Σε μια από τις σημαντικότερες αλλαγές της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ, η Ουάσιγκτον αφαίρεσε επισήμως τη Συρία από τον κατάλογο των κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία.
Η απόφαση, έπειτα από 47 χρόνια, αίρει ένα από τα σημαντικότερα θεσμικά και οικονομικά εμπόδια για την επιστροφή της Δαμασκού στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και τη χρηματοδότηση της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης.
Από το 1979 στο νέο κεφάλαιο της Συρίας
Η απόφαση τέθηκε σε ισχύ τη Δευτέρα 24 Αυγούστου, μετά την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής 45ήμερης διαδικασίας ενημέρωσης και ελέγχου από το αμερικανικό Κογκρέσο. Η Συρία είχε ενταχθεί στον κατάλογο των «κρατών-χορηγών της τρομοκρατίας» το 1979 και παρέμενε εκεί επί σχεδόν μισό αιώνα.
Η Ουάσιγκτον είχε ανακοινώσει στις 8 Ιουλίου την πρόθεσή της να προχωρήσει στην άρση της συγκεκριμένης κατηγοριοποίησης. Η τελική απόφαση έρχεται να επισφραγίσει τη θεαματική μεταστροφή της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στη Δαμασκό μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υποστήριξε ότι η κίνηση αναγνωρίζει τα βήματα που έχει κάνει η νέα συριακή κυβέρνηση υπό τον πρόεδρο Άχμαντ αλ Σάρα για να απομακρύνει τη χώρα από την τρομοκρατία και να συμβάλει στη διεθνή ασφάλεια.
Το κρίσιμο οικονομικό μήνυμα
Πέρα όμως από τον συμβολισμό, η απόφαση έχει ιδιαίτερα πρακτικές συνέπειες. Η ένταξη μιας χώρας στον αμερικανικό κατάλογο των κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία συνεπάγεται σημαντικούς περιορισμούς στην αμερικανική οικονομική και χρηματοπιστωτική δραστηριότητα, στις εξαγωγές αμυντικού υλικού και σε άλλες συναλλαγές.
Ο Ρούμπιο χαρακτήρισε την άρση της designation ένα ακόμη «ιστορικό βήμα» που προσφέρει στους Σύρους «έναν δρόμο προς την ευημερία», υπογραμμίζοντας ότι εξαλείφονται τα τελευταία μεγάλα εμπόδια για τις ιδιωτικές επενδύσεις και διευκολύνεται η οικονομική ανάκαμψη και η επανένταξη της Συρίας στην παγκόσμια οικονομία.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ, ο οποίος εκτίμησε ότι η απόφαση θα προσελκύσει πρόσθετες επενδύσεις και θα συμβάλει στην πολιτική και οικονομική σταθερότητα της χώρας.
Για μια οικονομία που βγαίνει από 14 χρόνια εμφυλίου πολέμου και καταστροφής υποδομών, το ζήτημα δεν είναι μόνο η προσέλκυση κεφαλαίων. Είναι η δυνατότητα να αποκατασταθούν τραπεζικές σχέσεις, να διευκολυνθούν οι διεθνείς συναλλαγές και να αποκτήσει η Συρία πρόσβαση σε τεχνολογία, επιχειρηματική χρηματοδότηση και επενδύσεις που απαιτούνται για την ανοικοδόμησή της.
Και η Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ εκτός τρομοκρατικού καταλόγου
Η αμερικανική απόφαση δεν περιορίστηκε στη Συρία ως κράτος. Την ίδια ημέρα το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακάλεσε και τον χαρακτηρισμό της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ (HTS), γνωστής προηγουμένως ως Μέτωπο αλ Νούσρα, ως «Ειδικά Χαρακτηρισμένη Παγκόσμια Τρομοκρατική Οργάνωση».
Παράλληλα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών αφαίρεσε την HTS από τον κατάλογο των κυρώσεων του OFAC. Ως αποτέλεσμα, η ειδική άδεια που επέτρεπε ορισμένες συναλλαγές λόγω της συμμετοχής της οργάνωσης στη συριακή κυβέρνηση κατέστη πλέον περιττή.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς η HTS αποτέλεσε στο παρελθόν παρακλάδι της Αλ Κάιντα στη Συρία. Το 2016 ανακοίνωσε τη διακοπή των δεσμών της με την οργάνωση και στη συνέχεια μετονομάστηκε σε Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ.
Η οργάνωση είχε ηγηθεί της επίθεσης που οδήγησε στην ανατροπή του Άσαντ, ενώ επικεφαλής της ήταν ο Άχμαντ αλ Σάρα, ο οποίος σήμερα βρίσκεται στην προεδρία της Συρίας. Η απόφαση της Ουάσιγκτον, επομένως, αποτελεί έμμεση αλλά σαφή αναγνώριση της νέας πραγματικότητας στη Δαμασκό.
Από την απομόνωση στην προσπάθεια επανένταξης
Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, χαρακτήρισε την εξέλιξη ένα ακόμη αποφασιστικό βήμα στη μετάβαση της χώρας «από την απομόνωση στη συνεργασία». Η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η νέα συριακή ηγεσία έχει λάβει μέτρα κατά του ISIS, της Αλ Κάιντα, της Χεζμπολάχ και οργανώσεων που συνδέονται με το Ιράν, ενώ η Συρία εντάχθηκε πέρυσι στον διεθνή συνασπισμό κατά του ISIS.
Η αλλαγή πολιτικής είχε αρχίσει να διαφαίνεται ήδη από το 2025, όταν η κυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε τη σταδιακή χαλάρωση των κυρώσεων. Ακολούθησαν αντίστοιχες κινήσεις από δυτικές χώρες, μεταξύ των οποίων η Βρετανία και ο Καναδάς, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε προχωρήσει σε σημαντική άρση των οικονομικών κυρώσεων από τον Μάιο του 2025.
Η Ουάσιγκτον, πάντως, δεν εγκαταλείπει συνολικά την πίεση προς τη Δαμασκό. Η άρση της συγκεκριμένης κατηγορίας δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται αυτομάτως όλοι οι περιορισμοί που συνδέονται με τη Συρία. Πρόκειται για ένα ευρύτερο και σταδιακό πρόγραμμα χαλάρωσης των κυρώσεων και των ελέγχων στις οικονομικές και εμπορικές σχέσεις.
Η Δαμασκός πανηγυρίζει μια διπλωματική νίκη
Η συριακή κυβέρνηση υποδέχθηκε την απόφαση ως ιστορική επιτυχία. Ο υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ αλ Σαϊμπάνι έκανε λόγο για «ιστορικό βήμα», υποστηρίζοντας ότι αποτυπώνει τη δέσμευση του νέου συριακού κράτους στην ειρήνη και τη διεθνή ασφάλεια.
Ο υπουργός Οικονομικών Μοχάμεντ Γιασέρ Μπαρνίε χαρακτήρισε την εξέλιξη μεγάλη επιτυχία της συριακής διπλωματίας, υπογραμμίζοντας ότι μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για την ενσωμάτωση της Συρίας στο παγκόσμιο οικονομικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα, την προσέλκυση επενδύσεων και την εισαγωγή σύγχρονων τεχνολογιών.
Το ζητούμενο πλέον είναι αν η πολιτική αλλαγή θα μετατραπεί σε πραγματική οικονομική ανάκαμψη. Η Συρία χρειάζεται τεράστιες επενδύσεις σε ηλεκτρική ενέργεια, κατοικίες, μεταφορές, τηλεπικοινωνίες, πετρέλαιο και φυσικό αέριο, τράπεζες και βασικές υποδομές. Η άρση της αμερικανικής «ταμπέλας» αφαιρεί ένα σημαντικό εμπόδιο, αλλά δεν εξαφανίζει τους κινδύνους που εξακολουθούν να βλέπουν οι επενδυτές.
Το νέο γεωπολιτικό στοίχημα της Ουάσιγκτον
Η αμερικανική επιλογή αποτελεί ταυτόχρονα οικονομικό και γεωπολιτικό στοίχημα. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να στηρίξει τη νέα Συρία, περιορίζοντας παράλληλα την επιρροή που είχαν αποκτήσει στη χώρα η Ρωσία και το Ιράν κατά τη διάρκεια του εμφυλίου.
Στις συνομιλίες που προηγήθηκαν της απόφασης είχε τεθεί, μεταξύ άλλων, και το ζήτημα της ενεργειακής κατεύθυνσης της Συρίας και της μείωσης της εξάρτησής της από το ρωσικό πετρέλαιο. Αμερικανικές πηγές είχαν αναφέρει ότι η Δαμασκός δεσμεύθηκε να περιορίσει σημαντικά τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου, αν και η Ουάσιγκτον υποστήριξε ότι αυτό δεν αποτέλεσε τυπική προϋπόθεση για την άρση της designation.
Έτσι, πίσω από την οικονομική ρητορική για επενδύσεις και ανοικοδόμηση βρίσκεται μια ευρύτερη αναδιάταξη ισορροπιών στη Μέση Ανατολή. Η νέα Συρία καλείται να μετατραπεί από απομονωμένο κράτος και πεδίο ανταγωνισμού ξένων δυνάμεων σε οικονομικό και πολιτικό εταίρο της Δύσης.
Τρεις χώρες απομένουν στη λίστα
Με την αποχώρηση της Συρίας, ο αμερικανικός κατάλογος των κρατών που χαρακτηρίζονται «χορηγοί της τρομοκρατίας» περιορίζεται πλέον σε τρεις χώρες: Ιράν, Βόρεια Κορέα και Κούβα.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει και τη μεγάλη απόσταση που έχει διανύσει η αμερικανική πολιτική απέναντι στη Δαμασκό μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια. Από το καθεστώς Άσαντ και τη διεθνή απομόνωση, η Συρία περνά σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον όχι μόνο συνομιλεί με τη νέα ηγεσία, αλλά επιχειρεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την οικονομική της επανένταξη.
Το αν αυτή η επιλογή θα οδηγήσει σε σταθερότητα και ανάπτυξη ή θα αποδειχθεί πρόωρη επένδυση σε ένα εύθραυστο πολιτικό εγχείρημα είναι το μεγάλο ερώτημα της επόμενης ημέρας. Για τη Συρία, πάντως, η 24η Αυγούστου 2026 σηματοδοτεί το τέλος μιας περιόδου 47 ετών και την έναρξη μιας δύσκολης προσπάθειας επιστροφής στην παγκόσμια οικονομία.
