Λύκοι και τσακάλια μπορεί να εμφανίζονται όλο και πιο κοντά στον αστικό και περιαστικό ιστό, καθώς η διαθεσιμότητα τροφής και νερού, η υποβάθμιση των φυσικών βιοτόπων, οι πυρκαγιές και η ανθρώπινη δραστηριότητα αλλάζουν τις διαδρομές της άγριας πανίδας. Ωστόσο, ειδικά για τη Θεσσαλονίκη, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι εμφανίσεις των δύο ειδών έχουν πράγματι αυξηθεί.
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ Δημήτρης Μπακαλούδης, η παρουσία άγριων ζώων κοντά στις πόλεις δεν έχει μία μόνο αιτία. Η διαθέσιμη τροφή και το νερό, οι μεταβολές στους πληθυσμούς των ειδών, η μεγαλύτερη ανοχή ορισμένων ζώων απέναντι στον άνθρωπο, αλλά και η συρρίκνωση ή ο κατακερματισμός των φυσικών οικοσυστημάτων επηρεάζουν τις μετακινήσεις τους.
Η εικόνα αυτή συνδέεται με ένα ευρύτερο φαινόμενο που αφορά την άγρια ζωή στην Ελλάδα, καθώς τα τελευταία χρόνια καταγράφονται συχνότερες συναντήσεις ανθρώπων με λύκους, αγριόχοιρους και αρκούδες.
Λύκοι, αγριόχοιροι και αρκούδες: Γιατί η άγρια ζωή πλησιάζει όλο και περισσότερο τον άνθρωπο
Τα σκουπίδια λειτουργούν ως «μαγνήτης»
Η εύκολη πρόσβαση σε τροφή αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους που ορισμένα άγρια ζώα προσεγγίζουν τον αστικό και περιαστικό χώρο. Απορρίμματα, υπολείμματα τροφών και άλλες διαθέσιμες πηγές μπορούν να προσελκύσουν ζώα που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τροφή αποκλειστικά μέσω κυνηγιού.
Ο Δημήτρης Μπακαλούδης χαρακτηρίζει τη διαθεσιμότητα τροφής έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες προσέγγισης άγριων ζώων στις παρυφές των πόλεων.
Η σωστή διαχείριση απορριμμάτων αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία. Η συχνή αποκομιδή, η χρήση κατάλληλων κάδων και η αποφυγή της σκόπιμης παροχής τροφής σε άγρια ζώα ή αδέσποτα μπορούν να περιορίσουν την προσέγγισή τους. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η διαχείριση των νεκρών κτηνοτροφικών ζώων, που μπορεί να αποτελέσουν πρόσθετη πηγή τροφής. AKTOR: Πρόταση στη Motor Oil για το 75% των ΗΛΕΚΤΩΡ και THALIS
Γιατί το τσακάλι πλησιάζει ευκολότερα από τον λύκο
Τσακάλι και λύκος δεν έχουν την ίδια σχέση με τον αστικό χώρο. Το τσακάλι, εξαιτίας του διαιτολογίου και της συμπεριφοράς του, μπορεί ευκολότερα να εκμεταλλευτεί διαθέσιμες πηγές τροφής στις παρυφές κατοικημένων περιοχών.
Ο λύκος μπορεί επίσης να περάσει από τον περιαστικό ιστό, αλλά η παρουσία του είναι πιθανότερο να είναι εφήμερη. Η διαφορετική στρατηγική κυνηγιού και οι ανάγκες του είδους περιορίζουν τη δυνατότητα μόνιμης εγκατάστασης μέσα ή πολύ κοντά στον αστικό ιστό.
Μεμονωμένα άτομα, ωστόσο, μπορεί να επισκέπτονται συχνότερα κατοικημένες περιοχές όταν εντοπίζουν εύκολη τροφή, όπως απορρίμματα ή οικόσιτα ζώα. Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Σε ευρωπαϊκές χώρες, είδη όπως η αλεπού και το πετροκούναβο έχουν προσαρμοστεί ακόμη και σε σταθερή διαβίωση μέσα σε αστικά περιβάλλοντα.
Περισσότερα βίντεο δεν σημαίνουν απαραίτητα περισσότερους λύκους
Στη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία των καταγραφών. Η πληθώρα βίντεο και φωτογραφιών που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι έχουν αυξηθεί αντίστοιχα οι πληθυσμοί ή οι εμφανίσεις λύκων και τσακαλιών.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής του ΑΠΘ, οι δυνατότητες καταγραφής έχουν πολλαπλασιαστεί. Ένα ζώο που πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια θα περνούσε απαρατήρητο μπορεί σήμερα να καταγραφεί από κινητό τηλέφωνο, κάμερα ασφαλείας ή κάμερα άγριας ζωής.
Παράλληλα, περισσότεροι άνθρωποι κινούνται σε φυσικές και περιαστικές περιοχές. Αυτό αυξάνει και την πιθανότητα συνάντησης με ένα άγριο ζώο και, κατά συνέπεια, την πιθανότητα να υπάρξει φωτογραφία ή βίντεο.
Επομένως, η αύξηση των καταγεγραμμένων περιστατικών δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με αύξηση του πραγματικού αριθμού των ζώων.
Πυρκαγιές και καταστροφή βιοτόπων αλλάζουν τις διαδρομές
Η επέκταση των πόλεων, η κατασκευή υποδομών και η έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα μεταβάλλουν τα φυσικά οικοσυστήματα και περιορίζουν σε ορισμένες περιπτώσεις τον διαθέσιμο χώρο για την άγρια πανίδα.
Οι πυρκαγιές αποτελούν έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα. Μια μεγάλη φωτιά μπορεί να υποβαθμίσει το ενδιαίτημα ενός είδους και να αναγκάσει ζώα να μετακινηθούν αναζητώντας τροφή, νερό και ασφαλέστερους χώρους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη πυρκαγιά στη Χαλκιδική, σε περιοχή που αποτελεί ενδιαίτημα για την άγρια ζωή. Φωτιά στη Σίβηρη Χαλκιδικής – Εκκενώσεις και ζημιές σε σπίτια
Ανάλογη επίδραση μπορούν να έχουν μεγάλες ανθρώπινες παρεμβάσεις, οι οποίες κατακερματίζουν τις φυσικές περιοχές και επηρεάζουν τις διαδρομές των θηλαστικών. Ο καθηγητής του ΑΠΘ αναφέρεται και στις μεγάλες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας, οι οποίες ενδέχεται να προκαλούν όχληση σε ορισμένα είδη και να επηρεάζουν τις μετακινήσεις τους.
Τι κάνουμε αν συναντήσουμε λύκο ή τσακάλι
Σε περίπτωση συνάντησης με λύκο ή τσακάλι, ο βασικός κανόνας είναι η απόσταση. Ο πολίτης δεν πρέπει να πλησιάσει το ζώο για να το φωτογραφίσει, να το κυνηγήσει ή να επιχειρήσει να το εγκλωβίσει.
Το ζώο πρέπει να έχει διαθέσιμο χώρο ώστε να απομακρυνθεί. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν φαίνεται εγκλωβισμένο, τραυματισμένο ή βρίσκεται κοντά σε μικρά.
Η συμπεριφορά διαφέρει από άτομο σε άτομο. Ορισμένα ζώα μπορεί να εμφανίζουν μεγαλύτερη ανοχή ή μικρότερη επιφυλακτικότητα απέναντι στον άνθρωπο, είτε λόγω χαρακτηριστικών τους είτε επειδή έχουν εξοικειωθεί με την ανθρώπινη παρουσία.
Η ψύχραιμη απομάκρυνση και η αποφυγή οποιασδήποτε προσπάθειας επαφής περιορίζουν τον κίνδυνο τόσο για τον άνθρωπο όσο και για το ζώο.
Η προστασία των βιοτόπων περιορίζει τις συγκρούσεις
Η διατήρηση των φυσικών οικοσυστημάτων αποτελεί βασικό στοιχείο για τη διαχείριση της συνύπαρξης ανθρώπων και άγριας πανίδας. Όσο περισσότερο περιορίζονται ή υποβαθμίζονται οι φυσικοί χώροι, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες τα ζώα να αναζητήσουν τροφή και καταφύγιο σε γειτονικές περιοχές.
Η προστασία των βιοτόπων, η αντιμετώπιση των πυρκαγιών, ο περιορισμός των πηγών τροφής στις παρυφές των οικισμών και η σωστή ενημέρωση των πολιτών αποτελούν μέρος μιας συνολικής πολιτικής πρόληψης.
Η Ελλάδα έχει ήδη θεσμοθετημένο πρωτόκολλο για την αντιμετώπιση περιστατικών με αρκούδες, ενώ, σύμφωνα με τον καθηγητή του ΑΠΘ, βρίσκεται σε προετοιμασία αντίστοιχο πρωτόκολλο για τον λύκο.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο η καταγραφή ενός λύκου ή ενός τσακαλιού σε έναν δρόμο ή μια γειτονιά. Είναι η προσαρμογή των πόλεων σε ένα περιβάλλον όπου η άγρια πανίδα αναζητά νέες διαδρομές και πηγές τροφής, ενώ η ανθρώπινη δραστηριότητα μεταβάλλει συνεχώς τον χώρο στον οποίο κινούνται τα ζώα.