Εκείνος που βγήκε από τον τάφο τουλάχιστον δύο φορές, ο νεανικός παραβάτης της θατσερικής Αγγλίας που έγινε δαίμονας, εξωγήινο τέρας, λοβοτομημένο πειραματόζωο, σαμουράι, στρατιώτης στη μάχη και τόσα άλλα, αυτές τις μέρες ζει μια ακόμα ζόρικη κατάσταση: κυκλοφορεί με τον ΗΣΑΠ.
Της Μαρίας Βασιλείου*
Ο Eddie, το σύμβολο των Iron Maiden, έφτασε στην πόλη, μας λέει ο promoter στα reels που διοχετεύθηκαν στα κοινωνικά δίκτυα, κι έζησε την εμπειρία του ιστορικού κέντρου με σουβλάκι, φραπέ, κανά δίσκο απ’ το Μοναστηράκι και ολίγα αξιοθέατα, πριν κάνει τη διαδρομή ως την Ειρήνη. Αυτές οι οικείες σε κάθε χρήστη της πόλης – κάτοικο και τουρίστα – εικόνες καθημερινότητας μπορεί να λειτούργησαν ως σεναριακά ευρήματα στο πλαίσιο της προώθησης της συναυλίας του Σαββάτου, συνέλαβαν όμως κι επικύρωσαν αντανακλαστικά κάτι περισσότερο: τη λαϊκότητα ως την πολιτισμική ραχοκοκαλιά των Iron Maiden η οποία εξακολουθεί να αποτελεί το κυρίαρχό τους αφήγημα παρά το τεράστιο εμπορικό τους εκτόπισμα, η οποία εντοπίζεται σε εκείνες τις επιλογές κουλτούρας που η μπάντα προβάλλει και που παράγουν οικειότητα, αναγνώριση και κοινότητα ενώνοντας διατοπικά και διαχρονικά τους οπαδούς τους, εδώ και μισό αιώνα: αφηγήματα εργατικής τάξης, βιώματα και συναισθήματα, πρακτικές και φαντασία, από την Αγγλία του ‘70 ως τα πέρατα του metal.
Η επικείμενη εμφάνισή τους στην Αθήνα, τον ιστορικό αυτό Μάιο για το ελληνικό metal, αντιμετωπίζεται εντελώς διαφορετικά από την πολύ πρόσφατη των Metallica παρά το ισάξιο μέγεθος του ονόματος, παρά τις υψηλές τιμές των εισιτηρίων, παρά το, ευρηματικό για τις πωλήσεις του band merchandise, marketing, όχι μόνο από τα mainstream media, αλλά, κυρίως, από την ίδια την metal κοινότητα. Ο λόγος είναι βασικός, αλλά συχνά ανείπωτος: Αν οι Metallica είναι το παγκόσμιο σημείο αναφοράς, οι Maiden παραμένουν το metal των μεταλλάδων. Οι Maiden είναι ένα ηγετικό σώμα μιας φαντασιακής κοινότητας, τα μέλη της οποίας νιώθουν ότι γνωρίζονται μεταξύ τους χωρίς να γνωρίζονται, βασιζόμενα στην κοινή τους ψυχοκοινωνική επένδυση σε μια ιδεολογική κι αισθητική ταυτότητα, σε μια μυθολογία του υπάρχειν, σε μια μουσική σκηνή επενδυμένη με συμβολικό νόημα. Αυτό οι Maiden το πέτυχαν επειδή κατάφεραν όχι μόνο να συλλάβουν και να εκφράσουν στην πρώτη τους εποχή την περίφημη, κατά Williams, δομή του αισθάνεσθαι του δικού τους ιστορικοκοινωνικού πλαισίου, αλλά και να χαράξουν την κοινή συνισταμένη ανάμεσα σε αυτό και σε κάθε άλλο που ακολούθησε. Χαρακτηριστική προς αυτό είναι η έμφαση που δίνεται στις ρίζες της μπάντας, στο πρόσφατο ντοκυμαντέρ, Burning Ambition, όχι ως παρελθόν, αλλά ως καθοριστικό παράγοντα κι ερμηνευτικό κλειδί του παρόντος τους: Στη θατσερική Αγγλία της κοινωνικής αποδιάρθρωσης, οι Maiden κατέγραψαν το βίωμα ενός κόσμου που κλονίζεται κι από τον οποίο προέρχονταν, και το μετέτρεψαν σε ηχητικό ξέσπασμα.
Η εργατική τάξη του Ανατολικού Λονδίνου ανέπτυξε μια κοινή συναισθηματική υφή απέναντι στην οικονομική της εξαθλίωση, που εκδηλωνόταν σε συλλογικές πρακτικές, όπως το ποδόσφαιρο και η παμπ. Καθόλου τυχαία, και οι δύο αυτές πρακτικές αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της αισθητικής των Maiden, πάνω στα οποία αναπτύχθηκε, σταδιακά, το δικό τους brand – ή μάλλον, πάνω στη συμβολική τους αναπαράσταση. Ο δεσμός του Steve Harris με τη West Ham, την ομάδα που όχι μόνο υποστηρίζει από μικρός αλλά και στην οποία έπαιζε, επικυρώθηκε με το επετειακό t-shirt του 2025, σε μια πρωτοφανή κίνηση για τη μουσική βιομηχανία, καθώς οι ταυτίσεις ανάμεσα σε καλλιτέχνες και ομάδες γενικά αποφεύγονται ως διχαστικές. Στην περίπτωση των Maiden, όμως, η σύμπραξη αυτή δηλώνει εργατική καταγωγή, δηλώνει κοινοτισμό, δηλώνει λαϊκότητα, δηλώνει ακόμα και το αίτημα για ξεκάθαρη στάση απέναντι στις προκλήσεις της εποχής. Αν όμως αυτή είναι μια ηχηρή τοποθέτηση ταυτότητας που εμπεριέχει και ρίσκο, τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα στις περιπτώσεις των δικών τους προϊόντων αλκοόλ, της μπύρας The Trooper και του κρασιού Darkest Red, καθώς και του pop up dive bar, που θα φιλοξενηθεί στην Ηλιούπολη την παραμονή και την ημέρα του live, που θυμίζει σε πολλά το pop up store των Metallica. Εδώ η λαϊκότητα συγκρούεται με την εμπορευματοποίηση, και τα όρια ανάμεσα στο βίωμα, την οπαδική κατανάλωση και την προσομοίωση εμπειρίας γίνονται δυσδιάκριτα. Είναι το pop up dive bar ένας αληθινός χώρος συνάθροισης της κοινότητας, ή μια προσομοίωση χώρου, κατασκευασμένη ώστε να διευκολύνει και να εμπνέει την αγορά του μουσικού merchandise; Τί κάνει κάποιος όταν πίνει τη μπύρα ή το κρασί των Maiden, αν όχι μια συμβολική εκδήλωση κοινωνικής ταυτότητας διαμεσολαβημένη από κεφάλαιο;
Ακριβώς τρία χρόνια πριν, στο τέλος Μαΐου 2023, οι Maiden έπαιξαν στη Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας για πρώτη φορά ζωντανά τον metal ύμνο που κλείνει το album του 1986, Somewhere in Time, «Alexander the Great». Αυτό για τους Έλληνες οπαδούς ήταν ταυτόχρονα πηγή ενθουσιασμού αλλά και προδοσία. Το μοναδικό τραγούδι που αφορά άμεσα την ελληνική ιστορία ήταν αυτό που ποτέ, επί 37 χρόνια, δεν παιζόταν, κι αυτό του έδωσε μυθικές διαστάσεις στην παγκόσμια metal κοινότητα. Για τους Έλληνες οπαδούς, ειδικά, η συλλογική προσδοκία για μια πρώτη εκτέλεση επί ελληνικού εδάφους είχε διαστάσεις εξίσου εθνικές και λαϊκές, ως το κομμάτι που ενώνει τη metal ελληνικότητα με το παγκόσμιο άρμα των Maiden. Με την κίνηση αυτή, οι Maiden υπενθύμισαν ότι η δική τους μυθολογία, αυτή που γράφεται για τους κοινωνικά περιθωριοποιημένους και τους αναλώσιμους, τους άγνωστους πεσόντες, τους σκλαβωμένους του Φαραώ, τους δέσμιους του συστήματος, τους εξαθλιωμένους από την άδικη εξουσία των ισχυρών, και που προσφέρει διέξοδο μέσα από ιστορίες, αληθινές ή μη, ανατροπής και υπέρβασης, δεν υπόκειται σε κανένα εθνικό πρόσημο – είναι αυτό καθαυτό το κοινό, οικουμενικό αφήγημα της metal πολιτισμικής ταυτότητας. Εάν το Σάββατο παιχτεί, θα είναι μια περίπτωση πολιτισμικής κυκλικότητας που μερικοί θα το εισπράξουν ως δικαίωση, όμως θα είναι κάτι μεγαλύτερο – μια υπενθύμιση πως στο metal δεν υπάρχουν δικαιούχοι, αλλά συμμέτοχοι.
*Η Μαρία Βασιλείου είναι επικοινωνιολόγος
