«Γύρισα σπίτι τα ξημερώματα. Είχα καταναλώσει ποσότητα αλκοόλ τόσο εκείνη τη βραδιά όσο και την προηγούμενη ημέρα. Με τη γυναίκα μου τσακωθήκαμε και ενώ ήταν στον καναπέ την σκότωσα».
Η φράση ακούγεται γυμνή, σχεδόν ψυχρή. Περιγράφει ένα γεγονός που δεν χωρά σε καμία ψυχραιμία. Μια ακόμη γυναικοκτονία. Ένα ακόμη σώμα γυναίκας που βρέθηκε στο τέλος μιας διαδρομής βίας. Μια ακόμη απόπειρα του δράστη να δώσει τη δική του εκδοχή για το τι συνέβη.
Στην Καλαμάτα, η δολοφονία μιας γυναίκας με δεκάδες μαχαιριές επανέφερε στη δημόσια συζήτηση ένα έργο ζωγραφικής που δημιουργήθηκε πριν από σχεδόν έναν αιώνα, αλλά εξακολουθεί να μοιάζει ανατριχιαστικά σύγχρονο. Πρόκειται για το έργο «Unos cuantos piquetitos» – «Μερικές μικρές μαχαιριές» – της Frida Kahlo.
Δεν είναι μόνο η εικόνα του φόνου που συνδέει το έργο με το σημερινό γεγονός. Είναι κυρίως η γλώσσα. Η προσπάθεια να μειωθεί η φρίκη. Να παρουσιαστεί το αδιανόητο ως κάτι μικρότερο από αυτό που πραγματικά είναι.
Η είδηση που έγινε πίνακας
Το 1935, σε μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της ζωής της, η Φρίντα Κάλο διαβάζει σε εφημερίδα την είδηση μιας δολοφονίας στο Μεξικό. Ένας άνδρας είχε σκοτώσει τη σύντροφό του με επανειλημμένες μαχαιριές.
Όταν κλήθηκε να απολογηθεί, η φράση που χρησιμοποίησε έμεινε στην ιστορία.
«Ήταν μόνο μερικές μικρές μαχαιριές».
Μια διατύπωση που επιχειρούσε να μετατρέψει την αγριότητα σε λεπτομέρεια. Να εξαφανίσει το αίμα πίσω από μια καθημερινή έκφραση. Να υποβαθμίσει το έγκλημα μέσα από τις λέξεις.
Η Κάλο κράτησε αυτή τη φράση ως τίτλο του έργου της. Την τοποθέτησε μέσα στον ίδιο τον πίνακα, σαν στοιχείο του εγκλήματος. Σαν αποδεικτικό στοιχείο που δεν πρέπει να ξεχαστεί.
Ένα δωμάτιο γεμάτο αίμα
Στον πίνακα, μια γυμνή γυναίκα βρίσκεται πάνω σε λευκά σεντόνια. Το σώμα της είναι διάτρητο από μαχαιριές. Αιμορραγεί από το στήθος, την κοιλιά, τα άκρα, το στόμα.
Στο ένα πόδι παραμένει ένα παπούτσι και μια πεσμένη κάλτσα. Μια μικρή λεπτομέρεια που δίνει την αίσθηση αιφνιδιασμού, σαν η επίθεση να διέκοψε βίαια μια συνηθισμένη στιγμή.
Πάνω από το σώμα στέκεται ο άνδρας. Δεν δείχνει πανικό. Δεν δείχνει τρόμο. Στο χέρι του κρατά το μαχαίρι. Το λευκό πουκάμισό του είναι λερωμένο με αίμα. Το πρόσωπό του διατηρεί μια αινιγματική, σχεδόν αδιάφορη έκφραση.
Το αίμα δεν μένει στο κρεβάτι. Ξεφεύγει από τα όρια της σκηνής. Κυλά μέχρι το ξύλινο πλαίσιο του έργου. Η Κάλο καταργεί την απόσταση ανάμεσα στην εικόνα και τον θεατή. Το έγκλημα δεν περιορίζεται μέσα στον πίνακα. Απλώνεται έξω από αυτόν.
Η ειρωνεία δύο περιστεριών
Πάνω από τη σκηνή κρέμεται μια κορδέλα που κρατούν δύο περιστέρια. Εκεί είναι γραμμένη η φράση «Unos cuantos piquetitos».
Το εύρημα μοιάζει σχεδόν σαρκαστικό.
Τα περιστέρια, παραδοσιακά σύμβολα ειρήνης και αγάπης, πλαισιώνουν μια εικόνα ακραίας βίας. Η γλυκύτητα της διατύπωσης συγκρούεται με τη φρίκη του θεάματος. Το αποτέλεσμα είναι μια οδυνηρή ειρωνεία.
Η ζωγράφος αναδεικνύει ακριβώς αυτό που συμβαίνει συχνά μετά από ένα έγκλημα κατά μιας γυναίκας: την προσπάθεια να αλλοιωθεί η πραγματικότητα μέσω της αφήγησης.
Όταν η βία μετατρέπεται σε δικαιολογία
Η ιστορία της Καλαμάτας παρουσιάζει μια ανατριχιαστική συγγένεια με εκείνο το περιστατικό που ενέπνευσε τη Φρίντα Κάλο πριν από ενενήντα χρόνια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, ο δράστης επιχείρησε να παρουσιάσει μια διαφορετική εκδοχή των γεγονότων και να αποπροσανατολίσει τις αρχές. Παράλληλα προέβαλε ισχυρισμούς περί άμυνας, επιχειρώντας να μειώσει την προσωπική του ευθύνη για το έγκλημα.
Οι εποχές αλλάζουν. Οι τεχνολογίες αλλάζουν. Η γλώσσα, όμως, που χρησιμοποιείται συχνά μετά από μια γυναικοκτονία παραμένει εντυπωσιακά οικεία.
Άλλοτε είναι «μερικά μικρά τσιμπήματα». Άλλοτε είναι ένας καβγάς που «ξέφυγε». Άλλοτε η επίκληση του αλκοόλ, της ζήλιας ή της στιγμιαίας απώλειας ελέγχου.
Η ουσία παραμένει η ίδια: η αναζήτηση μιας αφήγησης που θα μικρύνει το μέγεθος της βίας.
Η γυναίκα που γίνεται μάρτυρας για όλες τις άλλες
Η Φρίντα Κάλο δεν ζωγράφισε απλώς μια σκηνή εγκλήματος. Δημιούργησε ένα έργο που μετατρέπει τον θεατή σε μάρτυρα.
Το βλέμμα δεν μπορεί να αποστραφεί εύκολα τη νεκρή γυναίκα. Δεν μπορεί να αγνοήσει το αίμα που διαφεύγει από το κάδρο. Δεν μπορεί να παραβλέψει τη φράση που επιχειρεί να μεταμφιέσει τη δολοφονία σε κάτι ασήμαντο.
Γι’ αυτό και το «Unos cuantos piquetitos» παραμένει ένα από τα πιο πολιτικά έργα της Κάλο. Όχι επειδή διατυπώνει ένα σύνθημα, αλλά επειδή αποκαλύπτει τον μηχανισμό με τον οποίο η κοινωνία, η δικαιολογία και ο ίδιος ο δράστης επιχειρούν να εξημερώσουν τη φρίκη.
Ενενήντα χρόνια μετά, η εικόνα μιας γυναίκας που κείτεται κατακρεουργημένη σε ένα κρεβάτι εξακολουθεί να συνομιλεί με την επικαιρότητα. Και η φράση «μερικές μικρές μαχαιριές» εξακολουθεί να ακούγεται ως αυτό που πραγματικά είναι: μια δεύτερη πράξη βίας απέναντι στο θύμα, μέσω της παραποίησης της αλήθειας.
