Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας διεθνούς ειρηνευτικής πρωτοβουλίας με σαφές αποτύπωμα στον παγκόσμιο διάλογο για τον πυρηνικό αφοπλισμό. Σήμερα, τέσσερις δεκαετίες μετά, η σύγκριση με τη στάση της ελληνικής Κεντροαριστεράς απέναντι σε νέες γεωπολιτικές εντάσεις αναδεικνύει ένα έντονο έλλειμμα στρατηγικής και διεθνούς παρουσίας.
Η διπλωματική κληρονομιά της «Πρωτοβουλίας των 6»
Πριν από 42 χρόνια, ο Ανδρέας Παπανδρέου διαμόρφωσε έναν άξονα συνεργασίας που έμεινε γνωστός ως «Πρωτοβουλία των 6». Μαζί με τους Ούλοφ Πάλμε, Ίντιρα Γκάντι, Ραούλ Αλφονσίν, Μιγέλ ντε λα Μαδρίδ και Τζούλιους Νιερέρε, συγκρότησε ένα πολυεθνικό μέτωπο υπέρ της ειρήνης σε μια από τις πιο τεταμένες φάσεις του Ψυχρού Πολέμου.
Η πρωτοβουλία στόχευε ευθέως στις δύο υπερδυνάμεις της εποχής, Ηνωμένες Πολιτείες και Σοβιετική Ένωση, ζητώντας τον τερματισμό των πυρηνικών δοκιμών και τη σταδιακή εξάλειψη των πυρηνικών οπλοστασίων. Σε ένα περιβάλλον βαθιάς ιδεολογικής αντιπαράθεσης, η παρέμβαση αυτή έδωσε φωνή σε χώρες εκτός των σφαιρών επιρροής και ανέδειξε έναν εναλλακτικό διπλωματικό δρόμο.
Η «Πρωτοβουλία των 6» καταγράφηκε ως μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, επιβεβαιώνοντας ότι η Αθήνα μπορούσε να λειτουργήσει ως ενεργός παράγοντας διεθνών εξελίξεων.
Η διεθνής συγκυρία και οι σύγχρονες τοποθετήσεις
Στη σημερινή συγκυρία, με νέες εστίες έντασης και πολεμικές συγκρούσεις να επανακαθορίζουν το διεθνές σύστημα, μια σειρά κυβερνήσεων έχει επιλέξει να τοποθετηθεί δημόσια υπέρ της αποκλιμάκωσης και του σεβασμού του διεθνούς δικαίου.
Ο Πέδρο Σάντσεθ στην Ισπανία έχει εκφράσει σαφή αντίθεση στην κλιμάκωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Αντίστοιχα, η Νορβηγία έχει επισημάνει ότι τα προληπτικά πλήγματα δεν συνάδουν με τις αρχές του διεθνούς δικαίου.
Στον ίδιο άξονα, χώρες όπως η Βραζιλία και η Νότια Αφρική έχουν υιοθετήσει καθαρές θέσεις κατά της πολεμικής κλιμάκωσης, ενώ και η Μαλαισία έχει κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση, ενισχύοντας μια ευρύτερη διεθνή τάση υπέρ της ειρήνης και της πολυμέρειας.
Το έλλειμμα πολιτικής γραμμής στην ελληνική Κεντροαριστερά
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική Κεντροαριστερά εμφανίζεται χωρίς ενιαία στρατηγική και χωρίς διακριτή παρέμβαση στη διεθνή συζήτηση. Παρά τις θεσμικές και πολιτικές διασυνδέσεις με ευρωπαϊκά και διεθνή δίκτυα, η αξιοποίησή τους παραμένει περιορισμένη.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης, με εμπειρία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και συμμετοχή στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα, δεν έχει μετατρέψει αυτές τις επαφές σε σαφή πολιτική πρωτοβουλία στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής. Την ίδια στιγμή, πρόσωπα όπως ο Αλέξης Τσίπρας, ο Σωκράτης Φάμελλος και η Ζωή Κωνσταντοπούλου κινούνται σε διαφορετικές κατευθύνσεις, χωρίς κοινό αφήγημα ή συντονισμό.
Η εικόνα που προκύπτει είναι εκείνη μιας παράταξης που δυσκολεύεται να αρθρώσει συνεκτικό λόγο για κρίσιμα διεθνή ζητήματα, παρά το γεγονός ότι διαθέτει ιστορική παρακαταθήκη σε αυτό ακριβώς το πεδίο.
Μεταξύ ιστορικής μνήμης και πολιτικής αδράνειας
Η σύγκριση με τη δεκαετία του ’80 αναδεικνύει μια σαφή μετατόπιση: από την ενεργή διαμόρφωση πρωτοβουλιών σε μια στάση παρακολούθησης των εξελίξεων. Η έλλειψη πρωτοβουλίας δεν αφορά μόνο την απουσία ηγετικών χαρακτηριστικών, αλλά και τη δυσκολία διαμόρφωσης σύγχρονης ταυτότητας.
Η Κεντροαριστερά εμφανίζεται εγκλωβισμένη ανάμεσα σε εσωτερικές αναζητήσεις και αποσπασματικές παρεμβάσεις, χωρίς να αξιοποιεί το διεθνές περιβάλλον ως πεδίο πολιτικής δράσης. Σε μια περίοδο όπου τα ζητήματα ειρήνης, ασφάλειας και διεθνούς δικαίου επανέρχονται στο προσκήνιο, η απουσία σαφούς θέσης λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής πολιτικής αδυναμίας.
Η ιστορική εμπειρία της «Πρωτοβουλίας των 6» υπενθυμίζει ότι ακόμη και χώρες με περιορισμένη ισχύ μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο όταν διαθέτουν στρατηγική, συμμαχίες και πολιτική βούληση. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν αυτή η παρακαταθήκη μπορεί να μεταφραστεί σε σύγχρονη πολιτική πράξη.
