Η μετάλλαξη του θεσμού από γιορτή της μουσικής σύνθεσης σε τηλεοπτικό σόου
Η συζήτηση γύρω από την ελληνική συμμετοχή στη Eurovision 2026 με τον Akylas και το τραγούδι «Ferto» φέρνει στην επιφάνεια ένα βαθύτερο ερώτημα: Ποια είναι η πραγματική αξία του θεσμού σήμερα; Ενώ το κομμάτι καταγράφει υψηλά προγνωστικά και κερδίζει τις εντυπώσεις με την electro-clash αισθητική του, για κάποιους κινείται στα όρια του εκκεντρικού ή ακόμα και του γελοίου. Αυτός ο διχασμός αντικατοπτρίζει την ευρύτερη κρίση ταυτότητας του διαγωνισμού, ο οποίος μοιάζει πλέον να λειτουργεί ως ένα εφήμερο τηλεοπτικό πανηγύρι που «ξεφουσκώνει» αμέσως μετά τη λήξη του.
Μια ιστορική αναδρομή, φανερώνει ότι ο θεσμός έχει υποστεί δομικές αλλοιώσεις: Στις περασμένες δεκαετίες, η παρουσία της ορχήστρας και η απουσία των σύγχρονων ψηφιακών οθονών LED επέβαλλαν μια μουσική ποιότητα. Τότε, ο διαγωνισμός είχε τη δύναμη να γεννήσει διαχρονικές παγκόσμιας εμβέλειας επιτυχίες, όπως το «Nel blu, dipinto di blu» του Domenico Modugno το 1958, το οποίο ξεκίνησε πρώτα από το ιστορικό Φεστιβάλ του Σαν Ρέμο για να γράψει ιστορία και στην Eurovision.
Σήμερα, η κατάργηση της ορχήστρας και η κυριαρχία του εντυπωσιακού σόου έχουν μετατρέψει τον καλλιτέχνη σε ένα οπτικό προϊόν γρήγορης κατανάλωσης, φτιαγμένο κυρίως για να τροφοδοτεί τους αλγόριθμους των social media με βίντεο 15 δευτερολέπτων. Αυτή η στροφή προς το εφήμερο θέαμα επηρεάζει άμεσα τους καλλιτέχνες.
Στην 70χρονη πορεία του θεσμού, περισσότεροι από 1.500 καλλιτέχνες έχουν πατήσει τη σκηνή και 136 Διευθυντές ορχήστρας. Όμως στη συντριπτική πλειονότητά τους παρέμειναν, απλώς, ένας αριθμός στα στατιστικά του σόου. Το ποσοστό, όσων τραγουδιστών έκαναν πραγματική καριέρα μέσω του διαγωνισμού, είναι ελάχιστο.
Ο σημερινός διαγωνισμός ψηφίζει ένα πυροτέχνημα τριών λεπτών και όχι την πορεία του τραγουδιστή. Αυτός είναι ο λόγος που καταξιωμένα ονόματα αποφεύγουν να συμμετάσχουν, καθώς ο κίνδυνος να πληγεί η φήμη τους από μια κακή βαθμολογία είναι δυσανάλογα μεγάλος. Το πιο ευαίσθητο και άδικο σημείο αυτού του συστήματος είναι η προκλητική ασυμμετρία ευθύνης ανάμεσα στον δημιουργό και τον μηχανισμό παραγωγής. Όλες οι κατηγορίες και τα ανήλεα σχόλια περί «γελοίας εικόνας» ή «πανηγυριού» στρέφονται αποκλειστικά στον καλλιτέχνη.
Στην περίπτωση της φετινής ελληνικής συμμετοχής, τα πυρά δέχεται ο Akylas, ένας 27χρονος νεαρός, γεμάτος όνειρα και πάντα χαμογελαστός, ο οποίος βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο μιας ισοπεδωτικής ανθρωποφαγίας. Το κοινό ξεχνά την ευάλωτη πλευρά ενός νέου ανθρώπου που απλώς καταθέτει την πρότασή του. Η πλήρης αλήθεια είναι ότι ο καλλιτέχνης πρέπει να καλυφθεί απόλυτα, καθώς η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά τους διοργανωτές και την ίδια την EBU. Οι εθνικές επιτροπές επιλογής, οι οποίες σχεδιάζουν, εγκρίνουν και κατευθύνουν αυτά τα τηλεοπτικά προϊόντα πίσω από κλειστές πόρτες, παραμένουν στο απόλυτο σκοτάδι της ανωνυμίας, κρυμμένες πίσω από το βολικό άλλοθι της ψήφου του κοινού.
Την ίδια στιγμή, η EBU επιβάλλει ένα σύστημα που αγνοεί επιδεικτικά τη θέληση των ίδιων των Eurofans, οι οποίοι ζητούν επίμονα την επιστροφή της μεγάλης ορχήστρας στη σκηνή. Αυτό αποδείχθηκε περίτρανα με την απόλυτη άρνηση της EBU να επαναφέρει την εμβληματική ολλανδική «Metropole Orkest» στον διαγωνισμό του Ρότερνταμ. Παρά τη μαζική παγκόσμια κινητοποίηση του κοινού και το κίνημα «ESC Live Music», την περίοδο 2019-2021, η EBU οχυρώθηκε πίσω από δικαιολογίες περί «κόστους και πολυπλοκότητας», επιβάλλοντας τα προηχογραφημένα μουσικά μέρη και μετατρέποντας τον διαγωνισμό σε ένα ακριβό Karaoke. Όταν το ίδιο το σύστημα επιβάλλει fast-food θέαμα και αποκόπτει τις ορχήστρες από την χρηματοδότηση, είναι υποκριτικό να ζητούνται ευθύνες από έναν 27χρονο καλλιτέχνη για την αισθητική του σόου.
Η μουσική δεν είναι πυροτεχνήματα, η μουσική είναι συναισθήματα
Για να επιτευχθεί αυτή η ισορροπία, απαιτείται μια ενιαία πρόταση δομικών μεταρρυθμίσεων όπως:
- Συμβίωση Ορχήστρας και Τεχνολογίας: Υποχρεωτική παρουσία ορχήστρας στην σκηνή, η οποία θα συμπράττει και θα αλληλοεπιδρά με high-tech οπτικά εφέ, ικανοποιώντας το πάγιο αίτημα των Eurofans.
- Οικονομικό Πλαφόν Σκηνοθεσίας: Θέσπιση αυστηρών ορίων στον προϋπολογισμό των εφέ, ώστε η τεχνολογία να υπηρετεί τη σύνθεση και όχι το αντίστροφο.
- Πριμοδότηση της Εθνικής Μουσικής: Bonus βαθμολογίας σε συμμετοχές που ενσωματώνουν αυθεντικά παραδοσιακά στοιχεία, ρυθμούς και όργανα της χώρας τους με σύγχρονη παραγωγή.
- Λογοδοσία και Ανοιχτές Επιτροπές: Συμμετοχή ακαδημαϊκών μουσικών, διευθυντών ορχήστρας και εκπροσώπων του κοινού στην αρχική επιλογή, με πλήρη διαφάνεια για το τελικό αισθητικό αποτέλεσμα, ώστε οι διοργανωτές να αναλαμβάνουν το βάρος των επιλογών τους.
Ας ελπίσουμε ότι η EBU θα το καταλάβει αυτό και θα αποφασίσει να δώσει πίσω στον διαγωνισμό αυτό που έχει απεγνωσμένα ανάγκη: Μουσική αξιοπιστία.
