Η συμφωνία της Meta με πολιτείες των ΗΠΑ για τις επιπτώσεις του Facebook και του Instagram στους ανηλίκους παρουσιάστηκε από αρκετούς ως ιστορική δικαστική ήττα της εταιρείας. Η εικόνα, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η Meta δεν αποδέχθηκε ενοχή, δεν δεσμεύτηκε να αλλάξει τον πυρήνα του αλγοριθμικού μοντέλου που κρατά τους χρήστες στην πλατφόρμα και θα καταβάλει τελικά περίπου 12,7 δισ. δολάρια σε βάθος δεκαετίας, ενώ τα υπόλοιπα 5,3 δισ. συνδέονται με την υιοθέτηση αντίστοιχων μέτρων από ανταγωνιστικές πλατφόρμες.
Τα 18 δισ. δεν είναι αυτό που φαίνεται
Η είδηση για συμφωνία ύψους έως και 18 δισ. δολαρίων ακούγεται εντυπωσιακή. Ωστόσο, η ανάγνωση του ποσού ως «αποζημίωσης» που αποδεικνύει ενοχή της Meta είναι παραπλανητική.
Πρόκειται για δικαστικό συμβιβασμό με πολιτείες των ΗΠΑ, στον οποίο η εταιρεία δεν αναγνωρίζει ότι παραβίασε τον νόμο ή ότι ευθύνεται για τις βλάβες που της αποδίδονται.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι το ποσό των 18 δισ. δολαρίων αποτελεί το ανώτατο ύψος της συμφωνίας. Η Meta έχει δεσμευτεί να καταβάλει περίπου 12,7 δισ. δολάρια σε ορίζοντα δέκα ετών. Τα υπόλοιπα 5,3 δισ. δολάρια τελούν υπό προϋπόθεση: να προχωρήσουν σε αντίστοιχες αλλαγές και ανταγωνιστικές πλατφόρμες, όπως το TikTok και το YouTube.
Αυτό αλλάζει σημαντικά την εικόνα.
Η Meta δεν αλλάζει τον πυρήνα του αλγορίθμου
Η ουσιαστική συζήτηση, ωστόσο, βρίσκεται αλλού.
Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα καταβάλει η Meta, αλλά τι ακριβώς αλλάζει στον τρόπο με τον οποίο Facebook και Instagram λειτουργούν για τους ανηλίκους.
Η συμφωνία προβλέπει σειρά περιορισμών για τους κάτω των 18 ετών. Μεταξύ άλλων, περιλαμβάνονται ημερήσιο όριο χρήσης δύο ωρών, το οποίο μπορεί να παρακάμπτει μόνο γονέας, αυστηρότερες διαδικασίες επαλήθευσης ηλικίας, περιορισμοί σε φίλτρα που σχετίζονται με ακραίο μακιγιάζ και αισθητικές επεμβάσεις, καθώς και λειτουργίες νυχτερινής προστασίας.
Πρόκειται για μέτρα που ασφαλώς μπορούν να περιορίσουν την έκθεση των παιδιών στην πλατφόρμα. Δεν ταυτίζονται, όμως, με μια δομική αλλαγή του αλγοριθμικού συστήματος που έχει σχεδιαστεί για να μεγιστοποιεί την αλληλεπίδραση.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αδυναμία της συγκεκριμένης προσέγγισης: μπορεί να περιορίζεται ο χρόνος που ένα παιδί βρίσκεται μέσα στο σύστημα χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά ο τρόπος με τον οποίο το σύστημα προσπαθεί να το κρατήσει εκεί.
Το κρίσιμο πρόβλημα είναι τα «σκοτεινά μοτίβα»
Η διαμάχη γύρω από τα social media δεν αφορά μόνο το αν ένας έφηβος περνά δύο ή τέσσερις ώρες την ημέρα στο Instagram.
Αφορά τον σχεδιασμό των ίδιων των πλατφορμών: την ατελείωτη κύλιση, την αυτόματη αναπαραγωγή, τις συνεχείς ειδοποιήσεις, την προσωποποιημένη ροή περιεχομένου, την επιβράβευση μέσω likes και άλλες τεχνικές που μπορούν να ενισχύσουν την καταναγκαστική χρήση.
Αυτά είναι τα στοιχεία που βρίσκονται στην καρδιά της συζήτησης για τον εθισμό στα social media.
Εάν η δικαστική διαδικασία καταλήγει κυρίως σε οικονομικές κυρώσεις και επιμέρους περιορισμούς στη χρήση, χωρίς να αντιμετωπίζει τον ίδιο τον σχεδιασμό του αλγορίθμου, τότε το βασικό επιχειρηματικό μοντέλο παραμένει σε μεγάλο βαθμό άθικτο.
Και αυτό είναι το σημείο που συχνά χάνεται μέσα στον εντυπωσιασμό ενός μεγάλου αριθμού, όπως τα 18 δισ. δολάρια.
Οι δικαστικές αποφάσεις δεν δημιουργούν αυτόματα κανόνες για όλο το διαδίκτυο
Υπάρχει και μια ακόμη σημαντική παράμετρος.
Οι συγκεκριμένες συμφωνίες και δικαστικές αποφάσεις δεν σημαίνουν ότι δημιουργείται αυτομάτως ένας ενιαίος κανόνας για όλες τις αμερικανικές πολιτείες ή για όλες τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Όπου μια πολιτεία δεν συμμετέχει στη συγκεκριμένη διαδικασία, δεν αποκτά αυτομάτως δικαίωμα σε μέρος της συμφωνίας. Αντίστοιχα, μια πλατφόρμα που δεν αποτελεί διάδικο σε μια συγκεκριμένη υπόθεση δεν δεσμεύεται αυτομάτως από το αποτέλεσμα.
Γι’ αυτό και η υπόθεση Meta είναι μόνο ένα κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης νομικής μάχης.
Το ίδιο το γεγονός ότι στη συμφωνία συνδέεται μέρος του οικονομικού ανταλλάγματος με την υιοθέτηση αντίστοιχων μέτρων από TikTok και YouTube αποκαλύπτει το πρόβλημα: η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά εάν εφαρμόζεται μόνο σε μία πλατφόρμα.
Γιατί η Meta θέλει να ακολουθήσουν και οι ανταγωνιστές
Εδώ υπάρχει και μια καθαρά επιχειρηματική διάσταση.
Εάν το Instagram επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στους ανηλίκους, ενώ το TikTok, το YouTube ή το Snapchat παραμένουν πιο ελαστικά, ένα μέρος των νεότερων χρηστών μπορεί απλώς να μετακινηθεί.
Έτσι, η προστασία των παιδιών μετατρέπεται ταυτόχρονα σε ζήτημα ανταγωνισμού.
Η Meta έχει κάθε λόγο να επιδιώκει κοινά μέτρα σε ολόκληρο τον κλάδο. Όχι μόνο επειδή αυτό μπορεί να περιορίσει τους κινδύνους για τους ανηλίκους, αλλά και επειδή αποτρέπει το ενδεχόμενο να βρεθεί η ίδια σε μειονεκτική θέση απέναντι σε πλατφόρμες που δεν εφαρμόζουν αντίστοιχους περιορισμούς.
Με άλλα λόγια, η εταιρεία δεν χρειάζεται να θεωρηθεί ξαφνικά «υπερασπιστής των παιδιών» για να έχει συμφέρον από την επέκταση των κανόνων σε όλο το οικοσύστημα.
TikTok, YouTube και Snap βρίσκονται τώρα στο επίκεντρο
Η υπόθεση Meta ανοίγει πλέον ένα πολύ μεγαλύτερο κεφάλαιο.
Η Καλιφόρνια έχει ήδη στραφεί δικαστικά κατά του TikTok, ενώ οι αμερικανικές αρχές εξακολουθούν να εξετάζουν τις πρακτικές των μεγάλων πλατφορμών. Παράλληλα, TikTok, YouTube και Snap αντιμετωπίζουν ένα ευρύτερο κύμα αγωγών και πολιτικών πιέσεων σχετικά με τις επιπτώσεις των υπηρεσιών τους στους ανηλίκους.
Η προηγούμενη δικαστική εμπειρία είναι επίσης σημαντική. Η Meta και το YouTube είχαν ηττηθεί νωρίτερα φέτος σε υπόθεση στο Λος Άντζελες που αφορούσε ισχυρισμούς για ψυχική βλάβη από χαρακτηριστικά όπως το autoplay και το infinite scrolling.
Σε διαφορετική υπόθεση, το Νέο Μεξικό είχε επίσης κινηθεί κατά της Meta για ζητήματα προστασίας παιδιών, με την εταιρεία να αντιμετωπίζει πολύ υψηλές χρηματικές κυρώσεις.
Επομένως, η σημερινή συμφωνία δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Είναι μέρος μιας ευρύτερης νομικής σύγκρουσης ανάμεσα στις αμερικανικές πολιτείες και τις μεγάλες εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης.
Η πραγματική μάχη δεν είναι για τα 18 δισ.
Η ουσία της υπόθεσης βρίσκεται τελικά πέρα από το ποσό.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι κυβερνήσεις και τα δικαστήρια μπορούν να αντιμετωπίσουν έναν τεχνολογικό σχεδιασμό που βασίζεται στην οικονομική αξία της ανθρώπινης προσοχής — και ιδιαίτερα της προσοχής των παιδιών.
Οι αποζημιώσεις μπορεί να είναι τεράστιες για μια πολιτεία και ταυτόχρονα διαχειρίσιμες για έναν παγκόσμιο τεχνολογικό κολοσσό. Οι περιορισμοί χρήσης μπορεί να προστατεύουν κάποιους ανηλίκους, χωρίς όμως να αγγίζουν την αρχιτεκτονική της πλατφόρμας.
Και κυρίως, μια συμφωνία με μία εταιρεία δεν αρκεί για να αντιμετωπιστεί ένα πρόβλημα που αφορά ολόκληρη την αγορά.
Αν η επόμενη φάση της αμερικανικής δικαστικής μάχης οδηγήσει σε κοινά, υποχρεωτικά πρότυπα για Meta, TikTok, YouTube και Snap, τότε θα μπορεί κανείς να μιλήσει για ουσιαστική αλλαγή του τοπίου.
Μέχρι τότε, η πανηγυρική ανάγνωση της συμφωνίας ως «ήττας της Meta» είναι μάλλον βιαστική.
Από την πλευρά μιας εταιρείας που απέφυγε την καταδίκη, δεν αναγνώρισε ενοχή, διατήρησε τον πυρήνα του επιχειρηματικού της μοντέλου και απέκτησε χρόνο για να προσαρμοστεί σε ένα νέο ρυθμιστικό περιβάλλον, ο συμβιβασμός μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί μια πολύ σημαντική νομική και επιχειρηματική νίκη.
Το εάν θα αποτελέσει ταυτόχρονα νίκη για τα παιδιά και τους γονείς τους θα κριθεί από κάτι πολύ πιο δύσκολο: από το εάν οι επόμενες αποφάσεις θα υποχρεώσουν συνολικά τη βιομηχανία των social media να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζει την ανθρώπινη προσοχή.
