Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται να ανοίγει από τώρα τη συζήτηση για την πολιτική του επόμενη ημέρα, με το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) να δηλώνει δημόσια ότι ο σημερινός πρόεδρος θα είναι εκ νέου υποψήφιος στις επόμενες προεδρικές εκλογές. Η προοπτική αυτή οδηγεί αναπόφευκτα σε μια νέα αναμέτρηση γύρω από το τουρκικό Σύνταγμα, καθώς η παραμονή του στην εξουσία μετά το 2028 προϋποθέτει είτε θεσμικές αλλαγές είτε πρόωρη προσφυγή στις κάλπες.
Το μήνυμα του AKP για την επόμενη ημέρα
Την πρόθεση του κυβερνώντος στρατοπέδου να στηρίξει εκ νέου τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιβεβαίωσε ο εκπρόσωπος του AKP, Ομέρ Τσελίκ, με αφορμή σχετικές δηλώσεις του κυβερνητικού εταίρου και ηγέτη του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP), Ντεβλέτ Μπαχτσελί.
Ο Τσελίκ χαρακτήρισε τις τοποθετήσεις του Μπαχτσελί «εξαιρετικά σημαντικές» και ξεκαθάρισε ότι για το AKP ο μοναδικός υποψήφιος στις επόμενες προεδρικές εκλογές θα είναι ο σημερινός πρόεδρος της Τουρκίας.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται να σηματοδοτήσει την έναρξη μιας πολιτικής συζήτησης που αφορά όχι μόνο το πρόσωπο του Ερντογάν αλλά και τη μελλοντική αρχιτεκτονική του τουρκικού πολιτικού συστήματος.
Το συνταγματικό εμπόδιο
Η δημόσια στήριξη προς μια νέα υποψηφιότητα προσκρούει στις προβλέψεις του ισχύοντος Συντάγματος.
Με βάση το προεδρικό σύστημα που εγκαθιδρύθηκε μετά τη συνταγματική αναθεώρηση του 2017, ο πρόεδρος μπορεί να εκλεγεί για δύο θητείες. Η σημερινή θητεία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θεωρείται από την αντιπολίτευση η δεύτερη στο νέο σύστημα, γεγονός που σημαίνει ότι δεν μπορεί να είναι εκ νέου υποψήφιος το 2028 χωρίς να μεσολαβήσει κάποια θεσμική διαδικασία.
Η τουρκική προεδρία, ωστόσο, έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η πρώτη εκλογή του Ερντογάν το 2014 πραγματοποιήθηκε στο προηγούμενο κοινοβουλευτικό σύστημα και συνεπώς η καταμέτρηση των θητειών θα πρέπει να ξεκινά από την εφαρμογή του νέου προεδρικού μοντέλου. Με αυτή την ερμηνεία, ο Τούρκος πρόεδρος θεωρεί ότι διαθέτει ακόμη δικαίωμα νέας υποψηφιότητας.
Η επιλογή της συνταγματικής αναθεώρησης
Το πρώτο και πιο καθαρό θεσμικά σενάριο είναι η αναθεώρηση του Συντάγματος.
Για να προχωρήσει μια τέτοια διαδικασία απαιτείται η υποστήριξη τουλάχιστον 360 από τους 600 βουλευτές της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης. Πρόκειται για έναν αριθμό που το κυβερνητικό μπλοκ δεν διαθέτει σήμερα από μόνο του, γεγονός που καθιστά αναγκαίες ευρύτερες πολιτικές συναινέσεις ή συνεργασίες με τμήματα της αντιπολίτευσης.
Η συζήτηση για ένα νέο Σύνταγμα βρίσκεται ήδη στην πολιτική ατζέντα της Άγκυρας, με τον Ερντογάν να έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η Τουρκία χρειάζεται ένα νέο θεσμικό πλαίσιο που θα αντικαταστήσει το ισχύον Σύνταγμα, το οποίο διατηρεί ρίζες από την περίοδο μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980.
Πρόωρες εκλογές ως εναλλακτική λύση
Το δεύτερο σενάριο αφορά την προκήρυξη πρόωρων εκλογών πριν από τη λήξη της θητείας το 2028.
Το τουρκικό Σύνταγμα προβλέπει ότι σε περίπτωση πρόωρης προσφυγής στις κάλπες κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του προέδρου, ο εν ενεργεία αρχηγός του κράτους μπορεί να διεκδικήσει μία ακόμη θητεία. Η επιλογή αυτή θα προσέφερε στον Ερντογάν μια θεσμική οδό για νέα υποψηφιότητα χωρίς να απαιτηθεί προηγουμένως συνταγματική αναθεώρηση.
Μια τέτοια απόφαση, ωστόσο, θα έπρεπε να συνοδευτεί από ισχυρή πολιτική αιτιολόγηση και να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο εσωτερικών ή διεθνών εξελίξεων που θα δικαιολογούσαν την πρόωρη προσφυγή στη λαϊκή ετυμηγορία.
Η μάχη για το 2028 ξεκινά νωρίτερα
Παρότι οι επόμενες προεδρικές εκλογές απέχουν ακόμη αρκετά χρόνια, οι δηλώσεις κορυφαίων στελεχών του κυβερνητικού συνασπισμού δείχνουν ότι η συζήτηση για τη διαδοχή ή τη συνέχιση της κυριαρχίας του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει ήδη ξεκινήσει.
Μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες στην κορυφή της τουρκικής πολιτικής ζωής, ο Ερντογάν εξακολουθεί να αποτελεί το αδιαμφισβήτητο κέντρο βάρους του κυβερνητικού στρατοπέδου. Το ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο το αν θα είναι ξανά υποψήφιος, αλλά με ποιον θεσμικό τρόπο θα επιχειρηθεί να ξεπεραστούν τα συνταγματικά εμπόδια που ορθώνονται μπροστά στην παραμονή του στην εξουσία.
