Τα έξυπνα γυαλιά της Meta παρουσιάζονται ως το επόμενο μεγάλο βήμα στην καθημερινή τεχνολογία. Υπόσχονται έναν κόσμο χωρίς οθόνες, όπου η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται διαρκώς μπροστά στα μάτια του χρήστη. Όμως πίσω από την καινοτομία εμφανίζεται ένα δύσκολο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν η προσωπική ευκολία ενός ανθρώπου συγκρούεται με το δικαίωμα όλων των υπολοίπων στην ιδιωτικότητα; Η απαγόρευση της χρήσης τους σε εστιατόρια, μπαρ και άλλους χώρους κοινωνικής συναναστροφής δεν είναι φόβος απέναντι στην τεχνολογία. Είναι μια προσπάθεια να προστατευτούν βασικοί κανόνες συμβίωσης πριν η κρυφή καταγραφή γίνει κανονικότητα.
Όταν η κάμερα βρίσκεται πάνω στο πρόσωπο, αλλάζει η έννοια της ιδιωτικότητας
Η Meta επιχειρεί να κάνει τα γυαλιά τεχνητής νοημοσύνης το επόμενο μεγάλο καταναλωτικό προϊόν μετά τα smartphones, τα tablets και τα smartwatches. Η εταιρεία προβάλλει τις δυνατότητές τους: ακρόαση μουσικής, τηλεφωνικές κλήσεις χωρίς χρήση χεριών, ζωντανές μεταφράσεις, πρόσβαση σε πληροφορίες και καταγραφή στιγμών χωρίς ο χρήστης να χρειάζεται να σηκώνει το κινητό του.
Η ιδέα είναι ελκυστική. Το πρόβλημα όμως βρίσκεται στο σημείο όπου η τεχνολογία περνά από την προσωπική χρήση στη δημόσια ζωή.
Τα γυαλιά διαθέτουν ενσωματωμένες κάμερες. Και σε αντίθεση με ένα κινητό τηλέφωνο, η συσκευή δεν βρίσκεται στο χέρι του χρήστη, αλλά στο πρόσωπό του. Η καταγραφή γίνεται πιο φυσική, πιο διακριτική και πολύ πιο δύσκολο να γίνει αντιληπτή από τους γύρω.
Μέχρι σήμερα, όταν κάποιος έβγαζε το κινητό του για να τραβήξει βίντεο, υπήρχε μια ορατή πράξη. Με τα έξυπνα γυαλιά αυτή η πράξη γίνεται σχεδόν αόρατη.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος: η συγκατάθεση του ανθρώπου που καταγράφεται δεν μπορεί να αντικαθίσταται από μια μικρή φωτεινή ένδειξη πάνω σε ένα ζευγάρι γυαλιά.
Η μικρή λυχνία LED δεν λύνει το πρόβλημα της κρυφής καταγραφής
Η Meta υποστηρίζει ότι έχει ενσωματώσει δικλείδες ασφαλείας. Όταν η κάμερα λειτουργεί, ανάβει μια μικρή λυχνία LED, η οποία ενημερώνει τους γύρω ότι πραγματοποιείται καταγραφή.
Το μέτρο αυτό είναι θετικό, αλλά δεν αρκεί.
Σε ένα γεμάτο εστιατόριο, σε ένα μπαρ, σε μια συναυλία ή σε έναν δημόσιο χώρο, δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένει κανείς από κάθε πολίτη να παρατηρεί συνεχώς αν ένα άγνωστο άτομο φοράει γυαλιά που καταγράφουν.
Η προστασία της ιδιωτικότητας δεν μπορεί να βασίζεται στην προσοχή του θύματος. Δεν μπορεί ο πολίτης να έχει την υποχρέωση να εντοπίζει κάθε πιθανή κάμερα που τον παρακολουθεί.
Η τεχνολογία πρέπει να σχεδιάζεται έτσι ώστε να προστατεύει τους ανθρώπους, όχι να τους υποχρεώνει να αμύνονται απέναντί της.
Τι μπορεί να κάνει κάποιος όταν αντιληφθεί ότι καταγράφεται χωρίς τη συγκατάθεσή του;
Εδώ εμφανίζεται ένα πρακτικό ερώτημα που δεν έχει εύκολη απάντηση.
Ας υποθέσουμε ότι κάποιος βρίσκεται σε ένα μπαρ ή σε ένα εστιατόριο και αντιλαμβάνεται ότι ένας άλλος πελάτης τον καταγράφει με τα γυαλιά τεχνητής νοημοσύνης. Τι πρέπει να κάνει;
Να του ζητήσει να σταματήσει; Και αν εκείνος αρνηθεί; Να καλέσει την αστυνομία; Να περιμένει μια επίσημη διαδικασία για ένα υλικό που πιθανότατα έχει ήδη καταγραφεί; Να υπάρξει ένταση μεταξύ δύο ανθρώπων μέσα σε έναν χώρο διασκέδασης;
Το ακόμη πιο δύσκολο ερώτημα είναι τι γίνεται με ό,τι έχει ήδη καταγραφεί. Ακόμη και αν ο χρήστης διαγράψει το αρχείο από τη συσκευή του, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει αν το υλικό έχει ήδη αποθηκευτεί, μεταφερθεί ή σταλεί αλλού.
Η ζημιά μπορεί να έχει γίνει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Η αποκατάστασή της μπορεί να είναι αδύνατη.
Αυτό δείχνει γιατί το βάρος της προστασίας δεν μπορεί να πέφτει στον άνθρωπο που καταγράφεται. Οι κανόνες πρέπει να υπάρχουν πριν από το περιστατικό, όχι αφού η παραβίαση έχει συμβεί.
Οι δημόσιοι χώροι δεν μπορούν να γίνουν πεδίο συνεχούς παρακολούθησης
Η άποψη ότι «όποιος βρίσκεται σε δημόσιο χώρο πρέπει να αποδέχεται ότι μπορεί να καταγραφεί» είναι μια επικίνδυνη απλοποίηση.
Ο δημόσιος χώρος δεν σημαίνει χώρος χωρίς δικαιώματα.
Ένας άνθρωπος που πίνει τον καφέ του, συζητά με φίλους, τρώει σε ένα εστιατόριο ή διασκεδάζει σε ένα μπαρ δεν έχει παραιτηθεί από την απαίτηση στοιχειώδους ιδιωτικότητας.
Η κοινωνική ζωή βασίζεται στην αίσθηση ότι δεν βρισκόμαστε διαρκώς υπό καταγραφή. Αν αυτή η αίσθηση χαθεί, αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφερόμαστε.
Μια κοινωνία όπου οι άνθρωποι φοβούνται ότι κάθε στιγμή μπορεί να μετατραπεί σε βίντεο και να δημοσιευτεί χωρίς έλεγχο είναι μια κοινωνία λιγότερο ελεύθερη.
Τι γίνεται αν κάποιος καταγράψει μια θεατρική παράσταση ή μια κλειστή πρόβα;
Υπάρχει όμως μια ακόμη πιο σύνθετη διάσταση.
Τι γίνεται αν κάποιος πάει ως θεατής σε μια θεατρική παράσταση και αποφασίσει να την καταγράψει ολόκληρη με τα γυαλιά τεχνητής νοημοσύνης; Ή ακόμη χειρότερα, τι συμβαίνει αν κάποιος βρεθεί σε μια κλειστή πρόβα και διαρρεύσει το υλικό πριν από την επίσημη παρουσίαση;
Σε αυτή την περίπτωση δεν μιλάμε μόνο για ιδιωτικότητα. Μιλάμε για πνευματικά δικαιώματα, οικονομική ζημιά και καταστροφή της αξίας μιας καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Μια θεατρική παράσταση, μια συναυλία, μια κινηματογραφική παραγωγή ή μια νέα καλλιτεχνική δουλειά είναι αποτέλεσμα μεγάλης επένδυσης χρόνου, χρημάτων και ανθρώπινης εργασίας.
Η παράνομη καταγραφή και διαρροή μπορεί να αποκαλύψει περιεχόμενο πριν από την πρεμιέρα, να αφαιρέσει από το κοινό την εμπειρία της πρώτης παρουσίασης και να προκαλέσει σημαντική οικονομική απώλεια.
Το πρόβλημα είναι ότι τα γυαλιά αυτά καθιστούν τον έλεγχο σχεδόν αδύνατο. Πώς μπορεί ένας υπεύθυνος ασφαλείας να γνωρίζει αν ένας θεατής απλώς κοιτάζει τη σκηνή ή αν καταγράφει κάθε λεπτό της παράστασης;
Οι παραδοσιακοί κανόνες κατά των καμερών και των κινητών τηλεφώνων ίσως δεν επαρκούν πλέον.
Οι επιχειρήσεις έχουν δικαίωμα να προστατεύσουν πελάτες και εργαζομένους
Η απόφαση αρκετών χώρων στο Λονδίνο να απαγορεύσουν τη χρήση των γυαλιών Meta δεν αποτελεί τεχνολογική οπισθοδρόμηση.
Αποτελεί μια λογική αντίδραση απέναντι σε μια συσκευή που δημιουργεί νέες μορφές κινδύνου.
Ένα εστιατόριο, ένα μπαρ, ένα θέατρο ή ένας χώρος πολιτισμού έχει δικαίωμα να ορίζει κανόνες για τη χρήση συσκευών που μπορούν να καταγράψουν ανθρώπους χωρίς σαφή συναίνεση.
Όπως υπάρχουν κανόνες για τις συμβατικές κάμερες, έτσι πρέπει να υπάρξουν κανόνες και για τις φορετές συσκευές τεχνητής νοημοσύνης.
Η καινοτομία δεν μπορεί να είναι πάνω από την ανθρώπινη αξιοπρέπεια
Η τεχνολογία είναι χρήσιμη όταν βελτιώνει τη ζωή των ανθρώπων. Δεν μπορεί όμως να απαιτεί από την κοινωνία να αποδεχθεί κάθε νέα δυνατότητα χωρίς όρια.
Τα γυαλιά τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να έχουν πραγματικές χρήσεις και να αποτελούν σημαντικό τεχνολογικό βήμα. Όμως η ευκολία ενός χρήστη δεν μπορεί να υπερισχύει του δικαιώματος των υπολοίπων να μην καταγράφονται χωρίς τη θέλησή τους.
Η λύση δεν είναι η απόρριψη της τεχνολογίας. Είναι η δημιουργία κανόνων πριν η τεχνολογία γίνει ανεξέλεγκτη.
Στους δημόσιους χώρους, όπου η ιδιωτικότητα και η κοινωνική εμπιστοσύνη είναι κρίσιμες, ο περιορισμός ή ακόμη και η απαγόρευση της χρήσης τέτοιων συσκευών δεν είναι επίθεση στην καινοτομία.
Είναι η υπεράσπιση ενός απλού κανόνα: ο άνθρωπος πρέπει να έχει δικαίωμα να γνωρίζει πότε βρίσκεται μπροστά σε μια κάμερα.
