Σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα ότι η ανακήρυξη τουρκικών «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» σε περιοχές πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα και δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα στέλνει η Αθήνα, μετά τη δημοσίευση των σχετικών Προεδρικών Αποφάσεων στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Η Τουρκία, με αποφάσεις που φέρουν την υπογραφή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προχώρησε στην ανακήρυξη δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, σε περιοχές που συνδέονται άμεσα με τις ελληνοτουρκικές διαφορές για τις θαλάσσιες ζώνες.
Η Αθήνα: «Δεν παράγουν κανένα έννομο αποτέλεσμα»
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτηρίζει παράνομη την εγκαθίδρυση των συγκεκριμένων πάρκων στον βαθμό που τα όριά τους καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, επισημαίνοντας ότι, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, κανένα κράτος δεν μπορεί να προχωρά μονομερώς στη δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών εκτός της εθνικής του δικαιοδοσίας.
Παράλληλα, η Αθήνα υπογραμμίζει ότι η τουρκική ενέργεια είναι παράνομη και στον βαθμό που οι συγκεκριμένες ζώνες εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Ως εκ τούτου, όπως τονίζει το ΥΠΕΞ, η τουρκική πρωτοβουλία «δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα», ούτε ως προς τα διεθνή ύδατα ούτε ως προς τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, επίσης, στη θέση ότι η μονομερής θέσπιση από την Τουρκία «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων σε περιοχές εκτός της δικαιοδοσίας της δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ούτε να επηρεάσει δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Δύο τουρκικά πάρκα απέναντι από ελληνικά νησιά
Με τις Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου, η Τουρκία ανακήρυξε δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα».
Το πρώτο βρίσκεται στην Ανατολική Μεσόγειο, στην περιοχή μεταξύ Φέτιγιε, στην επαρχία Μούγλα, και Κας, στην επαρχία Αττάλειας. Η χωροθέτηση της τουρκικής ζώνης βρίσκεται απέναντι από το Καστελλόριζο και αποτυπώνει την πάγια τουρκική αντίληψη για την περιοχή, αγνοώντας στην πράξη την επίδραση του ελληνικού νησιού στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Το δεύτερο πάρκο χωροθετείται στο Βορειοανατολικό Αιγαίο, κοντά στις τουρκικές ακτές της Ραιδεστού και του Τσανάκκαλε, και εκτείνεται γεωγραφικά στην περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης.
Κοινό χαρακτηριστικό των δύο περιοχών είναι ότι τα όρια των πάρκων δεν περιορίζονται στα τουρκικά χωρικά ύδατα, γεγονός που προσδίδει στη συγκεκριμένη τουρκική πρωτοβουλία ιδιαίτερη νομική και γεωπολιτική σημασία.
Το ΥΠΕΞ αντιπαραβάλλει την ελληνική πρωτοβουλία
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών αντιπαραβάλλει την τουρκική κίνηση με την ελληνική πρωτοβουλία για τη δημιουργία Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και το Αιγαίο.
Όπως επισημαίνει η Αθήνα, η Ελλάδα προχώρησε στη θέσπισή τους σε πλήρη συμμόρφωση με το Δίκαιο της Θάλασσας και αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.
Η διαφοροποίηση αυτή αποτελεί βασικό στοιχείο της ελληνικής επιχειρηματολογίας, καθώς η Αθήνα υποστηρίζει ότι άλλο είναι η θέσπιση περιβαλλοντικών μέτρων εντός περιοχών εθνικής δικαιοδοσίας και άλλο η μονομερής ανακήρυξη «εθνικών» προστατευόμενων περιοχών σε διεθνή ύδατα ή σε περιοχές όπου υφίστανται δικαιώματα άλλου κράτους.
Προειδοποίηση για τετελεσμένα στο Αιγαίο
Η Αθήνα προειδοποιεί παράλληλα ότι ενέργειες που επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα ή να επηρεάσουν μονομερώς το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο και επιβαρύνουν περαιτέρω τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Το υπουργείο Εξωτερικών υπογραμμίζει ότι τέτοιες κινήσεις «δεν συμβάλλουν στην εμπέδωση κλίματος καλής γειτονίας και υπονομεύουν σοβαρά τις προσπάθειες διατήρησης σχέσεων αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ των δύο χωρών».
Η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς Αθήνα και Άγκυρα έχουν τα τελευταία χρόνια επιχειρήσει να διατηρήσουν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας, παρά τις θεμελιώδεις διαφωνίες τους στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η περίπτωση του Καστελλόριζου
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η περιοχή γύρω από το Καστελλόριζο. Το ελληνικό νησί αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πλέον ευαίσθητα σημεία της ελληνοτουρκικής διαφοράς για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Η τουρκική θέση είναι ότι η γεωγραφική θέση και το μικρό μέγεθος του Καστελλόριζου δεν μπορούν να του αποδώσουν πλήρη επήρεια στη χάραξη θαλάσσιων ζωνών. Η ελληνική θέση, αντίθετα, στηρίζεται στο Δίκαιο της Θάλασσας και στην αρχή ότι τα νησιά διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες, με την ακριβή οριοθέτηση να αποτελεί ζήτημα συμφωνίας μεταξύ των ενδιαφερόμενων κρατών ή δικαστικής επίλυσης.
Η χωροθέτηση του τουρκικού θαλάσσιου πάρκου στην περιοχή μεταξύ Φέτιγιε και Κας επαναφέρει έτσι το Καστελλόριζο στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης, αυτή τη φορά μέσω μιας περιβαλλοντικής πρωτοβουλίας που αποκτά ευρύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις.
Η Λήμνος και η Σαμοθράκη στο δεύτερο μέτωπο
Αντίστοιχο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τουρκική χωροθέτηση στο Βορειοανατολικό Αιγαίο, μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης.
Η επιλογή της συγκεκριμένης περιοχής έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς αφορά μια θαλάσσια ζώνη στην οποία η Τουρκία έχει διατυπώσει κατά καιρούς αμφισβητήσεις και διαφορετικές ερμηνείες ως προς το καθεστώς και τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
Η συμπερίληψη της περιοχής στον τουρκικό σχεδιασμό των θαλάσσιων πάρκων σηματοδοτεί, σύμφωνα με την ελληνική προσέγγιση, ότι η Άγκυρα επιχειρεί να αποτυπώσει μονομερώς τη δική της αντίληψη για τα όρια και τη δικαιοδοσία στη θαλάσσια περιοχή.
Η τουρκική απάντηση στα ελληνικά θαλάσσια πάρκα
Η ανακήρυξη των δύο πάρκων αποτελεί ουσιαστικά την επισημοποίηση ενός σχεδιασμού που είχε παρουσιαστεί από την Τουρκία μετά την ελληνική απόφαση για τη δημιουργία νέων θαλάσσιων πάρκων.
Η Ελλάδα είχε ανακοινώσει στις 21 Ιουλίου 2025 τη δημιουργία Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στο Νότιο Αιγαίο. Η τουρκική πλευρά είχε αντιδράσει, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα προχωρούσε σε μονομερείς κινήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Στη συνέχεια, η Άγκυρα παρουσίασε δικούς της χάρτες για θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές, συμπεριλαμβάνοντας μεταξύ άλλων την περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης και ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η σημερινή εξέλιξη συνιστά το επόμενο βήμα, καθώς ο τουρκικός σχεδιασμός μετατρέπεται πλέον σε επίσημη διοικητική πράξη.
«Η Ελλάδα θα συνεχίσει με συνέπεια και αποφασιστικότητα»
Καταλήγοντας, το υπουργείο Εξωτερικών διαμηνύει ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να ενεργεί «με συνέπεια και αποφασιστικότητα» για την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της, τη διαφύλαξη των ελευθεριών της ανοικτής θάλασσας, όπως προβλέπονται από το Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς και για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.
Το μήνυμα της Αθήνας είναι ότι η τουρκική ανακήρυξη δεν μεταβάλλει το υφιστάμενο νομικό καθεστώς και δεν δημιουργεί νέα δικαιώματα για την Τουρκία. Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση καθιστά σαφές ότι δεν θα αποδεχθεί μονομερείς ενέργειες που επιχειρούν να μεταβάλουν τις ισορροπίες ή να δημιουργήσουν τετελεσμένα στις θαλάσσιες ζώνες του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Με τον τρόπο αυτό, η περιβαλλοντική διάσταση των δύο νέων τουρκικών θαλάσσιων πάρκων περνά σε δεύτερο πλάνο και στο προσκήνιο επανέρχεται η ευρύτερη ελληνοτουρκική αντιπαράθεση για το Δίκαιο της Θάλασσας, την υφαλοκρηπίδα και την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
