Η απόφαση της Αθήνας για το πού και με ποιους όρους θα αναπτυχθούν οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στην Ελλάδα έγινε αφορμή για νέα παρέμβαση της Αγκυρας.
Η Τουρκία αμφισβητεί τη νομική σημασία του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου ΑΠΕ, επειδή αυτό περιλαμβάνει και θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου, επαναφέροντας με τον τρόπο αυτό τις γνωστές διεκδικήσεις της γύρω από το καθεστώς ελληνικών νησιών και γεωγραφικών σχηματισμών.
Από τις ΑΠΕ στις ελληνοτουρκικές διαφορές
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αφορά, καταρχήν, ένα καθαρά ελληνικό ζήτημα: τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης σε ολόκληρη τη χώρα.
Η Αγκυρα, ωστόσο, επιλέγει να δώσει στη ρύθμιση διαφορετική διάσταση. Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών Οντζού Κετσελί υποστήριξε ότι το πλαίσιο, στο βαθμό που περιλαμβάνει το Αιγαίο, «δεν θα έχει καμία νομική συνέπεια» για την Τουρκία.
Η αναφορά αυτή συνοδεύεται από μια γνώριμη τουρκική διατύπωση: η Αγκυρα κάνει λόγο για «διασυνδεδεμένα ζητήματα του Αιγαίου» και για γεωγραφικούς σχηματισμούς «των οποίων η ιδιοκτησία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συμφωνίες».
Με άλλα λόγια, η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει μια ενεργειακή και χωροταξική ρύθμιση στο πεδίο των ευρύτερων ελληνοτουρκικών διαφορών.
Το μήνυμα Κετσελί για τις ελληνικές πρωτοβουλίες
Ο Κετσελί επανέλαβε ότι η Τουρκία δεν θεωρεί ότι τέτοιες ελληνικές πρωτοβουλίες μπορούν να μεταβάλουν τις θέσεις της για το Αιγαίο.
«Όπως έχουμε τονίσει επανειλημμένα στο παρελθόν, αυτή και παρόμοιες πρωτοβουλίες δεν θα επηρεάσουν τη νομική θέση της Τουρκίας σε ζητήματα του Αιγαίου», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η Αγκυρα δεν αντιμετωπίζει το νέο χωροταξικό ως μεμονωμένη ενεργειακή απόφαση. Το εντάσσει σε μια σειρά ελληνικών ενεργειών που, κατά την τουρκική αντίληψη, μπορούν να δημιουργήσουν νέα δεδομένα στο Αιγαίο.
Παράλληλα, ο Τούρκος εκπρόσωπος υποστήριξε ότι η χώρα του, ως «ένα από τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου Πελάγους», είναι έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα.
Η αναφορά στη συνεργασία, όμως, συνοδεύεται από την επανάληψη της τουρκικής θέσης περί ανάγκης συνολικής αντιμετώπισης των ζητημάτων του Αιγαίου.
Η Αγκυρα επικαλείται τη Διακήρυξη των Αθηνών
Στο ίδιο μήκος κύματος, η τουρκική πλευρά επανέφερε τη Διακήρυξη των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία της 7ης Δεκεμβρίου 2023.
Η Αγκυρα υποστηρίζει ότι τα προβλήματα μεταξύ των δύο χωρών θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με βάση το Διεθνές Δίκαιο, την ισότητα και την καλή γειτονία και ζητά μια «ειλικρινή και ολοκληρωμένη προσέγγιση».
Ετσι, η τουρκική ανακοίνωση επιχειρεί να συνδέσει το νέο χωροταξικό πλαίσιο όχι μόνο με τις πάγιες θέσεις της για το Αιγαίο, αλλά και με το πολιτικό πλαίσιο που δημιουργήθηκε μετά τη Διακήρυξη των Αθηνών.
Η Αθήνα, από την άλλη πλευρά, αντιμετωπίζει το χωροταξικό ως εργαλείο ενεργειακού σχεδιασμού και περιβαλλοντικής πολιτικής, χωρίς να αποτελεί διαπραγμάτευση για ζητήματα κυριαρχίας.
Τι αλλάζει το νέο χωροταξικό των ΑΠΕ
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ αλλάζει τους κανόνες για τη χωροθέτηση νέων εγκαταστάσεων και σταθμών αποθήκευσης, θεσπίζοντας αυστηρότερα και σαφέστερα κριτήρια.
Παράλληλα, προβλέπονται ζώνες αποκλεισμού, με στόχο η ανάπτυξη της πράσινης ενέργειας να μην γίνεται εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το πλαίσιο δεν αφορά μόνο την άμεση επόμενη φάση των επενδύσεων στις ΑΠΕ. Ο σχεδιασμός του έχει ορίζοντα έως το 2050 και συνδέεται με τους μακροπρόθεσμους ενεργειακούς στόχους της Ελλάδας.
Η κατάρτισή του προηγήθηκε δημόσιας διαβούλευσης, ενώ ενσωματώθηκαν γνωμοδοτήσεις του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του ΚΕΣΥΧΩΘΑ.
Γιατί το Αιγαίο αποκτά ενεργειακή διάσταση
Η τουρκική αντίδραση δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη μεταβαλλόμενη σημασία της ενέργειας στο Αιγαίο.
Η Ελλάδα σχεδιάζει την περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ, ενώ τα υπεράκτια αιολικά πάρκα αποτελούν ένα από τα επόμενα μεγάλα στοιχήματα της ενεργειακής μετάβασης. Αυτό σημαίνει ότι οι θαλάσσιες περιοχές αποκτούν αυξημένο επενδυτικό και στρατηγικό ενδιαφέρον.
Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε ελληνικός σχεδιασμός που αποτυπώνει χρήσεις και δυνατότητες ανάπτυξης στο Αιγαίο είναι πιθανό να εξετάζεται από την Αγκυρα και μέσα από το πρίσμα των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποια περιοχή είναι κατάλληλη για ένα αιολικό πάρκο. Είναι και ποιος έχει το δικαίωμα να σχεδιάζει, να αδειοδοτεί και να αναπτύσσει δραστηριότητες σε συγκεκριμένες θαλάσσιες ζώνες.
Η νέα «σκιά» πάνω από την πράσινη μετάβαση
Η παρέμβαση της Τουρκίας δείχνει ότι η ενεργειακή μετάβαση της Ελλάδας μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με τις ίδιες γεωπολιτικές εντάσεις που συνοδεύουν εδώ και δεκαετίες τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Από την ελληνική πλευρά, το νέο χωροταξικό αποτελεί προσπάθεια να μπουν κανόνες σε μια αγορά που αναμένεται να γνωρίσει σημαντική ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια. Από την τουρκική πλευρά, όμως, η ίδια διαδικασία ερμηνεύεται ως μέρος μιας ευρύτερης εικόνας δημιουργίας τετελεσμένων στο Αιγαίο.
Το ενδιαφέρον πλέον μετατοπίζεται στο κατά πόσο οι νέες ενεργειακές επενδύσεις, και ειδικά η ανάπτυξη υπεράκτιων ΑΠΕ, θα μπορέσουν να προχωρήσουν χωρίς να μετατραπούν σε νέο πεδίο ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.
