Η Τζένη Καρέζη δεν υπήρξε μόνο ένα από τα πιο φωτεινά πρόσωπα του ελληνικού κινηματογράφου και θεάτρου. Υπήρξε σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής, μια ηθοποιός με μοναδική σκηνική παρουσία, με βλέμμα που καθήλωνε και με μια εσωτερική δύναμη που έκρυβε πίσω από το χαμόγελο και τη λάμψη της.
Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό της, η μορφή της παραμένει ζωντανή, μέσα από τους ρόλους, τις ερμηνείες και τα λόγια της που συνεχίζουν να συγκινούν.
Από την Ευγενία Καρπούζη στην Τζένη Καρέζη
Η ιστορία της ξεκίνησε με ένα διαφορετικό όνομα. Γεννημένη ως Ευγενία Καρπούζη, η μετέπειτα Τζένη Καρέζη απέκτησε το καλλιτεχνικό της όνομα μέσα από μια σειρά συμπτώσεων που έμοιαζαν σχεδόν προορισμένες να την οδηγήσουν στη σκηνή.
Στη Σχολή Καλογραιών στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης, μια αδελφή της είπε πως θα τη φωνάζουν Τζένη, από το γαλλικό χαϊδευτικό του Eugénie. Λίγα χρόνια αργότερα, ο σπουδαίος θεατρικός συγγραφέας και διανοούμενος Άγγελος Τερζάκης ήταν εκείνος που άλλαξε το επώνυμό της. Το «Καρπούζη» έγινε «Καρέζη», ένα όνομα που έμελλε να γραφτεί με χρυσά γράμματα στην ιστορία του ελληνικού πολιτισμού.
Η ίδια αφηγήθηκε τη διαδρομή της με έναν ιδιαίτερο τρόπο στην αυτοβιογραφία της «Τετράδια ζωής», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Ένα βιβλίο γεμάτο αναμνήσεις, εξομολογήσεις και σκέψεις μιας γυναίκας που έζησε έντονα, αγάπησε βαθιά και αντιμετώπισε τη ζωή χωρίς συμβιβασμούς.
Μια ηθοποιός που ένωσε τη λάμψη με την αλήθεια
Η Τζένη Καρέζη υπήρξε μία από τις μεγάλες πρωταγωνίστριες της χρυσής εποχής του ελληνικού κινηματογράφου. Στις ταινίες της Finos Film άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα, ερμηνεύοντας χαρακτήρες που μπορούσαν να είναι ταυτόχρονα εύθραυστοι και δυνατοί, τρυφεροί και αποφασιστικοί.
Η «Λόλα», τα «Κόκκινα Φανάρια», το «Τζένη-Τζένη», το «Δεσποινίς Διευθυντής», το «Μια τρελή, τρελή οικογένεια» και ο «Ένας μεγάλος έρωτας» αποτελούν μόνο μερικούς από τους σταθμούς μιας τεράστιας καριέρας.
Η Καρέζη μπορούσε να μεταμορφώνεται. Να είναι η λαϊκή γυναίκα της γειτονιάς και ταυτόχρονα η αριστοκρατική ηρωίδα. Να προκαλεί γέλιο με την κωμική της ευφυΐα και λίγα λεπτά αργότερα να συγκλονίζει με το δράμα της.
Η χαρακτηριστική χροιά της φωνής της, το ιδιαίτερο γρέζι, το λεπτό παιχνίδι στο «σίγμα» της ομιλίας της, έγιναν στοιχεία αναγνωρίσιμα όσο και η ίδια η παρουσία της.
«Ο άνθρωπος δεν αλλάζει» – Η φιλοσοφία μιας γυναίκας που αναζητούσε την αλήθεια
Πέρα από την ηθοποιία, η Τζένη Καρέζη υπήρξε ένας άνθρωπος με βαθιά σκέψη. Στα «Τετράδια ζωής» καταγράφει απόψεις που αποκαλύπτουν μια γυναίκα που είχε απομακρυνθεί από τις επιφανειακές σχέσεις και αναζητούσε την ουσία.
«Ο άνθρωπος δεν αλλάζει και η μεγαλύτερη αυταπάτη είναι να περιμένουμε να αλλάξει», έγραφε χαρακτηριστικά.
Για εκείνη, η ποιότητα των ανθρώπων γύρω μας ήταν καθοριστική. Αναζητούσε ανθρώπους με πνευματικότητα, καλλιέργεια και ειλικρίνεια.
«Χρειάζομαι ανθρώπους που να μου αρέσει να τους ακούω να συζητάνε. Ανθρώπους έξυπνους και καλλιεργημένους που ξέρω ότι μου λένε την αλήθεια», ανέφερε, υπογραμμίζοντας τη βαθιά της ανάγκη για αυθεντική επικοινωνία.
Η αλήθεια ήταν για την Καρέζη κάτι περισσότερο από μια αξία. Ήταν στάση ζωής. «Όποιος απομακρύνεται από την αλήθεια, οδεύει προς τον θάνατο», είχε πει, αφήνοντας μια φράση που συμπυκνώνει τη φιλοσοφία της.
Το τελευταίο της χειροκρότημα στο θέατρο
Το τελευταίο μεγάλο θεατρικό κεφάλαιο της ζωής της γράφτηκε το 1990, με το έργο «Διαμάντια και μπλουζ» της Λούλα Αναγνωστάκη.
Ήταν μια παράσταση που έμεινε στην ιστορία, όχι μόνο για τη συγκλονιστική ερμηνεία της Καρέζη, αλλά και για τη μουσική της Ελένη Καραΐνδρου και του Σταμάτης Κραουνάκης.
Δύο χρόνια πριν από τον θάνατό της, η ηθοποιός ανέβηκε στη σκηνή γνωρίζοντας ήδη τη μεγάλη δοκιμασία που αντιμετώπιζε. Κανείς όμως δεν μπορούσε να αντιληφθεί το μέγεθος του πόνου της.
Το βλέμμα που έκρυβε όλη τη δύναμή της
Η Τζένη Καρέζη έφυγε από τη ζωή στις 26 Ιουλίου 1992, ύστερα από μια δύσκολη μάχη με την ασθένεια. Μέχρι το τέλος, κράτησε την αξιοπρέπεια και την περηφάνια που χαρακτήριζαν ολόκληρη τη διαδρομή της.
Όσοι την είδαν στη σκηνή θυμούνται κυρίως το βλέμμα της. Τα μεγάλα γαλάζια μάτια που μπορούσαν να μεταφέρουν χαρά, πόνο, αγωνία, πάθος και σιωπή.
Ακόμη και όταν υπέφερε, η δύναμή της παρέμενε αόρατη στο κοινό. Με εκείνο το ανδρείο βλέμμα, σάρωνε τη σκηνή και έφτανε μέχρι τον τελευταίο θεατή του εξώστη.
Ήταν ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της: η ικανότητα να επικοινωνεί χωρίς λόγια.
Η γυναίκα πίσω από τον μύθο
Η Τζένη Καρέζη ανήκει στις σπάνιες περιπτώσεις καλλιτεχνών που ξεπερνούν την εποχή τους. Δεν έμεινε μόνο ως μια όμορφη πρωταγωνίστρια του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Έμεινε ως μια προσωπικότητα με άποψη, ευαισθησία και γενναιότητα.
Το πιο ερωτικό πράγμα στον άνθρωπο, έλεγε, είναι τα μάτια. Όχι μόνο η ομορφιά τους, αλλά το βλέμμα και όλα όσα κρύβει. Εκείνο το αόρατο στοιχείο που αποκαλύπτει τον χαρακτήρα, τις μνήμες, τους φόβους και τις επιθυμίες.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο δώρο που άφησε η Τζένη Καρέζη: ένα βλέμμα που συνεχίζει να μιλά, δεκαετίες μετά την απουσία της.
