Ράλι τιμών με φόντο τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν
Οι διεθνείς αγορές ενέργειας άνοιξαν τη Δευτέρα με έντονες ανοδικές τάσεις, καθώς η κλιμάκωση του πολέμου ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν εντείνει τις ανησυχίες για παρατεταμένη διαταραχή στην προσφορά πετρελαίου.
Η τιμή του αμερικανικού αργού West Texas Intermediate (WTI) για παράδοση Μαΐου κατέγραψε άνοδο 1,78%, ξεπερνώντας τα 101 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Brent της Βόρειας Θάλασσας ενισχύθηκε κατά 1,73%, φτάνοντας τα 114,44 δολάρια.
Η εκρηκτική αυτή άνοδος αποτυπώνει τη δραματική μεταβολή του τοπίου μέσα σε λιγότερο από έναν μήνα: στις 27 Φεβρουαρίου, παραμονή της επίθεσης, το WTI διαπραγματευόταν στα 67,02 δολάρια και το Brent στα 72,48.
Το Στενό του Χορμούζ στο επίκεντρο της κρίσης
Καθοριστικός παράγοντας της αναταραχής αποτελεί το Στενό του Χορμούζ, από όπου υπό κανονικές συνθήκες διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής υδρογονανθράκων.
Από την έναρξη των εχθροπραξιών στις 28 Φεβρουαρίου, η ναυσιπλοΐα στην περιοχή έχει σχεδόν παραλύσει, με τη μεταφορά εμπορευμάτων να καταγράφει πτώση της τάξης του 95%, σύμφωνα με αναλύσεις της αγοράς.
Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για πλήγματα σε ιρανικές ενεργειακές υποδομές, σε περίπτωση που το πέρασμα δεν ανοίξει, εντείνουν περαιτέρω την αβεβαιότητα, ενώ η Τεχεράνη απαντά με επιθέσεις σε πλοία και ενεργειακές εγκαταστάσεις κρατών-συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο.
«Χειρότερη κρίση από τη δεκαετία του ’70»
Σε αυτό το περιβάλλον, ο επικεφαλής του Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποιεί για μια κρίση χωρίς ιστορικό προηγούμενο τις τελευταίες δεκαετίες.
Όπως σημείωσε, η παγκόσμια αγορά έχει ήδη χάσει 11 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που υπερβαίνει τις απώλειες των δύο πετρελαϊκών κρίσεων της δεκαετίας του 1970 μαζί.
Η σύγκριση αυτή αναδεικνύει το μέγεθος της ανατροπής: τότε, κάθε κρίση αφαιρούσε περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από την αγορά. Σήμερα, η τρέχουσα διαταραχή συνδυάζει τα χαρακτηριστικά εκείνων των κρίσεων με τις επιπτώσεις της ενεργειακής αναστάτωσης που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Καταστροφή υποδομών και αλυσιδωτές επιπτώσεις
Τουλάχιστον 40 ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια των πρώτων 24 ημερών του πολέμου, γεγονός που περιορίζει περαιτέρω την παραγωγική ικανότητα της περιοχής.
Οι επιθέσεις του Ιράν σε υποδομές και πλοία, ως αντίποινα για τις αμερικανοϊσραηλινές επιχειρήσεις, επιδεινώνουν την κατάσταση και ενισχύουν τον κίνδυνο γενικευμένης διαταραχής στις θαλάσσιες μεταφορές ενέργειας.
Ανεπαρκείς οι παρεμβάσεις για εκτόνωση της αγοράς
Σε μια προσπάθεια να ανακοπεί η άνοδος των τιμών, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών για πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου που βρίσκεται ήδη σε δεξαμενόπλοια.
Ωστόσο, η Τεχεράνη απάντησε ότι δεν διαθέτει σημαντικά αποθέματα αργού στη θάλασσα, υπονομεύοντας την αποτελεσματικότητα του μέτρου και εντείνοντας τις ανησυχίες για παρατεταμένη έλλειψη προσφοράς.
Παγκόσμια οικονομία σε καθεστώς συναγερμού
Η προειδοποίηση του Φατίχ Μπιρόλ αποτυπώνει το βάθος της κρίσης: καμία χώρα δεν μπορεί να θεωρείται προστατευμένη από τις συνέπειες.
Η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας απειλεί να μεταφερθεί άμεσα στον πληθωρισμό, στην παραγωγή και στις μεταφορές, δημιουργώντας ένα ντόμινο επιπτώσεων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Με το ενδεχόμενο παρατεταμένου πολέμου να παραμένει ανοιχτό, οι αγορές προεξοφλούν ένα σενάριο υψηλής μεταβλητότητας και αυξανόμενου κόστους, που θα μπορούσε να εξελιχθεί στη σοβαρότερη ενεργειακή κρίση της σύγχρονης εποχής.
