Το βλέμμα της διεθνούς κοινότητας στρέφεται σήμερα στο Όσλο, όπου στις 12:00 ώρα Ελλάδας θα ανακοινωθεί ο φετινός νικητής του Νόμπελ Ειρήνης. Αν και η διαδικασία επιλογής παραμένει ένα από τα πιο καλά φυλασσόμενα μυστικά στον κόσμο, τα διεθνή Μέσα και οι στοιχηματικές πλατφόρμες έχουν ήδη διαμορφώσει τα δικά τους «φαβορί».
Οι προβλέψεις φέτος έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η διεθνής συγκυρία –μετά τη συμφωνία Ισραήλ–Χαμάς και τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις– καθιστά το βραβείο περισσότερο πολιτικό από ποτέ.
338 υποψηφιότητες και μεγάλα ονόματα
Σύμφωνα με το Νορβηγικό Ινστιτούτο Νόμπελ, για το 2025 έχουν κατατεθεί συνολικά 338 προτάσεις, εκ των οποίων 251 αφορούν άτομα και 87 οργανισμούς. Αν και η Επιτροπή τηρεί αυστηρή μυστικότητα, διεθνή μέσα όπως το BBC, το Politico και το meca20 δημοσίευσαν λίστες με τους επικρατέστερους υποψηφίους.
Ξεχωρίζουν πολιτικές προσωπικότητες, ακτιβιστές, ανθρωπιστικοί οργανισμοί και θρησκευτικοί ηγέτες. Ανάμεσά τους, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, που φέρεται να είχε καθοριστικό ρόλο στην ιστορική συμφωνία Ισραήλ–Χαμάς για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, μόλις λίγες ημέρες πριν την ανακοίνωση των Νόμπελ.
Στη λίστα των πιθανών νικητών βρίσκονται επίσης η Γιούλια Ναβάλναγια, χήρα του Ρώσου αντικαθεστωτικού Αλεξέι Ναβάλνι, η Σουηδή ακτιβίστρια για το κλίμα Γκρέτα Τούνμπεργκ, που συνελήφθη πρόσφατα σε φιλοπαλαιστινιακή διαμαρτυρία, και ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, για την ηγεσία του απέναντι στη ρωσική εισβολή.
Παράλληλα, οργανισμοί με παγκόσμια ανθρωπιστική δράση, όπως οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) και η υπηρεσία του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες (UNRWA), θεωρούνται σοβαροί διεκδικητές, ιδιαίτερα μετά την εμπλοκή τους στις επιχειρήσεις αρωγής στη Γάζα.
Από τον Πάπα έως τον Ατένμπορο
Ανάμεσα στις λιγότερο αναμενόμενες, αλλά υπαρκτές υποψηφιότητες, σύμφωνα με τα διεθνή πρακτορεία, περιλαμβάνονται ο Πάπας Λέων ΙΔ’, ο πρόεδρος της Ταϊβάν Ουίλιαμ Λάι –ως σύμβολο αντίστασης στις πιέσεις του Πεκίνου– και ο Βρετανός φυσιοδίφης και παρουσιαστής Ντέιβιντ Ατένμπορο, που έχει αφιερώσει τη ζωή του στην περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση.
Το πλήθος και η ποικιλία των υποψηφιοτήτων αντανακλούν την πολυπλοκότητα ενός κόσμου που προσπαθεί να βρει ισορροπία ανάμεσα σε πολέμους, περιβαλλοντική κρίση και πολιτική ανασφάλεια.
Ο Ντόναλντ Τραμπ και η «φιλοδοξία» του Νόμπελ
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει κρύψει την επιθυμία του να λάβει το Νόμπελ Ειρήνης. Σε δηλώσεις του μετά την έγκριση της συμφωνίας Ισραήλ–Χαμάς, είπε πως «θα ήταν μεγάλη προσβολή για τις Ηνωμένες Πολιτείες αν δεν το λάβω». Ο Αμερικανός πρόεδρος θεωρεί πως οι ειρηνευτικές του πρωτοβουλίες στη Μέση Ανατολή, αλλά και η συμβολή του στην αποκλιμάκωση των εντάσεων με τη Βόρεια Κορέα κατά την πρώτη του θητεία, συνιστούν λόγους βράβευσης.
Ωστόσο, το Νορβηγικό Ινστιτούτο Νόμπελ διευκρίνισε χθες ότι η τελική απόφαση είχε ήδη ληφθεί πριν από την υπογραφή της συμφωνίας στη Γάζα, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο η πρόσφατη επιτυχία του θα μπορούσε να επηρεάσει το αποτέλεσμα.
Η διαδικασία και το μεγάλο μυστικό
Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ απαρτίζεται από πέντε μέλη, διορισμένα από το Κοινοβούλιο της Νορβηγίας. Οι υποψηφιότητες κατατίθενται έως τα τέλη Ιανουαρίου κάθε έτους, ενώ η τελική απόφαση λαμβάνεται με αυστηρή μυστικότητα. Οι φάκελοι των υποψηφίων παραμένουν σφραγισμένοι για 50 χρόνια, γεγονός που τροφοδοτεί κάθε χρόνο φήμες, εικασίες και πολιτικές αναλύσεις.
Η ανακοίνωση του φετινού νικητή θα γίνει στις 12:00 ώρα Ελλάδας, στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Νόμπελ στο Όσλο, και θα μεταδοθεί ζωντανά παγκοσμίως.
Ένα βραβείο με τεράστιο συμβολισμό
Πέρα από το κύρος του, το Νόμπελ Ειρήνης συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 11 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών –περίπου 1,1 εκατομμύριο δολάρια– καθώς και ένα χρυσό μετάλλιο και ένα τιμητικό δίπλωμα. Αν το βραβείο απονεμηθεί σε περισσότερα από ένα πρόσωπα ή οργανισμούς, το ποσό μοιράζεται ισομερώς.
Το Νόμπελ Ειρήνης αποτελεί διαχρονικά έναν θεσμό με έντονο πολιτικό φορτίο. Κάθε βράβευση δεν αναγνωρίζει απλώς τη δράση ενός ατόμου, αλλά σηματοδοτεί το ηθικό και γεωπολιτικό στίγμα της εποχής.
Ποιοι τιμήθηκαν πέρσι
Το 2024, το Νόμπελ Ειρήνης απονεμήθηκε στη Nihon Hidankyo, την Ιαπωνική Ομοσπονδία Θυμάτων των Πυρηνικών Όπλων. Η Επιτροπή τίμησε τη μακρόχρονη δράση της οργάνωσης για την παγκόσμια απαγόρευση των πυρηνικών όπλων και τις συγκλονιστικές μαρτυρίες των επιζώντων της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι.
Η επιλογή εκείνη είχε χαρακτηριστεί «επιστροφή στις ρίζες» του θεσμού, καθώς το πρώτο Νόμπελ Ειρήνης του 1901 δόθηκε σε ακτιβιστές που αγωνίζονταν για τον αφοπλισμό και τη διπλωματία.
Το φετινό διακύβευμα
Το Νόμπελ Ειρήνης 2025 θα αποτελέσει, αναπόφευκτα, αντανάκλαση της παγκόσμιας πραγματικότητας. Αν επιλεγεί ο Ντόναλντ Τραμπ, θα είναι η πρώτη φορά που εν ενεργεία πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών τιμάται με το βραβείο έπειτα από τον Μπαράκ Ομπάμα το 2009 — μια απόφαση που είχε προκαλέσει τότε έντονες αντιδράσεις. Αν, αντίθετα, βραβευτεί μια φωνή της κοινωνίας των πολιτών, όπως η Ναβάλναγια ή η Τούνμπεργκ, το μήνυμα θα είναι καθαρά ηθικό και ανθρωπιστικό.
Σε κάθε περίπτωση, ο νικητής ή οι νικητές θα ανακοινωθούν το μεσημέρι στο Όσλο, δίνοντας τον τόνο μιας εποχής που αναζητά, περισσότερο από ποτέ, την ίδια την έννοια της ειρήνης.
