Σκεφτείτε το εξής: Θα εμπιστευόσασταν ποτέ τη ζωή ή την ελευθερία σας σε έναν αλγόριθμο που ούτε οι ίδιοι οι δημιουργοί του δεν κατανοούν απόλυτα; Αν η απάντηση είναι ένα ενστικτώδες «όχι», τότε γιατί να του επιτρέψουμε να αποφασίζει ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει σε έναν πόλεμο;
Toυ Αθανάσιου Δαβαλά*
Η πρόσφατη ανάρτηση της εταιρείας ανάλυσης δεδομένων Palantir στο X (στις 18 Απριλίου 2026), με την οποία δημοσιοποίησε ένα «μανιφέστο» 22 σημείων βασισμένο στο βιβλίο των στελεχών της, The Technological Republic, δεν είναι απλώς άλλη μια εταιρική μπροσούρα. Είναι μια ανατριχιαστικά σαφής δήλωση προθέσεων για το πώς η τεχνολογική ελίτ οραματίζεται το μέλλον μας.
Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι η δημοσίευση προκάλεσε άμεσα παγκόσμια κατακραυγή, με διεθνείς αναλυτές και μερίδα του Τύπου να μιλούν ανοιχτά για «τεχνοφασισμό».
Για να νιώσουμε το πραγματικό βάρος αυτού του κειμένου, πρέπει να έχουμε κατά νου ποια είναι η Palantir στην πράξη. Δεν μιλάμε για μια απλή startup, αλλά για τον κολοσσό που τροφοδοτεί με συστήματα μαζικής παρακολούθησης τις υπηρεσίες απέλασης μεταναστών (ICE) στις ΗΠΑ και υπογράφει συμβόλαια εκατομμυρίων με στρατούς και μυστικές υπηρεσίες παγκοσμίως — συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ.
Ως άνθρωπος που υπηρετεί την επιστήμη, διαβάζοντας αυτή τη διακήρυξη, νιώθω την ανάγκη να υπενθυμίσω το αυτονόητο: Η τεχνολογία και η γνώση γεννιούνται μέσα από την κοινωνία και οφείλουν να επιστρέφουν σε αυτήν ως εργαλεία ευημερίας. Δεν υπάρχουν για να μετατρέπονται σε οχήματα καταστολής, ούτε για να τρέφουν την υπεροψία και τα κέρδη των εταιρικών κολοσσών.
Ας πιάσουμε όμως το νήμα από τα ίδια τα λόγια της Palantir, για να δούμε τι ακριβώς κρύβεται πίσω από την προσεγμένη της ρητορική.
Η Πλάνη των «Κατώτερων» Πολιτισμών
Σημείο 21: «Ορισμένοι πολιτισμοί έχουν παραγάγει ζωτικές προόδους· άλλοι παραμένουν δυσλειτουργικοί και οπισθοδρομικοί. [Λένε πως] Όλοι οι πολιτισμοί είναι πλέον ίσοι. Η κριτική και οι αξιολογικές κρίσεις απαγορεύονται. Ωστόσο, αυτό το νέο δόγμα αποσιωπά το γεγονός ότι ορισμένοι πολιτισμοί… έχουν παραγάγει θαύματα. Άλλοι έχουν αποδειχθεί μέτριοι, και χειρότερα, οπισθοδρομικοί και επιβλαβείς.»
Με αφοπλιστική ευκολία, οι συγγραφείς ξεγράφουν την ιδέα της ισότητας των πολιτισμών ως ένα «νέο, λανθασμένο δόγμα». Πρόκειται για μια βαθιά επικίνδυνη και επιλεκτικά τυφλή ανάγνωση της ιστορίας. Η κοινωνιολογία μάς διδάσκει ότι η τεχνολογική ή οικονομική υπεροχή μιας χώρας —τα λεγόμενα «θαύματά» της— χτίστηκε πολύ συχνά πάνω στην αιμορραγία, την αποικιοκρατία και την εκμετάλλευση άλλων λαών. Το να βαφτίζεις ολόκληρες κοινωνίες ως “υποδεέστερες”, απλώς και μόνο για να δικαιολογήσεις το αφήγημα μιας δυτικής, τεχνοκρατικής ελίτ, δεν λέγεται επιστημονικός ορθολογισμός. Λέγεται ελιτισμός κομμένος και ραμμένος στα μέτρα των ισχυρών.
Όπως ακριβώς στη φύση η βιοποικιλότητα είναι η απόλυτη ασπίδα επιβίωσης ενός οικοσυστήματος, ενώ η μονοκαλλιέργεια νομοτελειακά φέρνει ασθένειες, έτσι και στην κοινωνία η ποικιλομορφία είναι ο πραγματικός κινητήρας της καινοτομίας. Η «μονολιθική κουλτούρα» που φαίνεται να νοσταλγεί η Palantir είναι ένα ιστορικό αδιέξοδο.
Η Εφιαλτική Κούρσα των Αυτόνομων Όπλων
Σημεία 5 & 12: «Το ερώτημα δεν είναι αν θα κατασκευαστούν όπλα Τεχνητής Νοημοσύνης· είναι ποιος θα τα κατασκευάσει και για ποιο σκοπό. Οι αντίπαλοί μας δεν θα σταματήσουν για να επιδοθούν σε θεατρικές συζητήσεις… Θα προχωρήσουν. […]
Η ατομική εποχή τελειώνει, και μια νέα εποχή αποτροπής βασισμένη στην Τεχνητή Νοημοσύνη πρόκειται να ξεκινήσει.»
Εδώ, η εταιρεία ουσιαστικά σαλπίζει την έναρξη μιας νέας εποχής στρατιωτικής αποτροπής, σπεύδοντας να υποβαθμίσει τις αγωνιώδεις συζητήσεις για την ηθική των αυτόνομων όπλων ως κάτι το απλώς «θεατρικό».
Aς είμαστε ξεκάθαροι: Για κάθε επιστήμονα που σέβεται τον εαυτό του, το να εκχωρήσεις σε έναν αλγόριθμο το δικαίωμα να τραβάει τη σκανδάλη χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, αποτελεί την υπέρτατη κόκκινη γραμμή. Η επιστήμη χάνει την ψυχή της όταν συμμετέχει σε μια τυφλή, απάνθρωπη κούρσα εξοπλισμών, πετώντας τη βιοηθική στον κάλαθο των αχρήστων στο όνομα του κυνισμού.
Πέρα όμως από την ηθική χρεοκοπία, υπάρχει και ένα τεράστιο επιστημονικό πρόβλημα, γνωστό ως το «Μαύρο Κουτί» (Black Box) της μηχανικής μάθησης. Ούτε καν οι ίδιοι οι προγραμματιστές δεν μπορούν να χαρτογραφήσουν επακριβώς πώς το A.I. καταλήγει σε μια συγκεκριμένη απόφαση. Το να αναθέτεις την ανθρώπινη ζωή σε ένα σύστημα του οποίου την εσωτερική λογική αδυνατείς να ελέγξεις, είναι από κάθε άποψη ασυγχώρητο.
Η Ψευδαίσθηση της “Αλγοριθμικής” Ασφάλειας
Σημείο 17: «Η Silicon Valley πρέπει να διαδραματίσει ρόλο στην αντιμετώπιση του βίαιου εγκλήματος. Πολλοί πολιτικοί σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ουσιαστικά αδιαφορήσει όταν πρόκειται για το βίαιο έγκλημα…»
Το μανιφέστο καλεί τον τεχνολογικό τομέα να βγει μπροστά και να υποκαταστήσει τους «αδρανείς» πολιτικούς στην πάταξη του εγκλήματος. Στα αυτιά ενός τρομαγμένου πολίτη αυτό ίσως ηχεί σωτήριο. Όμως πώς ακριβώς “λύνει” το έγκλημα μια εταιρεία δεδομένων; Πολύ απλά: απλώνοντας ένα δίχτυ μαζικής παρακολούθησης και εφαρμόζοντας αλγόριθμους «προληπτικής αστυνόμευσης».
Η πραγματικότητα μας έχει ήδη δείξει τα δόντια της. Αρκεί να θυμηθούμε το περιβόητο σύστημα COMPAS στα αμερικανικά δικαστήρια, το οποίο υποτίθεται πως προέβλεπε την πιθανότητα υποτροπής εγκληματιών.
Το αποτέλεσμα; Ο αλγόριθμος αποδείχθηκε συστημικά ρατσιστικός απέναντι στους μαύρους πολίτες, ακριβώς επειδή “εκπαιδεύτηκε” πάνω σε μεροληπτικά ιστορικά δεδομένα δεκαετιών. Οι μηχανές δεν είναι αλάθητοι, αντικειμενικοί δικαστές. Τουναντίον κληρονομούν και γιγαντώνουν τις προκαταλήψεις των δημιουργών τους. Όταν η ασφάλεια εκχωρείται ως επικερδές συμβόλαιο σε ιδιώτες, το μάρμαρο το πληρώνουν πάντα οι πιο αδύναμοι, οι φτωχοί και οι μειονότητες.
Η Ποινικοποίηση της Διαφορετικότητας
Σημείο 22: «Πρέπει να αντισταθούμε στον ρηχό πειρασμό ενός κενού και κούφιου πλουραλισμού. Εμείς, στην Αμερική και ευρύτερα στη Δύση, τα τελευταία πενήντα χρόνια αποφύγαμε να ορίσουμε τις εθνικές κουλτούρες στο όνομα της συμπερίληψης. Αλλά συμπερίληψη σε τι;»
Συμπληρώνοντας το παζλ της “πολιτισμικής ανωτερότητας”, η διακήρυξη βάζει στο στόχαστρο την ίδια την έννοια της συμπερίληψης. Κι όμως, η ιστορία μάς δείχνει πως τα μεγαλύτερα άλματα της επιστήμης και της κοινωνίας συντελέστηκαν ακριβώς μέσα από τη ζύμωση διαφορετικών ιδεών, τη σύγκρουση οπτικών και τον αγώνα για ίσα δικαιώματα. Ο χλευασμός του πλουραλισμού δεν είναι παρά το ιδεολογικό περιτύλιγμα που χρειάζονται εταιρείες σαν την Palantir για να μας πουλήσουν περισσότερο αυταρχισμό με το πρόσχημα της συνοχής.
Η Αγιογραφία των Δισεκατομμυριούχων
Σημείο 16: «Πρέπει να χειροκροτούμε όσους επιχειρούν να χτίσουν εκεί όπου η αγορά απέτυχε να δράσει. Η κουλτούρα σχεδόν ειρωνεύεται το ενδιαφέρον του Musk για μεγάλα αφηγήματα… Κάθε γνήσια περιέργεια ή ενδιαφέρον για την αξία αυτού που έχει δημιουργήσει ουσιαστικά απορρίπτεται, ή ίσως κρύβεται κάτω από μια ελάχιστα συγκαλυμμένη περιφρόνηση.»
Εδώ νομίζω ότι αναντίλεκτα πέφτουν οι μάσκες. Το κείμενο μετατρέπεται σε μια ασπίδα προστασίας για την τεχνολογική ολιγαρχία. Απαιτούν ουσιαστικά πλήρη ασυλία από κάθε κριτική για δισεκατομμυριούχους όπως ο Elon Musk ή ο ίδιος ο Karp της Palantir, παρουσιάζοντάς τους ως παρεξηγημένους οραματιστές.
Βαφτίζουν τη δίκαιη κοινωνική κατακραυγή —για την αισχροκέρδεια, την εργασιακή εκμετάλλευση και τη συγκέντρωση υπερβολικής ισχύος— ως φθόνο και “περιφρόνηση”. Πρόκειται για την έπαρση μιας ελίτ που δεν αρκείται πια στα δισεκατομμύριά της, αλλά απαιτεί από την κοινωνία και την τυφλή της ευγνωμοσύνη.
Η Επιστήμη ως Υποχείριο του Πενταγώνου
Σημεία 1 & 7: «Η Silicon Valley οφείλει ένα ηθικό χρέος στη χώρα… Η ελίτ των μηχανικών έχει την καταφατική υποχρέωση να συμμετέχει στην άμυνα του έθνους. […]
Αν ένας πεζοναύτης των ΗΠΑ ζητήσει ένα καλύτερο τουφέκι, πρέπει να το κατασκευάσουμε· το ίδιο ισχύει και για το λογισμικό.»
Κάπου εδώ μπαίνει και η οριστική ταφόπλακα στην επιστημονική ανεξαρτησία. Μας λένε στα ίσια πως αν ο στρατός ζητήσει όπλα, οι μηχανικοί της τεχνολογίας έχουν «ηθικό χρέος» να σκύψουν το κεφάλι και να τα φτιάξουν.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται το χάσμα που μας χωρίζει. Ο ερευνητής, ο προγραμματιστής, ο επιστήμονας, δεν είναι φαντάρος για να εκτελεί εντολές δίχως κρίση. Οφείλει να βλέπει πέρα από την οθόνη του και να αναλαμβάνει την ευθύνη για τον αντίκτυπο της δουλειάς του. Τα πανεπιστήμια δεν μας εκπαίδευσαν για να γίνουμε υπάκουα γρανάζια στη μηχανή ενός στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος.
Η Επιστροφή στον Υποχρεωτικό Στρατό: Ο Απόλυτος Κυνισμός
Σημείο 6: «Η εθνική υπηρεσία πρέπει να είναι καθολικό καθήκον. Πρέπει, ως κοινωνία, να σκεφτούμε σοβαρά να απομακρυνθούμε από τον εθελοντικό στρατό και να πολεμήσουμε τον επόμενο πόλεμο μόνο αν όλοι μοιράζονται τον κίνδυνο και το κόστος.»
Ίσως αυτό να είναι το σημείο που συμπυκνώνει τον απόλυτο εταιρικό κυνισμό. Σκεφτείτε την ειρωνεία: Μια εταιρεία που οι μετοχές της κάνουν ράλι κάθε φορά που ξεσπά μια κρίση, που πλουτίζει πουλώντας λογισμικό πολέμου, εγκαλεί την κοινωνία να επαναφέρει την υποχρεωτική στράτευση.
Ζητούν από τους καθημερινούς ανθρώπους να γίνουν το αναλώσιμο κρέας στα πεδία των μαχών, “μοιραζόμενοι τον κίνδυνο”, την ίδια στιγμή που η τεχνολογική ελίτ θα παρακολουθεί τους πολέμους από την κλιματιζόμενη ασφάλεια των γραφείων της, μετρώντας απλώς τα περιθώρια κέρδους της.
Τι είδους τεχνολογία θέλουμε τελικά;
Κλείνοντας αυτό το μανιφέστο, τα συμπεράσματα είναι αμείλικτα. Δεν διαβάσαμε μια έκκληση για την προστασία των πολιτών ή την πρόοδο της ανθρωπότητας. Διαβάσαμε τη μεθοδευμένη προσπάθεια ενός πανίσχυρου κολοσσού να κανονικοποιήσει τον πόλεμο, να νομιμοποιήσει την παρακολούθηση της ζωής μας και να απαξιώσει τις ελευθερίες μας, πακετάροντάς τα όλα κάτω από την ταμπέλα της «καινοτομίας».
Εμείς, όμως, οφείλουμε να διεκδικήσουμε κάτι ριζικά διαφορετικό. Η τεχνολογία πρέπει να είναι το εργαλείο που λύνει τα χέρια του ανθρώπου, όχι αυτό που του φοράει χειροπέδες. Έχουμε ανάγκη από Τεχνητή Νοημοσύνη που θα προβλέπει και θα θεραπεύει ασθένειες, όχι που θα ρίχνει βόμβες και θα στοχοποιεί γειτονιές.
Θέλουμε τα δεδομένα μας να βοηθούν στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, όχι να τροφοδοτούν αδιαφανή όπλα.
Στο τέλος της ημέρας, η επιλογή είναι δική μας: Η τεχνολογία του μέλλοντος θα ανήκει στην κοινωνία, ή θα γίνει το παιχνίδι των εργολάβων του πολέμου;
*Διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου-Κέντρο Επιμόρφωσης και Δια Βίου Μάθησης
