Αν υπάρχει ένας τόπος στον πλανήτη που να αντιπροσωπεύει τη θεσμοποιημένη αποπολιτικοποίηση, αυτός είναι το Las Vegas. Σχεδιασμένο από την πρώτη του στιγμή ως τόπος κατανάλωσης κι εκτόνωσης, αρχικά για τους εργάτες που έχτισαν το φράγμα Hoover τη δεκαετία του 1930, το Vegas δεν αναπτύχθηκε οργανικά ως μια πόλη ανθρώπων, αλλά κατασκευάστηκε ως ένα πάρκο για ενηλίκους όπου οι νόμοι της πολιτείας κι οι κανόνες της κοινωνίας δεν μετρούν και τόσο, τουλάχιστον όχι όσο τα δολάρια. Πολύ ταιριαστά, από εκείνο το σημείο, και κλεισμένοι μέσα στο τεχνολογικό, ψηφιακό κι αρχιτεκτονικό υβρίδιο-μεγαθήριο του Sphere, οι Metallica καθησύχασαν το παρευρισκόμενο κοινό τους πως δεν θα ενοχληθεί κανένας.
Από τη Μαρία Βασιλείου*
«Εκτός κι αν ζείτε στο Λας Βέγκας, έχετε κάνει πολύ δρόμο για να περάσετε λίγο χρόνο με τους Metallica. Είμαστε ευγνώμονες γι’ αυτό – τα ταξίδια σας, τα χρήματα που ξοδέψατε, το χρόνο που χρειάστηκε, ευχαριστούμε που ήρθατε να γιορτάσετε μαζί μας… και πρέπει να πω ότι οι Metallica δεν είναι εδώ, όπως κάποιοι άλλοι καλλιτέχνες, για να σας επηρεάζουν με τις μαλακίες τους, εντάξει; Είμαστε εδώ… χωρίς μαλακίες. Είμαστε εδώ για να ξεχάσουμε όλα τα σκατά εκεί έξω, εντάξει; Η ατζέντα των Metallica είναι η αγάπη, η ενέργεια και η heavy μουσική, baby!».
Συχνά, οι γεωγραφικές συντεταγμένες δεν συνιστούν χωρική σύμπτωση αλλά πραγματολογική τοποθέτηση: ας πούμε ότι ο χώρος είναι το μήνυμα. Στη μέση της ερήμου, απομονωμένο φυσικά και συμβολικά από τον υπόλοιπο κόσμο, το Las Vegas λειτουργεί σαν μια νησίδα λήθης και πάθους – μια ετεροτοπία απόλυτης αποκοπής από την πραγματικότητα. Τα λόγια του James Hetfield από την εμφάνιση του Σαββάτου 10 Οκτωβρίου αποκαλύπτουν την απόλυτη ευθυγράμμιση της μπάντας με τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τη συμμόρφωσή της με το χωροταξικό όραμα της πόλης αλλά και με τη φύση του ίδιου του venue. Στο κέντρο της ήδη αποκομμένης νησίδας, το The Sphere δεν είναι απλώς άλλο ένα συναυλιακό venue, ούτε καν άλλο ένα ΟΑΚΑ. Είναι η μεγαλύτερη σφαιρική υπερκατασκευή του πλανήτη, καλυμμένη εξωτερικά με 54.000 τ.μ. LED οθόνης, που στο εσωτερικό της κρύβει – τί άλλο – μια καμπυλωτή υπεροθόνη κατασκευασμένη ώστε να αλλοιώνει την χωρική αντίληψη και εξοπλισμένη με μηχανισμούς προσομοίωσης που μπορούν να ελέγξουν, να διαμορφώσουν και να κατευθύνουν πλήρως το αισθητηριακό ερέθισμα του κοινού. Ένας ψηφιακός κόσμος υβριδικής πραγματικότητας, μέσα σε έναν τεχνητό κόσμο καταχρήσεων και νέον. Θυμίζει κάτι από Lovecraft, αν το σκεφτείς: Για να φτάσει κάποιος στη θέση του στο αμφιθέατρο του Sphere, πρέπει να διαβεί δύο πύλες του αλλόκοσμου.
Μένοντας πιστοί στα δομικά χαρακτηριστικά των ζωντανών τους εμφανίσεων, με τον γνωστό κι από τη συναυλία τους στην Ελλάδα σχεδιασμό των high end υπηρεσιών, των εισιτηρίων κλίμακας και των no repeat weekends, οι Metallica προσφέρουν, για οκτώ προγραμματισμένες εμφανίσεις, αυτό που αγοράστηκε πολύ ακριβά: μια εμπειρία εμβύθισης χωρίς ταλαιπωρία, χωρίς ενοχές, και χωρίς σκοτούρες. Έχουμε πει κι άλλη φορά ότι οι συναυλίες των Metallica έχουν πάψει να είναι μια συλλογική εμπειρία μεταλλάδων. Καθώς το σύντομο αυτό residency δεν λαμβάνει χώρα σε μια σκηνή εμπλουτισμένη με οθόνες αλλά μέσα σε ένα θόλο προβολής, επιβάλλει μια ακόμα μετατόπιση: την αλλαγή στο πώς το κοινό προσλαμβάνει και αλληλεπιδρά, σε ατομικό πια επίπεδο, με τη μπάντα και το μουσικό έργο. Οι εμφανίσεις των Metallica στο Sphere δεν είναι «κανονικές» συναυλίες, αλλά υβριδικές. Ακόμα κι αν τόνιζαν ότι το κυρίαρχο στοιχείο και η βάση αυτής της νέας μορφής είναι η ζωντανή τους μουσική εμφάνιση, δηλαδή η ίδια η συναυλία, το αποτέλεσμα ήταν μια πλήρως immersive και πολυαισθητηριακή εμπειρία, σχεδιασμένη να αξιοποιήσει όλη τη διαθέσιμη 16K, HOLOPLOT και 4D τεχνολογία του χώρου. Έτσι, ακόμα κι αν θα υπήρχε η πρόθεση, το εξεγερσιακό μήνυμα των στίχων του Seek ‘n’ Destroy, για παράδειγμα, δεν θα έφτανε ποτέ – η πολυδιάστατη ροή αισθητηριακής πληροφορίας και τα χιλιάδες led φωτάκια θα το είχαν ούτως ή άλλως εκτρέψει.
Ο χώρος παράγει ιδεολογία και παράγεται από ιδεολογία: Το Sphere του Las Vegas δηλώνει κατηγορηματικά το νεοφιλελεύθερο τεχνοκρατικό του υπόβαθρο. Η δήλωση του Hetfield θα έπρεπε να είναι περιττή. Γιατί έγινε; Διότι, πολύ απλά, το κεφάλαιο έχει ανάγκη να βαφτίζει την κυριαρχία του «φυσική ουδετερότητα». Η απολίτικη στάση δεν συνιστά απουσία πολιτικής, αλλά μια πολύ συγκεκριμένη μορφή πολιτικής ηγεμονίας, που προστατεύει το ισχύον κοινωνικοπολιτικό στερέωμα από κάθε μορφή κριτικής και αμφισβήτησης. Τα πράγματα παρουσιάζονται ως «φυσικά», αυτονόητα κι αιώνια, κι όχι ως ιστορικά κατασκευάσματα, και ποιος μπορεί να τα βάλει με τη φύση; Το πρόταγμα του Hetfield για «ενέργεια, αγάπη και βαριά μουσική» που ενώνει τον κόσμο, είναι η επιτομή της μεταπολιτικής συναίνεσης για τον σκοπό της αδιατάρακτης τάξης των πραγμάτων. Στην πολιτική θεωρία, ακόμα και στη συντηρητική της παράδοση, η πολιτική ουδετερότητα είναι μια στρατηγική επικράτησης του ισχυρού: ο κυρίαρχος λόγος είναι «μη πολιτικός», συνεπώς κάθε αντίδραση σε αυτόν είναι περιττή πολιτικοποίηση και ιδεοληψία. Στον ύστερο καπιταλισμό, η πολιτιστική βιομηχανία λειτουργεί ως μηχανισμός καταστολής – μια υπόσχεση φυγής που οδηγεί, τελικά, στην πλήρη υποταγή. Η λεκτική διαβεβαίωση για το Sphere ως έναν ασφαλή χώρο εκτόνωσης εξυπηρετεί το αίτημα για μια τέχνη που δεν διχάζει, δεν ενοχλεί, δεν διαταράσσει την διαδικασία. Όποιος πήγε ως εκεί, θεωρείται a priori πως συναινεί.
Και κάτι τελευταίο, που δεν ξέρω γιατί περνά στα ψιλά. Από το Las Vegas, το μέρος που ο Sinatra αποσύρθηκε κι ο Elvis έμεινε για να πεθάνει, οι Metallica, το τελευταίο έκθεμα στη λαμπερή στρογγυλή προθήκη, διακηρύσσουν πως δεν παίζουν πλέον heavy metal, αλλά heavy μουσική, baby.
*Επικοινωνιολόγος
