Η διπλωματική μάχη μεταφέρεται σήμερα στο ελβετικό θέρετρο Μπούργκενστοκ, κοντά στη Λουκέρνη, όπου Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν επιχειρούν να δώσουν συνέχεια στην εύθραυστη διαδικασία αποκλιμάκωσης που ξεκίνησε μετά το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ των δύο πλευρών. Η τετραμερής συνάντηση με τη συμμετοχή του Κατάρ και του Πακιστάν ως μεσολαβητών θεωρείται καθοριστική τόσο για την εφαρμογή των συμφωνηθέντων όσο και για τη σταθερότητα σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Το διακύβευμα υπερβαίνει τις διμερείς σχέσεις Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Η κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, η ασφάλεια των ενεργειακών ροών μέσω του Στενού του Ορμούζ, οι ιρανικές πετρελαϊκές εξαγωγές, τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια και το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας συνθέτουν μια ατζέντα που μπορεί να επηρεάσει τις γεωπολιτικές ισορροπίες και τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Διπλωματικός μαραθώνιος σε δύο στάδια
Σύμφωνα με το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών, η διαδικασία θα εξελιχθεί σε δύο φάσεις. Το πρωί πραγματοποιούνται χωριστές συναντήσεις της ιρανικής αντιπροσωπείας με τους εκπροσώπους του Πακιστάν και του Κατάρ, ενώ το απόγευμα θα ακολουθήσει η κεντρική τετραμερής συνάντηση.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάι, ξεκαθάρισε ότι η Τεχεράνη προσέρχεται στις συνομιλίες με στόχο την πρακτική εφαρμογή των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί και όχι την απλή επανάληψη πολιτικών διακηρύξεων. Για το Ιράν, η αξιοπιστία της συμφωνίας θα κριθεί από συγκεκριμένες κινήσεις και όχι από νέες υποσχέσεις.
Ο Λίβανος στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
Κομβικό ζήτημα των συνομιλιών αναμένεται να αποτελέσει η κατάσταση στον Λίβανο. Η Τεχεράνη κατηγορεί την Ουάσιγκτον ότι δεν έχει καταφέρει να εγγυηθεί την τήρηση της εκεχειρίας, υποστηρίζοντας ότι οι συνεχείς παραβιάσεις υπονομεύουν το ίδιο το πλαίσιο της συμφωνίας.
Παρά τις πρόσφατες διαβεβαιώσεις του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ ότι παραμένουν προσηλωμένοι στην κατάπαυση του πυρός, η κατάσταση εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται εύθραυστη. Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, μια ανάλογη εκεχειρία κατέρρευσε μέσα σε λίγες ώρες, επιβεβαιώνοντας πόσο γρήγορα μπορεί να επανέλθει η ένταση στην περιοχή.
Το Στενό του Ορμούζ και η πίεση προς τη Δύση
Το κλίμα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο η αντιπαράθεση γύρω από το Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Σύμφωνα με ιρανικές πηγές, το πέρασμα παραμένει κλειστό, εξέλιξη που προκαλεί έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές και στους μεγάλους εισαγωγείς πετρελαίου.
Η ιρανική ηγεσία συνδέει ευθέως την ομαλή λειτουργία των ενεργειακών ροών με την εφαρμογή της συμφωνίας από την αμερικανική πλευρά. Ο σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοχαμάντ Μοχμπέρ, έστειλε σαφές μήνυμα προς την Ουάσιγκτον, υποστηρίζοντας ότι χωρίς ουσιαστική εφαρμογή των δεσμεύσεων δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη η σταθερότητα στην ενεργειακή αγορά της Μέσης Ανατολής.
Πετρέλαιο, παγωμένα κεφάλαια και πυρηνικό πρόγραμμα
Στην ατζέντα των συνομιλιών βρίσκονται επίσης οι εξαιρέσεις που θα επιτρέψουν την αύξηση των ιρανικών πετρελαϊκών εξαγωγών, καθώς και η αποδέσμευση μέρους των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων στο εξωτερικό.
Παράλληλα, ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να δοθεί στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Σύμφωνα με πληροφορίες που διακινούνται σε διπλωματικούς κύκλους, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να εξασφαλίσουν πρόσβαση διεθνών επιθεωρητών στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις που βρέθηκαν στο στόχαστρο αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων κατά την προηγούμενη περίοδο έντασης.
Σε αντάλλαγμα, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται διατεθειμένη να προχωρήσει σε περιορισμένη αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων, ξεκινώντας από λογαριασμούς που βρίσκονται στο Κατάρ και προορίζονται για ανθρωπιστικές ανάγκες.
Ο ρόλος του Τζέι Ντι Βανς και το αμερικανικό στοίχημα
Στην Ελβετία βρίσκεται ήδη ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος αναλαμβάνει πρωταγωνιστικό ρόλο στις συνομιλίες. Μαζί του συμμετέχουν οι ειδικοί απεσταλμένοι του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ενώ από την ιρανική πλευρά παρόντες είναι ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχάμεντ-Μπαγέρ Γκαλίμπαφ και κορυφαία στελέχη της ιρανικής διπλωματίας.
Ο Βανς έχει αναγνωρίσει ότι τα ζητήματα του Λιβάνου και του πυρηνικού προγράμματος αποτελούν τους δύο βασικούς πυλώνες της διαπραγμάτευσης. Ταυτόχρονα, η συγκεκριμένη αποστολή αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία για τον ίδιο, καθώς θεωρείται η σημαντικότερη μέχρι σήμερα δοκιμασία της εξωτερικής του πολιτικής παρουσίας.
Μια συμφωνία που δοκιμάζεται στην πράξη
Οι συνομιλίες στο Μπούργκενστοκ αποτελούν ίσως το πιο κρίσιμο τεστ από την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Η επιτυχία τους θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να μετατρέψουν τις πολιτικές δεσμεύσεις σε συγκεκριμένες ενέργειες.
Η κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, η αποκατάσταση της ασφάλειας στο Στενό του Ορμούζ, η χαλάρωση οικονομικών περιορισμών προς το Ιράν και η επανεκκίνηση των μηχανισμών ελέγχου του πυρηνικού προγράμματος συνθέτουν ένα σύνθετο παζλ. Η σημερινή συνάντηση στην Ελβετία καλείται να αποδείξει αν η διαδικασία μπορεί να περάσει από τη διπλωματική ρητορική στην εφαρμογή ή αν η εύθραυστη συμφωνία θα παραμείνει εγκλωβισμένη στις αμοιβαίες καχυποψίες.
