Νέα δεδομένα για τη λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα δημιουργούν οι αποφάσεις του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο ακύρωσε τις άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας τριών παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων, καθώς και τις πιστοποιήσεις των προγραμμάτων σπουδών τους. Η κρίση αφορά το CITY College University of York, το Keele University και το Anatolia College και εστιάζει σε πλημμέλειες της διοικητικής διαδικασίας και όχι στη συνταγματικότητα του θεσμού των μη κρατικών πανεπιστημίων.
Τι αποφάσισε το Συμβούλιο της Επικρατείας
Το Γ΄ Τμήμα του ΣτΕ, σε επταμελή σύνθεση, εξέδωσε τις αποφάσεις 1167-1172/2026, με τις οποίες ακυρώθηκαν οι άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας τριών Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΝΠΠΕ) στην Ελλάδα.
Παράλληλα, ακυρώθηκαν και οι αποφάσεις πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών των συγκεκριμένων ιδρυμάτων. Η δικαστική κρίση έχει άμεση πρακτική σημασία για τη λειτουργία τους, καθώς η διοικητική βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκε η παρουσία τους στην Ελλάδα παύει να ισχύει.
Το ΣτΕ, ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι η συγκεκριμένη απόφαση δεν αμφισβητεί τη συνταγματική δυνατότητα λειτουργίας παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων στην Ελλάδα.
Δεν κρίθηκε αντισυνταγματικός ο θεσμός των μη κρατικών πανεπιστημίων
Το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο επαναλαμβάνει στην ανακοίνωσή του ότι η Ολομέλεια του ΣτΕ, με τις αποφάσεις 1919 και 1920/2025, είχε κρίνει ότι το Σύνταγμα δεν απαγορεύει την ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή χώρες που συμμετέχουν στη GATS, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζεται ειδικό νομοθετικό πλαίσιο που διασφαλίζει το επίπεδο των σπουδών και την ακαδημαϊκή ελευθερία.
Η νέα δικαστική κρίση αφορά, επομένως, την εφαρμογή του πλαισίου αυτού στις συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Με άλλα λόγια, το ΣτΕ δεν έκρινε ότι τα μη κρατικά πανεπιστήμια δεν μπορούν να λειτουργούν στην Ελλάδα. Έκρινε ότι στις τρεις συγκεκριμένες περιπτώσεις δεν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις και διαδικασίες.
Οι λόγοι για τους οποίους ακυρώθηκαν οι άδειες
Στην περίπτωση δύο από τα παραρτήματα, το ΣτΕ διαπίστωσε πρόβλημα στη διαδικασία ελέγχου των κτιριακών εγκαταστάσεων.
Ο Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (ΕΟΠΠΕΠ), ο οποίος είναι αρμόδιος να διαπιστώσει την καταλληλότητα των εγκαταστάσεων, είχε πραγματοποιήσει επιτόπιο έλεγχο και είχε διατυπώσει παρατηρήσεις που αφορούσαν κτιριολογικές προσαρμογές και την προσκόμιση συγκεκριμένων στοιχείων.
Ωστόσο, σύμφωνα με το ΣτΕ, ο ΕΟΠΠΕΠ δεν είχε διαπιστώσει τη συμμόρφωση του παραρτήματος με τις παρατηρήσεις αυτές μέχρι τη συζήτηση των υποθέσεων στο δικαστήριο.
Για τον λόγο αυτό ακυρώθηκαν οι σχετικές πράξεις του υφυπουργού Παιδείας.
Το ζήτημα της πιθανής μεροληψίας
Σε τρίτη περίπτωση, το πρόβλημα που εντόπισε το ΣτΕ αφορούσε τη διαδικασία αξιολόγησης από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ).
Η σύμφωνη γνώμη της ΕΘΑΑΕ είχε διαμορφωθεί μετά από έκθεση Ειδικής Επιτροπής Αξιολόγησης, στην οποία συμμετείχε μέλος που, σύμφωνα με την απόφαση, είχε σχέση με τον ενδιαφερόμενο εκπαιδευτικό φορέα.
Το δικαστήριο έκρινε ότι η συγκεκριμένη σχέση μπορούσε να δημιουργήσει υπόνοια μεροληψίας, επικαλούμενο το άρθρο 7 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας.
Κατά συνέπεια, ακυρώθηκε και η αντίστοιχη άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας.
Ακυρώθηκαν και τα προγράμματα σπουδών
Οι αποφάσεις του ΣτΕ δεν περιορίζονται στις άδειες λειτουργίας. Το Γ΄ Τμήμα ακύρωσε και τις αποφάσεις πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών των τριών παραρτημάτων.
Σε ένα επίπεδο, η ακύρωση των πιστοποιήσεων προκύπτει ως συνέπεια της ακύρωσης των αντίστοιχων αδειών λειτουργίας.
Το δικαστήριο, όμως, εντόπισε και αυτοτελές ζήτημα στη διαδικασία πιστοποίησης. Συγκεκριμένα, έκρινε ότι τα στοιχεία που περιλαμβάνονταν στο παράρτημα της απόφασης 48136/17.12.2024 της ΕΘΑΑΕ και χρησιμοποιήθηκαν για την πιστοποίηση των προγραμμάτων δεν αποτελούσαν συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, όπως απαιτεί το νομοθετικό πλαίσιο.
Η διαπίστωση αυτή αφορά τον τρόπο με τον οποίο αξιολογήθηκαν και πιστοποιήθηκαν τα προγράμματα σπουδών των ΝΠΠΕ.
Η προσφυγή του καθηγητή Παναγιώτη Λαζαράτου
Στο Συμβούλιο της Επικρατείας είχε προσφύγει ο καθηγητής της Νομικής Σχολής Αθηνών Παναγιώτης Λαζαράτος, ο οποίος υποδέχθηκε με ικανοποίηση τις αποφάσεις.
«Με χαρά υποδέχομαι τις σημερινές αποφάσεις για τις οποίες επένδυσα πολύ προσωπικό αγώνα», δήλωσε, εκφράζοντας την ελπίδα ότι οι αποφάσεις θα ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στη Δικαιοσύνη και θα συμβάλουν στην υπεράσπιση, όπως ανέφερε, «του ιδανικού μιας παιδείας υψηλού επιπέδου για τα Ελληνόπουλα».
Τι σημαίνει η απόφαση για τα τρία ιδρύματα
Η ακύρωση των αδειών και των πιστοποιήσεων δημιουργεί νέα διοικητική πραγματικότητα για τα τρία παραρτήματα.
Το επόμενο στάδιο θα εξαρτηθεί από τις ενέργειες του υπουργείου Παιδείας, των αρμόδιων διοικητικών και πιστοποιητικών αρχών, αλλά και των ίδιων των ιδρυμάτων. Οι πλημμέλειες που εντοπίστηκαν από το ΣτΕ θα πρέπει να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο των προβλεπόμενων διαδικασιών, ώστε να μπορεί να εξεταστεί εκ νέου η νόμιμη λειτουργία τους.
Η απόφαση, επομένως, δεν συνιστά συνολικό «μπλόκο» στα μη κρατικά πανεπιστήμια. Θέτει όμως αυστηρότερο δικαστικό έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται το νέο καθεστώς αδειοδότησης και πιστοποίησης.
Νέα δοκιμασία για το σύστημα των μη κρατικών πανεπιστημίων
Η δικαστική απόφαση αποκτά ευρύτερη σημασία επειδή τα πρώτα βήματα του νέου θεσμού περνούν πλέον από τον έλεγχο της δικαιοσύνης όχι μόνο ως προς τη γενική νομοθετική βάση, αλλά και ως προς κάθε επιμέρους στάδιο εφαρμογής της.
Το μήνυμα του ΣτΕ είναι ότι η δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα δεν απαλλάσσει τη διοίκηση από την υποχρέωση αυστηρής τήρησης των διαδικασιών αδειοδότησης, ελέγχου των εγκαταστάσεων, αποφυγής σύγκρουσης συμφερόντων και τεκμηριωμένης αξιολόγησης των προγραμμάτων σπουδών.
Για τα τρία ιδρύματα, το ζήτημα πλέον μεταφέρεται από το πεδίο της αρχικής αδειοδότησης σε αυτό της συμμόρφωσης με τις δικαστικές κρίσεις και της επανεξέτασης των απαιτούμενων διοικητικών πράξεων.
Ανακοίνωση με την οποία σχολιάζει την απόφαση του Γ’ Τμήματος του ΣτΕ, σύμφωνα με την οποία ακύρωσε τρεις άδειες λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων που έχουν παραρτήματα στην Ελλάδα εξέδωσε το υπουργείο Παιδείας.
Σύμφωνα με το υπουργείο, επιβεβαιώνεται εκ νέου η συνταγματικότητα του θεσμικού πλαισίου για τα μη κρατικά πανεπιστήμια, συμπληρώνοντας πως οι πλημμέλειες που εντοπίστηκαν αφορούν επιμέρους ζητήματα διοικητικής διαδικασίας και εφαρμογής του νόμου. Παράλληλα, διαβεβαιώνει ότι θα γίνουν άμεσα όλες οι απαιτούμενες ενέργειες για τη συμμόρφωση με τις αποφάσεις και ότι «δεν θα χαθεί το ακαδημαϊκό έτος για κανέναν φοιτητή».
Αναλυτικά, η ανακοίνωση του υπουργείου Παιδείας:
Με τις σημερινές αποφάσεις του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας:
1. Επιβεβαιώνεται εκ νέου η συνταγματικότητα του θεσμικού πλαισίου για τα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Όχι μόνο δεν διατυπώνεται οποιαδήποτε αμφιβολία ως προς τη συνταγματικότητα των σχετικών διατάξεων του ν. 5094/2024, αλλά, αντιθέτως, επαναλαμβάνονται ρητά οι κρίσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας ως προς τη δυνατότητα ίδρυσης και λειτουργίας παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων υπό τη μορφή Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης.
2. Απορρίπτεται ο λόγος ακύρωσης που αφορούσε τη μη πιστοποίηση των προσφερόμενων προγραμμάτων σπουδών από το μητρικό ίδρυμα ή από τον αρμόδιο φορέα πιστοποίησης του κράτους στο οποίο αυτό εδρεύει.
3. Οι πλημμέλειες που εντοπίζονται από το Δικαστήριο δεν αφορούν τον ν. 5094/2024, αλλά επιμέρους ζητήματα διοικητικής διαδικασίας. Συγκεκριμένα, αφορούν: α) την ανάγκη περαιτέρω εξειδίκευσης των κριτηρίων πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης, β) επιμέρους ζήτημα ως προς τη σύνθεση Ειδικής Επιτροπής Αξιολόγησης που συγκροτήθηκε από την ΕΘΑΑΕ και γ) τη μη έγκαιρη έκδοση της απαιτούμενης διαπιστωτικής πράξης του ΕΟΠΠΕΠ σχετικά με τη συμμόρφωση προς παρατηρήσεις που αφορούσαν τις κτιριακές εγκαταστάσεις.
Πρόκειται, επομένως, όπως προκύπτει και από το περιεχόμενο των αποφάσεων, για θέματα εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου και όχι για ζητήματα που αφορούν τον νόμο. Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης και δεν δικαιολογεί ερμηνείες ή τίτλους που μπορούν να δημιουργήσουν διαφορετική εντύπωση ως προς το περιεχόμενο και την έκταση των αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας.
4. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που επιβεβαιώνεται και με τις σημερινές αποφάσεις είναι ότι η πολιτεία μερίμνησε δια της νομοθεσίας της ώστε να υπάρχει ένα αυστηρό πλαίσιο προδιαγραφών για την αδειοδότηση και λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων, το οποίο ελέγχεται σε κάθε περίπτωση εξίσου αυστηρά και από τη δικαιοσύνη πάντα προς όφελος της εύρυθμης ακαδημαικής λειτουργίας.
5. Το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, καθώς και κάθε αρμόδιος φορέας, στο πλαίσιο των διακριτών αρμοδιοτήτων του, θα προβούν άμεσα σε όλες τις ενέργειες που απαιτούνται για την πλήρη συμμόρφωση με τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας. Τα ζητήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης και των λοιπών αρμόδιων φορέων αντιμετωπίζονται από αυτούς, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία και την ανεξαρτησία τους.
6. Σε κάθε περίπτωση, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων κάθε φορέα, θα γίνουν άμεσα όλες οι αναγκαίες ενέργειες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των φοιτητών και την απρόσκοπτη συνέχεια των σπουδών τους. Το ακαδημαϊκό έτος δεν θα χαθεί για κανέναν φοιτητή.
