Του Γρηγόρη Ζαρωτιάδη*
Η ανακοίνωση ενός ακόμη πακέτου μέτρων στήριξης την προηγούμενη εβδομάδα από τον κ. Μητσοτάκη συνιστά ένα νέο επεισόδιο της αποσπασματικής τακτικής της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία αποπνέει όμως μια πολύ συγκεκριμένη πολιτική αντίληψη: η στήριξη του λαϊκού εισοδήματος δεν είναι στρατηγικό ζητούμενο, αλλά μια περιστασιακή αναγκαιότητα όταν η δημόσια κατακραυγή οδηγείται σε οριακά επίπεδα. Η σύγχρονη συντήρηση αποδέχεται, στην καλύτερη εκδοχή της, την υποχρέωση να δώσει στους αναξιοπαθούντες ένα μικρό μερίδιο της κοινωνικής υπεραξίας που αντλεί με την άδικη και υπέρβαρη έμμεση φορολόγηση.
Η επίσημη κυβερνητική επιχειρηματολογία αναφέρεται σε μέτρα ύψους 500 εκατ. € που χρηματοδοτούνται από το πλεόνασμα του κρατικού προϋπολογισμού. Παραλείπει βεβαίως ότι το πλεόνασμα του 2025 προσεγγίζει τα 4,5 δισ. € φτάνοντας στο 1,7% του ΑΕΠ, ενώ η πρόβλεψη ήταν για 0,6%, έχοντας δηλαδή τριπλασιαστεί ακόμη και ως προς τους στόχους που επιβάλει ο κοινοτικός δημοσιονομικός κορσές! Μάλιστα, η συγκεκριμένη δημοσιονομική «επιτυχία», σε μεγάλο βαθμό οφείλεται ακριβώς στον πληθωρισμό και στη μέσω αυτού ενίσχυση της έμμεσης φοροεπιδρομής στο εισόδημα των νοικοκυριών: μόνο στο πρώτο τρίμηνο του 2026 τα κρατικά έσοδα από τον ΦΠΑ έφτασαν τα 7,4 δισ. €, αυξημένα κατά σχεδόν 6% (438 εκατ. €) σε σχέση με πέρυσι!
Σε αυτό το σημείο αξίζει να δούμε το ζήτημα της μείωσης του δημοσίου χρέους, για το οποίο πανηγυρίζει η κυβερνητική προπαγάνδα, εμμένοντας στην πολιτική των υπερπλεονασμάτων: το χρέος του δημοσίου πράγματι από το 210% που είχε φτάσει το 2020 προσεγγίζει πια το 150% του ΑΕΠ της χώρας. Βέβαια, παραμένει 40 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από το επίπεδο στο οποίο ανέρχονταν το 2008 (σχεδόν 110% του ΑΕΠ)! Το σημαντικό όμως είναι άλλο: το ιδιωτικό χρέος (νοικοκυριών και επιχειρήσεων) είναι σταθερά πλέον άνω του 65% του ΑΕΠ, πενταπλάσιο από το 13,5% που ανέρχονταν το 2009! Με απλά λόγια, η μείωση του δημοσίου χρέους δεν βασίζεται σε μια ακμάζουσα παραγωγή πλούτου, αλλά στην υπερφορολόγηση νοικοκυριών και μικρομεσαίων παραγωγών και στη συνεχή υποχρηματοδότηση των βασικών υποχρεώσεων του κράτους απέναντι στους πολίτες τους, δηλαδή των δημοσίων αγαθών της υγείας και της παιδείας, με προφανή τα μακροοικονομικά και κοινωνικά αδιέξοδα αυτής της πολιτικής.
Σε αυτό το σκηνικό δεν είναι έκπληξη ότι ο Πρωθυπουργός συμπεριέλαβε στο πρόσφατο πακέτο μέτρα που υποτίθεται ότι απαντούν σε μια επαπειλούμενη κρίση ιδιωτικού χρέους. Όμως ούτε η δυνατότητα άρσης της κατάσχεσης τραπεζικών λογαριασμών αν υπάρξει αποπληρωμή του 25% της οφειλής προς τις φορολογικές αρχές, ούτε βέβαια και η επέκταση του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης για μικρές οφειλές 3.000 με 10.000 € αποτελούν απάντηση στο στραγγάλισμα των παραγωγικών μονάδων. Σε ένα μακροοικονομικό περιβάλλον στασιμοπληθωριστικής εξέλιξης στην εγχώρια οικονομία και διεθνώς η αντιμετώπιση του άχθους του ιδιωτικού χρέους απαιτεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική που θα ξεκινά από μια σεισάχθεια των παραγωγικών και στεγαστικών δανείων, θα περνά από τον έλεγχο της αντικοινωνικής και αντιαναπτυξιακής υπερκερδοφορίας των τραπεζών και των servicers, για να καταλήγει στην αξιοποίηση των κοινοτικών και εθνικών κονδυλίων για την πραγματική παραγωγική ανασυγκρότηση και όχι για την ενίσχυση των «ημετέρων» οικονομικών συμφερόντων.
Αυτών δεδομένων, τα υπόλοιπα πέντε μέτρα στήριξης – επέκταση της επιδότησης του diesel στον Μάιο και των λιπασμάτων ως τον Αύγουστο, έκτακτη ενίσχυση σε οικογένειες με παιδιά και συνταξιούχους, καθώς και η επέκταση της επιστροφής ενός ενοικίου – είναι αφενός μια ακόμη σταγόνα στον ωκεανό: πρόκειται για ένα ακόμη φιλοδώρημα που καλύπτει στην καλύτερη περίπτωση άπαξ το 1/3 μόνο της τρέχουσας πληθωριστικής επιβάρυνσης της πραγματικής αγοραστικής δύναμης. Αφετέρου, αποτελούν επανάληψη της γνωστής πλέον επιδοματικής πολιτικής, η οποία καταλήγει εν τέλει στις τσέπες των εγχώριων ολιγοπωλίων, σπαταλώντας ακόμη και αυτό το μικρό μέρος του υπερπλεονάσματος προς εξυπηρέτηση της κυβερνητικής προπαγάνδας.
Στον αντίποδα, υπάρχει μια πολύ διαφορετική θεώρηση: η εισοδηματική πολιτική και η κοινωνικά δίκαιη αναδιανομή του παραγόμενου πλούτου, μαζί με μια προοδευτική ανασυγκρότηση της παραγωγής είναι ο πυρήνας της εναλλακτικής πρότασης. Αποκέντρωση με επενδύσεις υποδομών για την ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη, αποσυγκέντρωση με δομική αναδιανομή του πλούτου και αποσυγκεντροποίηση με τολμηρή αντιμετώπιση των εγχώριων ολιγοπωλίων, συνιστούν τις βασικές πτυχές μια προοδευτικής στρατηγικής βιώσιμης ανάπτυξης.
*Καθηγητής Τμήματος Οικονομικών Επιστημών και Μέλος ΣΔ ΑΠΘ
Διευθυντής του Διεπιστημονικού Εργαστηρίου Παρευξείνιων και Μεσογειακών Μελετών (ΔΕΠΑΜΕΜ)
Μέλος της Παγκόσμιας Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών (WAAS)
Πρόεδρος της Ένωσης Οικονομικών Πανεπιστημίων Νότιας, Ανατολικής Ευρώπης και Παρευξείνιας Ζώνης (ASECU)
