Μεγάλο μέρος της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας εργάζεται προς την κατεύθυνση ανεύρεσης αποτελεσματικών θεραπειών και εμβολίου, ώστε να ελεγχθεί η πανδημία του κοροναϊού».
Η Ελλάδα έχει επιδείξει σημαντικά αποτελέσματα στην άμυνα απέναντι στον “φονικό” ιό και ταυτόχρονα διενεργεί αποκλειστικά ή συμμετέχει σε πολυκεντρικές έρευνες. Παγκοσμίως αναφέρονται περισσότερες από 542 μελέτες, στην Ευρώπη έχουν ξεκινήσει 79 και στην Ελλάδα βρίσκονται σε εξέλιξη πέντε κλινικές δοκιμές για την COVID-19: Όσον αφορά τα εμβόλια υπάρχει μία ευρωπαϊκή μελέτη στη Βρετανία και επτά στις υπόλοιπες χώρες.
Ο πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ) και επίκουρος καθηγητής Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Δημήτρης Φιλίππου εξήγησε μιλώντας στο ΑΠΕ, ότι ο ΕΟΦ ως αρμόδια Αρχή συμμετέχει στα ρυθμιστικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συνεισφέρει μέσω των υπηρεσιών του στην εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ και υποστηρίζει σε συνεργασία με την Εθνική Επιτροπή Δεοντολογίας την ανάπτυξη των κλινικών μελετών στη χώρα μας.
Ο κ. Φιλίππου υπογραμμίζει ότι η διεθνής αναγνώριση κορυφαίων Ελλήνων ερευνητών και ερευνητικών κέντρων είναι η αφετηρία της προσπάθειας για την επένδυση στην κλινική έρευνα, προσπάθεια που απαιτεί συντονισμό μεταξύ των φορέων, κατάλληλη εκπαίδευση των εμπλεκομένων και ανάπτυξη κουλτούρας συμμετοχής όλων μας.
Όπως ανέφερε ο κ. Φιλίππου, πολυάριθμες μελέτες διενεργούνται παγκοσμίως για την ανεύρεση της βέλτιστης θεραπείας. Στην Ευρώπη έχουν ξεκινήσει 79 μελέτες, αλλά είναι υπό έγκριση άλλες 60 περίπου. Παγκοσμίως, αναφέρονται περισσότερες από 542, ενώ όσον αφορά τα εμβόλια υπάρχει μία Ευρωπαϊκή μελέτη στη Βρετανία και επτά στις υπόλοιπες χώρες. Μέχρι σήμερα στην χώρα μας έχουν αξιολογηθεί από το τμήμα Κλινικών Δοκιμών του ΕΟΦ, έχουν εγκριθεί από τον Οργανισμό και βρίσκονται σε εξέλιξη πέντε κλινικές δοκιμές για την COVID-19:
-Η μελέτη INSIGHT με τίτλος: «Μια Πολυκεντρική, Προσαρμοστική, Τυχαιοποιημένη Τυφλή Ελεγχόμενη Δοκιμή ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των ερευνητικών θεραπειών για τη θεραπεία του COVID-19 σε νοσηλευόμενους ενήλικες:». Πρόκειται για μία πολυκεντρική μελέτη στην οποία θα συμμετέχουν 75 κέντρα από όλο τον κόσμο. Η Ελλάδα θα συμμετάσχει με 4 κέντρα και θα συνεισφέρει 40 ασθενείς. Η μελέτη θα συγκρίνει διάφορες πειραματικές θεραπευτικές ουσίες με ομάδα ελέγχου.
-Η μελέτη ESCAPE, με τίτλο «Προσωποποιημένη ανοσοθεραπεία στην αποτελεσματική αντιμετώπιση της οργανικής δυσπραγίας που συνδέεται με λοίμωξη από τον νέο ιό SARS-CoV-2 (COVID-19)». Πρόκειται για πολυκεντρική μελέτη στην οποία συμμετέχουν 18 κέντρα και η οποία διεξάγεται αποκλειστικά στην Ελλάδα. Στη μελέτη προβλέπεται να εισαχθούν 40 ασθενείς με λοίμωξη από SARS-CoV-2 και ΣΕΜ (σύνδρομο ενεργοποίησης μακροφάγων), .ή ανοσοδυσλειτουργία και θα λάβουν αγωγή με anakinra ή tocilizumab.
-Η μελέτη UNIKINON-01/HOPE με τίτλος: «Η φωσφορική χλωροκίνη για λοιμώξεις από το νέο κορονοϊό SARS-CoV-2 (COVID-19): Η ανοικτού-τύπου, μη τυχαιοποιημένη μελέτη HOPE». Πρόκειται για πολυκεντρική μελέτη στην οποία συμμετέχουν 4 κέντρα αποκλειστικά από την Ελλάδα (Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Ιπποκράτειο», Γενικό Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών «Η ΣΩΤΗΡΙΑ», «Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Σισμανόγλειο» και Νοσοκομείο «Η Παμμακάριστος»). Η μελέτη, στην οποία προβλέπεται να εισαχθούν 60 ασθενείς, αποσκοπεί να τεκμηριώσει την πιθανή πρόληψη εξέλιξης σε πνευμονία σε ασθενείς που θα διαμείνουν στο σπίτι τους και στην βελτίωση των συμπτωμάτων της πνευμονίας από SARS-CoV-2 σε ασθενείς που θα νοσηλευθούν με τη χορήγηση φωσφορικής χλωροκίνης.
-Η μελέτη GRECCO-19 με τίτλος: «Χορήγηση κολχικίνης σε ασθενείς με coronavirus disease-19 (COVID-19) για την πρόληψη εξέλιξης και των επιπλοκών της νόσου». Στη μελέτη συμμετέχουν 24 κέντρα αποκλειστικά από την Ελλάδα και αναμένεται να εισαχθούν σε αυτήν 180 ασθενείς.
-Η μελέτη SAVE με τίτλο: «Αξιολόγηση του κινδύνου από τον βιοδείκτη suPAR και πρώιμη αντιμετώπιση της σοβαρής αναπνευστικής ανεπάρκειας της νόσου COVID-19 με την χορήγηση anakinra». Πρόκειται για μία ανοικτού-τύπου, μη τυχαιοποιημένη πολυκεντρική μελέτη που διεξάγεται σε 10 κέντρα αποκλειστικά στην Ελλάδα, στην οποία προβλέπεται να εισαχθούν 100 ασθενείς.
Ο κ. Φιλίππου σημειώνει ότι όσον αφορά την Covid-19, είναι υπό υποβολή η WHO Solidarity Clinical Trial η οποία θα πραγματοποιηθεί υπό την σκέπη της ΠΟΥ και αποτελεί μελέτη σταθμό, καθώς θα συμπεριλάβει όλες τις χώρες και όλες τις θεραπείες. Επιπρόσθετα, σημειώνει, στην Ελλάδα αναμένουμε επίσης να υποβληθούν και άλλες πρωτοποριακές μελέτες ενδεικτικά η χορήγηση εισπνεόμενης θυροξίνης.
Σήμερα με την είσοδο νέων τεχνολογιών η ανάπτυξη νέων φαρμάκων επιταχύνεται και στην κλινική έρευνα εισάγονται νέα εργαλεία, όπως η τεχνητή νοημοσύνη (Αrtificial Ιntelligence) και τα μεγάλα δεδομένα (Big Data).
Η νέα ψηφιακή εποχή επηρεάζει σημαντικά τον σχεδιασμό, την ταχύτητα διεξαγωγής και το κόστος των κλινικών μελετών, αναφέρει ο κ. Φιλίππου.«Στην τρέχουσα περίοδο της πανδημίας είμαστε αρωγοί σε κάθε ερευνητική πρόταση και έχουμε οργανωθεί ώστε να αξιολογούμε και να εγκρίνουμε ταχύτατα αιτήματα έγκρισης κλινικών δοκιμών για την COVID-19, με την αντίστοιχη υποστήριξη της Εθνικής Επιτροπής Δεοντολογίας».
Τα προσδοκώμενα οφέλη από τις κλινικές δοκιμές με φάρμακα θεωρούνται πολύπλευρα και σημαντικά, σημειώνει ο πρόεδρος του ΕΟΦ. Μπορούμε να τα προσδιορίσουμε:
1) σε θεραπευτικά οφέλη για τους συμμετέχοντες ασθενείς. Οι ασθενείς που συμμετέχουν σε κλινικές δοκιμές έχουν την δυνατότητα πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες.
2) σε οφέλη για τη δημόσια υγεία. Από την συμμετοχή των ιατρών σε κλινικές μελέτες ως ερευνητών αποκτάται πολύτιμη εμπειρία και γνώση.
3) σε οφέλη με οικονομικά χαρακτηριστικά. Μέσω των κλινικών δοκιμών γίνονται επενδύσεις στην χώρα μας και προσφέρονται θέσεις εργασίας σε ειδικευμένους επιστήμονες.
Όσο για το πότε θα είναι διαθέσιμο ένα φάρμακο και το εμβόλιο, λέει ο καθηγητής:
Στις πολυάριθμες μελέτες που διενεργούνται, δοκιμάζονται όχι μόνο φάρμακα αλλά και εμβόλια. Δεν μπορεί κανείς να πει με βεβαιότητα πότε θα έχουμε οριστικά και αξιόπιστα αποτελέσματα. Εφόσον εξελιχθούν ομαλά οι μελέτες οι ερευνητές ελπίζουν ότι προς τις αρχές του φθινοπώρου θα έχουμε κάποια ελπιδοφόρα αποτελέσματα και ενδείξεις τόσο για πιθανές αποτελεσματικές θεραπείες όσο και για κάποιο εμβόλιο. Αυτό δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο θα είναι άμεσα διαθέσιμο στους ασθενείς. Το πιθανότερο, όπως ισχυρίζονται όλοι είναι ότι δεν θα υπάρχει εμπορικά διαθέσιμο εμβόλιο πριν το τέλος του χρόνου. Όλα αυτά είναι βέβαια υποθέσεις και ελπίδες, οι οποίες μένει να δούμε εάν θα αποδειχθούν αληθινές. Προς το παρόν πρέπει να αξιοποιήσουμε μόνο τα υπάρχοντα εφόδια που είναι η πρόληψη και φυσικά οι υπάρχουσες υπό δοκιμή φαρμακευτικές θεραπείες, οι οποίες πρέπει να χορηγούνται με προσοχή και πάντα από τους ειδικούς. Η λήψη θεραπείας με πρωτοβουλία του ασθενούς χωρίς ιατρική γνωμάτευση ή συμβουλή ελλοχεύει τον κίνδυνο δημιουργίας επιπλέον προβλημάτων παρά θεραπείας της νόσου.
«’Ομως, όλες αυτές οι μελέτες είναι σε εξέλιξη και μπορεί τα δεδομένα να μεταβληθούν όσο αυξάνεται και ο αριθμός των ασθενών. Βέβαια, οι ερευνητές και οι κλινικοί είναι αισιόδοξοι ότι θα βρούμε τελικά ένα ή περισσότερα φάρμακα ή συνδυασμούς που θα μας βοηθήσουν στη θεραπεία των ασθενών με λοίμωξη από κορονοϊό covid-19. Επίσης, προάγεται γενικώς σε παγκόσμιο επίπεδο, η ιδέα της παθητικής ανοσοποίησης των ασθενών με χορήγηση ορού πλάσματος από ασθενείς που ήδη ιάθηκαν, ώστε να λάβουν αυτοί μεγάλη συγκέντρωση έτοιμων αντισωμάτων που θα τους βοηθήσουν να καταπολεμήσουν αποτελεσματικότερα τον ιό. Σε αυτά τα δεδομένα πρέπει να συνυπολογίσουμε ότι η μελέτη του ιού μπορεί να οδηγήσει και στην ανάπτυξη νέων ειδικών φαρμάκων για τον ιό. Μια τέτοια προσπάθεια είναι η μελέτη του νέου φαρμάκου EIDD-2801, το οποίο τουλάχιστον in vitro (στο εργαστήριο δηλαδή) φαίνεται να είναι εξαιρετικά αποτελεσματικό έναντι του ιού».
Ερ: Υπάρχει επάρκεια των φαρμάκων; Πώς καταφέραμε στην Ελλάδα να εξασφαλίσουμε τις αναγκαίες ποσότητες; – Όσον αφορά στα φάρμακα για άλλες παθήσεις, και δεδομένου ότι οι ελλείψεις ήταν αρκετές προ κορονοϊού, υπάρχει πρόβλημα να βρουν οι ασθενείς το φάρμακό τους; Εάν όχι, πώς το διασφαλίσατε;
Απ: Ο ΕΟΦ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις για την αντιμετώπιση των δυνητικών επιπτώσεων της νέας νόσου του κορονοϊού (COVID-19) στην εφοδιαστική αλυσίδα των φαρμάκων. Παραμένουμε συντονισμένοι με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) και τις άλλες ρυθμιστικές αρχές στην κατεύθυνση της εξεύρεσης των καλύτερων πρακτικών για την απρόσκοπτη διακίνηση των φαρμακευτικών προϊόντων και την αποτροπή των ελλείψεων. Είναι πλέον γνωστό σε όλους τους φορείς που δραστηριοποιούνται στο χώρο του φαρμάκου ότι η επάρκεια σε φαρμακευτικά προϊόντα επηρεάζεται από πολλούς διαφορετικούς παράγοντες, όπως προβλήματα παραγωγής, απρόβλεπτη αύξηση της ζήτησης, παράλληλο εμπόριο, και άλλες παραμέτρους που δεν είναι πάντοτε εφικτό να προβλεφθούν. Στις σημερινές συνθήκες οι παράγοντες αυτοί λειτουργούν αθροιστικά γιατί καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε ταυτόχρονα τις συνέπειες λόγω μειωμένης παραγωγικής δυνατότητας των επιχειρήσεων, περιορισμού της διακίνησης των εμπορευμάτων, αδυναμίας προμήθειας πρώτων υλών / δραστικών ουσιών και αυξημένης ζήτησης ορισμένων κατηγοριών φαρμάκων λόγω της χρήσης τους στην θεραπεία των ασθενών με κορονοϊό, πέραν των εγκεκριμένων ενδείξεων τους. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ΕΟΦ βρίσκεται σε συνεχή εγρήγορση και έχει κινητοποιήσει τους μηχανισμούς που έχει στη διάθεσή του για την προστασία των ασθενών: Προχωρήσαμε σε παρεμβάσεις (αλλαγή στον τρόπο διάθεσης, έγκριση έκτακτης εισαγωγής πρόσθετων ποσοτήτων, πρόταση ρυθμιστικού πλαισίου) με σκοπό τη διασφάλιση της αμεσότητας στη χορήγηση των φαρμακευτικών προϊόντων σε ασθενείς με κορονοϊό χωρίς να θίγεται η διαθεσιμότητά τους για τους λοιπούς ασθενείς με χρόνια ή/και σπάνια νοσήματα. Παρακολουθούμε σε καθημερινή βάση τις πωλήσεις και τα αποθέματα πρωτίστως των προϊόντων που είναι απαραίτητα για τη θεραπεία των ασθενών με λοίμωξη από το νέο κορονοϊό SARS-CoV-2, αλλά και για την αντιμετώπιση όλων των ασθενών που εισάγονται στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ).Μεταξύ των μέτρων που έχουμε υλοποιήσει, και σήμερα επικαιροποιούμε, είναι η λήψη αποφάσεων για την απαγόρευση των παράλληλων εξαγωγών και της ενδοκοινοτικής διακίνησης αριθμού προϊόντων. Είναι πιθανό το παράλληλο εμπόριο να μην αποτελεί την κύρια αιτία ελλείψεων στη σημερινή συγκυρία, κρίνουμε ωστόσο ότι δεν υπάρχει περιθώριο απώλειας ορισμένων φαρμάκων λόγω της εξόδου τους προς άλλες αγορές. Πρόκειται για εισαγόμενα προϊόντα, οποιαδήποτε μείωση των διαθέσιμων αποθεμάτων τους σήμερα, μπορεί να σημαίνει αδυναμία αποκατάστασης της ροής εισαγωγής τους στο μέλλον.
