Με τις διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία του κράτους δικαίου εισέρχεται αυτή την εβδομάδα η διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος, καθώς η Επιτροπή Αναθεώρησης καλείται να εξετάσει ένα από τα πιο ευαίσθητα θεσμικά κεφάλαια: την ποινική ευθύνη των μελών της κυβέρνησης και τη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση του άρθρου 86, που επιδιώκει να μεταφέρει το μεγαλύτερο μέρος της προδικαστικής διαδικασίας από τη Βουλή στη Δικαιοσύνη, διατηρώντας ωστόσο τον κοινοβουλευτικό ρόλο στην τελική απόφαση για την άσκηση δίωξης.
Η εβδομάδα θεωρείται κομβική για την πορεία της συνταγματικής αναθεώρησης, καθώς οι συνεδριάσεις αφορούν θεμελιώδεις διατάξεις που ρυθμίζουν τις σχέσεις μεταξύ εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας, αλλά και τις εγγυήσεις ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
Η πρόταση για το άρθρο 86
Η συζήτηση της Τρίτης επικεντρώνεται στην αναθεώρηση του άρθρου 86 του Συντάγματος, το οποίο ρυθμίζει τη δίωξη υπουργών και υφυπουργών για αδικήματα που τελέστηκαν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.
Η κυβερνητική πρόταση επιχειρεί να περιορίσει την άμεση εμπλοκή της Βουλής στα πρώτα στάδια της ποινικής διαδικασίας, ένα σημείο που επί δεκαετίες αποτέλεσε αντικείμενο έντονης πολιτικής και νομικής κριτικής, καθώς θεωρήθηκε ότι ενίσχυε την εικόνα πολιτικής διαχείρισης δικαστικών υποθέσεων.
Συγκεκριμένα, προτείνεται:
- η προκαταρκτική εξέταση, η προανάκριση και η ανάκριση να διενεργούνται από Εισαγγελέα Εφετών,
- η πρόταση για άσκηση ποινικής δίωξης να υποβάλλεται από ανώτατο δικαστικό όργανο,
- να καταργηθεί η υποχρέωση διαβίβασης οποιουδήποτε στοιχείου «αμελλητί» στη Βουλή,
- να αφαιρεθεί από τη Βουλή η αρμοδιότητα διενέργειας προκαταρκτικής εξέτασης.
Παράλληλα, η τελική απόφαση για την άσκηση δίωξης θα εξακολουθήσει να λαμβάνεται από τη Βουλή, με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών και ονομαστική ψηφοφορία, διατηρώντας έτσι τον κοινοβουλευτικό έλεγχο στο τελικό στάδιο της διαδικασίας.
Τι αλλάζει σε σχέση με το ισχύον καθεστώς
Η συζήτηση γύρω από το άρθρο 86 αποτελεί διαχρονικά μία από τις πιο δύσκολες πλευρές των συνταγματικών αναθεωρήσεων. Το ισχύον πλαίσιο έχει δεχθεί επανειλημμένα επικρίσεις, καθώς η εμπλοκή της Βουλής ήδη από το στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης έχει κατηγορηθεί ότι μετατρέπει ποινικές υποθέσεις σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η αναθεώρηση του 2019 είχε ήδη καταργήσει την ειδική αποσβεστική προθεσμία για τα υπουργικά αδικήματα, περιορίζοντας σημαντικά το ζήτημα της παραγραφής. Η νέα πρόταση επιχειρεί ένα ακόμη βήμα προς την ενίσχυση του ρόλου της τακτικής Δικαιοσύνης, χωρίς όμως να καταργεί πλήρως τη συνταγματικά κατοχυρωμένη συμμετοχή της Βουλής στη διαδικασία.
Κυβερνητικά στελέχη υποστηρίζουν ότι το νέο μοντέλο επιδιώκει μεγαλύτερη θεσμική ισορροπία μεταξύ πολιτικής λογοδοσίας και δικαστικής ανεξαρτησίας, ενώ νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η διατήρηση της κοινοβουλευτικής έγκρισης εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο στοιχείο του συστήματος ευθύνης υπουργών.
Στο τραπέζι και η λειτουργία της Δικαιοσύνης
Η αναθεωρητική διαδικασία συνεχίζεται την Τετάρτη με δύο ακόμη κρίσιμα άρθρα που αφορούν το δικαστικό σύστημα.
Το άρθρο 89 αφορά τα δικαστικά ασυμβίβαστα, δηλαδή τους περιορισμούς που ισχύουν για τους δικαστικούς λειτουργούς κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, ενώ το άρθρο 90 ρυθμίζει τη συγκρότηση και τη λειτουργία του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, του οργάνου που έχει καθοριστικό ρόλο στις υπηρεσιακές μεταβολές της δικαστικής ηγεσίας.
Οι συγκεκριμένες διατάξεις συνδέονται με τη διαρκή δημόσια συζήτηση για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και τη διαφάνεια στις διαδικασίες επιλογής και προαγωγής των ανώτατων δικαστικών λειτουργών.
Η συνεδρίαση της Πέμπτης
Την Πέμπτη η Επιτροπή θα εξετάσει τις προτάσεις αναθεώρησης των άρθρων 97, 99 και 100 του Συντάγματος.
Οι διατάξεις αυτές αφορούν τη λειτουργία των Μικτών Ορκωτών Δικαστηρίων, τις αγωγές κακοδικίας κατά δικαστικών λειτουργών και το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, το οποίο επιλαμβάνεται κρίσιμων συνταγματικών διαφορών και συγκρούσεων αρμοδιοτήτων μεταξύ των ανώτατων δικαστηρίων της χώρας.
Θεσμικό αποτύπωμα με πολιτικό ενδιαφέρον
Η αναθεώρηση των συγκεκριμένων άρθρων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ενότητες της συνολικής συνταγματικής μεταρρύθμισης, καθώς αφορά τον πυρήνα της σχέσης πολιτικής εξουσίας και Δικαιοσύνης. Οι τελικές διατυπώσεις που θα διαμορφωθούν στην Επιτροπή αναμένεται να καθορίσουν το περιεχόμενο της συζήτησης στην Ολομέλεια της Βουλής, όπου θα ληφθούν οι οριστικές αποφάσεις για τις αλλαγές στο Σύνταγμα.
