Η ακρίβεια, οι αυξανόμενες τιμές των καυσίμων, η πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες και η προοπτική νέων περικοπών στον κρατικό προϋπολογισμό βγάζουν ξανά στους δρόμους χιλιάδες Γάλλους.
Οι σημερινές κινητοποιήσεις, με τη συμμετοχή μαθητών, φοιτητών, συνδικάτων και υποστηρικτών των «Κίτρινων Γιλέκων», σημαδεύτηκαν από συγκρούσεις με την αστυνομία στο Παρίσι και τη Μασσαλία, χρήση δακρυγόνων και δεκάδες συλλήψεις. Πίσω από τις εικόνες έντασης βρίσκεται μια ευρύτερη κοινωνική δυσαρέσκεια, η οποία συνδέει το κόστος ζωής με την πολιτική της κυβέρνησης και την αμφισβήτηση των δημοσιονομικών της επιλογών.
Επεισόδια στην Πλατεία Δημοκρατίας – Δακρυγόνα και συλλήψεις στο Παρίσι
Η ένταση ξέσπασε το μεσημέρι του Σαββάτου στην Πλατεία Δημοκρατίας (Place de la République) στο Παρίσι, όπου είχαν συγκεντρωθεί διαδηλωτές πριν από την προγραμματισμένη πορεία προς την Πλατεία Κονκόρντ. Η αστυνομία έκανε επανειλημμένα χρήση δακρυγόνων, ενώ τμήματα του πλήθους διαλύθηκαν μέσα σε συνθήκες σύγχυσης. Σύμφωνα με μαρτυρίες που μετέδωσε η γαλλική εφημερίδα Libération, η πλατεία καλύφθηκε από δακρυγόνα και οι συγκεντρωμένοι έτρεχαν προς διαφορετικές κατευθύνσεις, χωρίς να έχει σχηματιστεί οργανωμένη πορεία.
Ανάμεσα στους συγκεντρωμένους βρίσκονταν μαθητές, φοιτητές, συνδικαλιστές και άνθρωποι που συνδέονται με το κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων», το οποίο επιστρέφει στο προσκήνιο με αιτήματα για την προστασία της αγοραστικής δύναμης. Ορισμένοι διαδηλωτές, πολλοί από τους οποίους φορούσαν μαύρα ρούχα και μάσκες, εκτόξευσαν φωτοβολίδες, ενώ οι αστυνομικές δυνάμεις επιχείρησαν να ελέγξουν την κατάσταση.
Η πορεία από την Πλατεία Δημοκρατίας προς την Κονκόρντ είχε απαγορευτεί από τις αρχές, στο πλαίσιο των αυξημένων μέτρων ασφαλείας. Η απαγόρευση και οι αστυνομικοί έλεγχοι περιόρισαν τη δυνατότητα οργανωμένης κινητοποίησης στην πρωτεύουσα, χωρίς να αποτρέψουν τη συγκέντρωση πλήθους. Καταστήματα έκλεισαν προληπτικά, καθώς οι επαγγελματίες φοβούνταν νέες καταστροφές και επεισόδια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που αποδίδονται σε πηγές του γαλλικού υπουργείου Εσωτερικών, έως το μεσημέρι είχαν καταγραφεί 140 σημεία κινητοποιήσεων στις περιφέρειες, με περίπου 32.800 συμμετέχοντες, ενώ οι συλλήψεις σε εθνικό επίπεδο ανέρχονταν σε 166. Στο Παρίσι, η αστυνομία είχε προχωρήσει νωρίτερα σε 40 συλλήψεις έπειτα από ελέγχους για την εφαρμογή των περιορισμών στις διαδηλώσεις. Οι διοργανωτές υποστηρίζουν ότι η συμμετοχή είναι σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη που αποτυπώνουν οι επίσημες καταγραφές.
Μασσαλία, Λυών, Τουλούζη: Η ένταση εξαπλώνεται σε όλη τη χώρα
Στη Μασσαλία, οι συγκρούσεις ήταν επίσης σοβαρές. Διαδηλωτές εκτόξευσαν αντικείμενα, ενώ η αστυνομία απάντησε με δακρυγόνα. Στο ιστορικό κέντρο, γύρω από το Παλιό Λιμάνι και τη λεωφόρο Canebière, αναφέρθηκαν ζημιές σε καταστήματα και στην πρόσοψη δημοτικού αστυνομικού τμήματος.
Στη Λυών, οι δυνάμεις ασφαλείας χρησιμοποίησαν δακρυγόνα για να διαλύσουν συγκέντρωση περίπου 300 ατόμων μπροστά από πανεπιστήμιο. Στην Τουλούζη, η αστυνομία παρενέβη για να αποτρέψει αποκλεισμούς σιδηροδρομικών γραμμών και κυκλικού κόμβου. Στη Ρουέν, στη Νορμανδία, πανεπιστημιακό κτίριο υπέστη ζημιές από πυρκαγιά, η οποία εξετάζεται ως πιθανός εμπρησμός.
Η γεωγραφική διασπορά των κινητοποιήσεων δείχνει ότι η δυσαρέσκεια δεν περιορίζεται σε ένα αστικό κέντρο ή σε έναν επαγγελματικό κλάδο. Οι συγκεντρώσεις συνδυάζουν διαφορετικά αιτήματα: από την τιμή της βενζίνης και το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών έως τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης και την προστασία των δημόσιων υπηρεσιών.
Explainer: Τι συμβαίνει στη Γαλλία τις τελευταίες εβδομάδες
Η σημερινή κινητοποίηση αποτελεί σημείο συνάντησης δύο διαφορετικών, αλλά πλέον συγκλινουσών, εστιών κοινωνικής διαμαρτυρίας: της επιστροφής των «Κίτρινων Γιλέκων» στο δημόσιο προσκήνιο και του κινήματος μαθητών και φοιτητών που αναπτύσσεται τις τελευταίες εβδομάδες.
Η σύγκλιση δεν προέκυψε από μια ενιαία οργανωτική απόφαση. Η ημερομηνία της 17ης Οκτωβρίου διαδόθηκε αρχικά μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, με εκκλήσεις για πανεθνικές κινητοποιήσεις κατά της αύξησης των τιμών των καυσίμων. Στη συνέχεια, οι αντιδράσεις της νεολαίας και η ενεργοποίηση ομάδων που συνδέονται με το παλαιότερο κίνημα έδωσαν μεγαλύτερη δυναμική στο κάλεσμα.
Η διάδοση της κινητοποίησης υπήρξε εντυπωσιακή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπήρχε εξαρχής ενιαίο κέντρο συντονισμού. Από τα τέλη Σεπτεμβρίου έχουν καταγραφεί περίπου 460.000 αναρτήσεις σχετικές με την 17η Οκτωβρίου, ενώ συνεργατικοί χάρτες εμφανίζουν περισσότερα από 1.000 σημεία πιθανών συγκεντρώσεων ή δράσεων. Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν κυρίως την έκταση της διαδικτυακής κινητοποίησης και δεν αντιστοιχούν αυτομάτως σε ισάριθμες οργανωμένες διαδηλώσεις.
Η Le Monde είχε καταγράψει πριν από τη σημερινή ημέρα περίπου 250 προγραμματισμένες συγκεντρώσεις και 80 πορείες. Οι αρχές εκτιμούσαν ότι έως και 150.000 άνθρωποι θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στις κινητοποιήσεις εκτός της περιοχής του Παρισιού.
Από την τιμή της βενζίνης στη γενικευμένη δυσαρέσκεια
Η αναφορά στα «Κίτρινα Γιλέκα» ξυπνά μνήμες από το 2018, όταν η αύξηση της φορολογίας στα καύσιμα πυροδότησε ένα κίνημα που εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Γαλλία. Η αρχική αντίδραση εξελίχθηκε τότε σε ευρύτερη αμφισβήτηση της οικονομικής πολιτικής του Εμανουέλ Μακρόν, με επίκεντρο την αγοραστική δύναμη, τις κοινωνικές ανισότητες και την απόσταση ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και τις περιφέρειες.
Η σημερινή συγκυρία έχει ομοιότητες, χωρίς να αποτελεί απλή επανάληψη εκείνης της εξέγερσης. Η επιβάρυνση από τα καύσιμα παραμένει άμεσα αισθητή για τα νοικοκυριά που εξαρτώνται από το αυτοκίνητο για τη δουλειά και τις καθημερινές μετακινήσεις. Παράλληλα, η ακρίβεια και οι πιέσεις σε βασικές δημόσιες υπηρεσίες ενισχύουν την αίσθηση ότι τα οικονομικά βάρη κατανέμονται άνισα.
Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι η διαμαρτυρία δεν αφορά πλέον μόνο τους οδηγούς ή τους εργαζομένους που είχαν πρωταγωνιστήσει στο αρχικό κίνημα. Η συμμετοχή μαθητών, φοιτητών, εργατικών συνδικάτων, αγροτών και επαγγελματικών ομάδων δημιουργεί προϋποθέσεις για μια ευρύτερη κοινωνική συμμαχία.
Το ερώτημα είναι αν αυτή η σύγκλιση μπορεί να αποκτήσει διάρκεια και σαφή πολιτικά αιτήματα. Η διαδικτυακή απήχηση είναι μεγάλη, αλλά οι διαφορετικές αφετηρίες των συμμετεχόντων και η απουσία ενιαίας ηγεσίας δυσκολεύουν τη διαμόρφωση κοινής στρατηγικής.
Ο προϋπολογισμός του 2027 στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
Η κοινωνική ένταση συναντά πλέον μια κρίσιμη πολιτική αντιπαράθεση για τον τελευταίο προϋπολογισμό της προεδρίας Μακρόν. Η κυβέρνηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί προωθεί για το 2027 ένα πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής, το οποίο περιλαμβάνει εξοικονομήσεις ύψους 54 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι πολιτικοί αντίπαλοί της.
Για την αντιπολίτευση και τα συνδικάτα, το σχέδιο κινδυνεύει να επιβαρύνει περαιτέρω τα νοικοκυριά, την ώρα που οι πολίτες αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένες δαπάνες για ενέργεια και καθημερινές ανάγκες. Η διαμάχη δεν αφορά μόνο το ύψος των περικοπών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα κατανεμηθεί το κόστος της δημοσιονομικής εξυγίανσης.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027. Οι πολιτικές δυνάμεις επιχειρούν να συνδεθούν με την κοινωνική δυσαρέσκεια, χωρίς να εμφανιστούν ότι την εκμεταλλεύονται για εκλογικούς σκοπούς. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα τις δημοσιονομικές πιέσεις και την αμφισβήτηση της οικονομικής της πολιτικής.
Σε συγκέντρωση στη Βαλανσιέν, ο επικεφαλής του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος και υποψήφιος για την προεδρία, Φαμπιέν Ρουσέλ, κάλεσε εργαζομένους, αγρότες και μαθητές να ενώσουν τις δυνάμεις τους. Υποστήριξε ότι η κυβέρνηση κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη που απαιτεί η προστασία της αγοραστικής δύναμης και προειδοποίησε ότι χωρίς κινητοποίηση δεν πρόκειται να αλλάξει πολιτική.
Η νεολαία διευρύνει το μέτωπο της διαμαρτυρίας
Καθοριστική εξέλιξη των τελευταίων εβδομάδων είναι η ενεργοποίηση των μαθητών και των φοιτητών. Οι κινητοποιήσεις τους συνδέονται με τις συνθήκες στην εκπαίδευση, τη χρηματοδότηση των σχολείων και των πανεπιστημίων, αλλά και με την ευρύτερη ανασφάλεια για τις προοπτικές της νέας γενιάς.
Οι μαθητικές οργανώσεις έχουν θέσει στο τραπέζι και ζητήματα όπως το Parcoursup, το σύστημα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση, ζητώντας αλλαγές που θα περιορίζουν τα εμπόδια στην εκπαιδευτική διαδρομή. Τα συνδικάτα υποστηρίζουν ότι τα αιτήματα της νεολαίας συνδέονται με τις διεκδικήσεις των εργαζομένων για εισόδημα, κοινωνική προστασία και δημόσιες υπηρεσίες.
Η σύνδεση των δύο κινημάτων αποτελεί το μεγαλύτερο πολιτικό στοίχημα της σημερινής ημέρας. Εάν η διαμαρτυρία παραμείνει ένα άθροισμα τοπικών συγκεντρώσεων, αποκλεισμών και διαδικτυακών εκκλήσεων, η επίδρασή της στην κυβερνητική πολιτική ενδέχεται να είναι περιορισμένη. Εάν, αντίθετα, αποκτήσει σταθερό συντονισμό και κοινό πλαίσιο αιτημάτων, μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρό παράγοντα πίεσης για την κυβέρνηση.
Από τις συγκρούσεις στη δοκιμασία της κυβέρνησης
Η έκταση των σημερινών κινητοποιήσεων δεν αρκεί από μόνη της για να προεξοφλήσει μια νέα εξέγερση αντίστοιχη με εκείνη του 2018. Οι κοινωνικές συνθήκες, οι οργανωτικές δυνατότητες και το πολιτικό περιβάλλον είναι διαφορετικά. Η επιστροφή, ωστόσο, της αγοραστικής δύναμης στο επίκεντρο της διαμαρτυρίας δείχνει ότι το κοινωνικό ζήτημα παραμένει ανοιχτό.
Οι συγκρούσεις στο Παρίσι και στη Μασσαλία αναδεικνύουν, παράλληλα, τον κίνδυνο η αντιπαράθεση να μετατοπιστεί από τα αιτήματα των διαδηλωτών στη δημόσια τάξη και στην αστυνομική διαχείριση. Οι καταστροφές και οι επιθέσεις δεν αναιρούν τις κοινωνικές διεκδικήσεις, όπως και η ύπαρξη πραγματικών οικονομικών προβλημάτων δεν δικαιολογεί τη βία.
Για την κυβέρνηση, η κρίσιμη δοκιμασία αρχίζει μετά το τέλος των συγκεντρώσεων. Θα πρέπει να αποφασίσει αν θα αντιμετωπίσει τη διαμαρτυρία κυρίως ως ζήτημα ασφάλειας ή αν θα επιχειρήσει να περιορίσει τη δυσαρέσκεια με συγκεκριμένες παρεμβάσεις στο κόστος ζωής, στην εκπαίδευση και στις δημόσιες υπηρεσίες.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι άνθρωποι κατέβηκαν σήμερα στους δρόμους. Είναι αν διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, με διαφορετικές αφετηρίες, θα μπορέσουν να διαμορφώσουν ένα κοινό μέτωπο που θα συνεχίσει να πιέζει την εξουσία και μετά την 17η Οκτωβρίου.
