Μήνας: Ιανουάριος 2017

Μια καθοριστική μάχη αναμένει σήμερα την Αθήνα στη συνεδρίαση του Eurogroup το οποίο αναμένεται να ξεκινήσει μετά τις 3 το απόγευμα στις Βρυξέλλες, και θα έχει ως βασικό ζήτημα την πορεία της διαπραγμάτευσης της β’ αξιολόγησης.

Στο επίκεντρο θα βρεθεί η επιστολή Τσακαλώτου με τα σημεία συμβιβασμού της ελληνικής πλευράς (αφορολόγητο, κόφτης για το 2019 κλπ), αφήνοντας πάντα περιθώρια ευελιξίας.

Απ’ την άλλη πλευρά διαμηνύει προς όλες τις κατευθύνσεις ότι δεν θα αποδεχτεί νέα μέτρα αλλά όπως όλα δείχνουν… απορρίπτει και τη ρήτρα ακύρωσης (δηλ. ψηφισμένα μέτρα και εφόσον δεν χρειαστεί να ακυρωθούν).

Ήταν περισσότερο από σαφείς οι δηλώσεις του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρας στη συνέντευξη στην εφημερίδα των Συντακτών αλλά και κυβερνητικού εκπροσώπου Δημήτρη Τζανακόπουλου στην εκπομπή της ΕΡΤ «Αίθουσα Σύνταξης».

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, είπε χαρακτηριστικά πως σε περίπτωση που οι Εταίροι ζητήσουν μέτρα για μετά το 2018, ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος θα τα απορρίψει.

Από την άλλη πλευρά οι εταίροι διαμήνυσαν επίσης πως το ΔΝΤ πρέπει να είναι στο πρόγραμμα, αν και οι διαφωνίες δεν είναι με την Αθήνα για τα δημοσιονομικά μέτρα πέραν του 2018 αλλά και με το Βερολίνο το οποίο απορρίπτει κούρεμα του χρέους, απαραίτητη προϋπόθεση που θέτει το ταμείο προκειμένου να συμμετάσχει στο ελληνικό πρόγραμμα.

Έτσι το περισσότερο το οποίο θα μπορούσε να αναμένει κάποιος από το σημερινό συμβούλιο είναι η επανέναρξη των συνομιλιών για τη β’ αξιολόγηση και η επιστροφή των θεσμών στην Αθήνα. Ή αλλιώς να μπει και πάλι το νερό στο αυλάκι, ώστε να ξαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις με ορίζοντα συμφωνίας το νέο Eurogroup της 20^ης Φεβρουαρίου.

SZ: Το (ψευτο)δίλημμα του Eurogoup με το ΔΝΤ

Αναλυτικό άρθρο σχετικά με συνεδρίαση της Πέμπτης του Eurogroup για την Ελλάδα φιλοξενεί η Süddeutsche Zeitung. Ο σχολιαστής αναφέρεται στο επίμαχο σημείο της συμφωνίας της 14ης Αυγούστου του 2015, όπου αναφέρεται ευθαρσώς ότι το ΔΝΤ πρέπει να παραμείνει στο ελληνικό πρόγραμμα. Όμως η απόφαση δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί και το ερώτημα, στο οποίο θα πρέπει οι υπουργοί Οικονομικών να απαντήσουν είναι πότε θα εφαρμόσουν τη συμφωνία ή πότε θα την παραβιάσουν.

EΜΣ στη θέση του ΔΝΤ;

Εύκολη λύση στο δίλημμα δεν υπάρχει αλλά παρόλα αυτά υπάρχουν δύο δυνατότητες, υποστηρίζει ο σχολιαστής. « Η μια είναι επιθυμητή, η άλλη ρεαλιστική. Εάν ήταν στο χέρι των συμμετεχόντων στο ελληνικό παζλ, τότε θα αντικαθιστούσαν το ΔΝΤ με ένα ευρωπαϊκό θεσμό ελέγχου, τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας EMΣ. Από καθαρά οικονομικής άποψης οι Ευρωπαίοι δεν χρειάζονται τα δις του Ταμείου, από τεχνικής ο EΜΣ στο μεταξύ θα μπορούσε να αναλάβει το ρόλο ενός ευρωπαϊκού νομισματικού ταμείου. Αλλά αυτό το σενάριο δυστυχώς δεν είναι ρεαλιστικό, τουλάχιστον όχι ακόμη».

Ο σχολιαστής ανατρέχει στο παρελθόν και υπενθυμίζει ότι ο απαράβατος όρος συμμετοχής του ΔΝΤ δεν υπάρχει μόνο στο κείμενο της απόφασης του Αυγούστου 2015, αλλά τόσο το γερμανικό όσο και σε άλλα εθνικά κοινοβούλια ενέκριναν το πρόγραμμα με τη σταθερή πεποίθηση στη συμμετοχή του Ταμείου. Τυχόν αντικατάστασή του από το EΜΣ θα έπρεπε να περάσει από τη γερμανική βουλή, κάτι που θέλει να αποτρέψει ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, μιας και η αναθέρμανση της ελληνικής κρίσης αποτελεί εσωτερικοπολιτική βόμβα, που θα έδινε στο λαϊκιστικό κόμμα “Εναλλακτική για τη Γερμανία” μεγάλη χαρά. Εκτός αυτού υπάρχουν και οι εκλογές στην Ολλανδία με το κόμμα του λαϊκιστή Βίλντερς να έρχεται πρώτο.

«Παραχωρήσεις και από τις δυο πλευρές»

«Άρα», συμπεραίνει ο σχολιαστής, «δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την παραμονή του ΔΝΤ. Και όποιος το επιθυμεί, πρέπει παράλληλα να δεχθεί και τους όρους του». Η εφημερίδα περιγράφει την όλη προβληματική, τις διαφορές απόψεων για το κατά πόσο είναι βιώσιμο το ελληνικό χρέος και τις γερμανικές απαιτήσεις για διατήρηση του πρωτογενούς πλεονάσματος από το 2018 και για άλλα δέκα χρόνια στο 3,5%. Και σημειώνει:

«’Οποια κι αν είναι η κατάληξη των διαπραγματεύσεων και οι δύο πλευρές θα πρέπει να κάνουν παραχωρήσεις. Στο τέλος θα μείνει μια πικρή αλήθεια, ότι η Ελλάδα είναι χώρα που οι άλλοι αποφασίζουν γι αυτήν (…) Για γεωστρατηγικούς λόγους η ΕΕ δεν πρέπει να αφήσει την Ελλάδα να καταρρεύσει. Την χρειάζεται ως αξιόπιστο εταίρο για τη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων και για την υπέρβαση της προσφυγικής κρίσης, που παρά τα προβλήματα κινήθηκε η χώρα πάντα στο πνεύμα ευρωπαϊκής ανάληψης ευθύνης (…) τυχόν Grexit θα προσέθετε άλλη μια σοβαρή κρίση στη ήδη διχασμένη Ευρώπη. Καλά θα έκαναν λοιπόν οι υπουργοί Οικονομικών να υλοποιήσουν επιτέλους την σαφώς διατυπωμένη υπόσχεσή τους και να βάλουν το ΔΝΤ στο πρόγραμμα, καλύτερα πριν τις εκλογές στην Ολλανδία».

Η ατζέντα του Eurogroup

Περίπου στις 13:00, τοπική ώρα, θα προσέλθουν οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης, και θα κάνουν τις καθιερωμένες δηλώσεις ενώ μετά τις 3 το απόγευμα είναι προγραμματισμένο ν’ αρχίσει επίσημα η διάσκεψη.

Τα θέματα που θα συζητηθούν:

1. Ενημέρωση από τους Θεσμούς, για την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στο Ελληνικό Πρόγραμμα μέχρι τώρα, στην υπό εξέλιξη (εξέλιξη… τέλος πάντων) δεύτερη αξιολόγηση. Επίσης, θα ενημερωθεί για όσα βήματα έχουν υλοποιηθεί στο πλαίσιο των βραχυπρόθεσμων μέτρων ελάφρυνσης του χρέους.
2. Ενημέρωση για την κατάσταση των οικονομιών Ιρλανδίας και Πορτογαλίας, μετά το τέλος των αντίστοιχων Προγραμμάτων Δημοσιονομικής Προσαρμογής. Οι επικεφαλής των αντίστοιχων αποστολών των Θεσμών, οι οποίες επισκέφθηκαν το Δουβλίνο και την Λισαβόνα στα τέλη Νοεμβρίου και τις αρχές Δεκεμβρίου, για έκτη και πέμπτη φορά μετά τις εξόδους των χωρών από τα Μνημόνια.
3. Ανταλλαγή απόψεων με το Ευρωπαϊκό γραφείο του Δ.Ν.Τ. (σ.σ. λέγε με Poul Thomsen) για την έκθεση του άρθρου IV που αφορά την πορεία της οικονομίας της Ευρωζώνης (σαν σύνολο).
4. Συζήτηση πάνω στο προσχέδιο εισήγησης για την οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για το 2017.
5. Έλεγχος και έγκριση των σχεδίων προϋπολογισμού 2017, της Ισπανίας και της Λιθουανίας. Τα οποία, λόγω της εκλογικής διαδικασίας των δύο χωρών, δεν ήταν δυνατόν να κατατεθούν νωρίτερα. Θα εξετασθούν υπό το πρίσμα των σχετικών προτάσεων, που δημοσίευσε η Κομισιόν στις 17 Ιανουαρίου.
6. Ανταλλαγή απόψεων για βαθμό προόδου της εισαγωγής στα εθνικά Δίκαια της Συνθήκης για την Σταθερότητα, Συντονισμό και Διακυβέρνηση (Treaty on Stability, Coordination and Governance – TSCG, διάδοχο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης). Επίσης θα συζητηθεί η ειδική έκθεση από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (European Court of Auditors) για τον S.S.M. (Single Supervisory Mechanism).

Η κυβέρνηση πάντως εμφανίζεται αισιόδοξη και αυτό βασίζεται στην εκτίμηση ότι οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να αντέξουν την πολυτέλεια μιας νέας ελληνικής αποσταθεροποίησης. «Είμαστε το τελευταίο οχυρό σταθερότητας σε μια αποσταθεροποιημένη περιοχή. Και αυτό οφείλουμε να το εκτιμήσουμε και εμείς αλλά και οι εταίροι μας. Η αξιολόγηση, λοιπόν, πρέπει να κλείσει σύντομα· και αυτό δεν είναι μόνο προς το συμφέρον της Ελλάδας αλλά του συνόλου της Ευρώπης» ήταν η χαρακτηριστική ράση του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στη συνέντευξή του στην εφημερίδα των Συντακτών.

Διευρύνεται το δίκτυο των γραφείων ενημέρωσης και υποστήριξης των δανειοληπτών καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες, στο Κυβερνητικό συμβούλιο Κοινωνικής Πολιτικής αποφασίστηκε να λειτουργήσουν 120 συνολικά σε όλη τη χώρα.

Τα Γραφεία Ενημέρωσης και Υποστήριξης Δανειοληπτών (ΓΕΥΔ), θα έχουν τις αρμοδιότητες ολοκληρωμένης ενημέρωσης των Κέντρων Ενημέρωσης και Υποστήριξης Δανειοληπτών (ΚΕΥΔ).

Κατά τις ίδιες πληροφορίες, το αυξημένο πλήθος των ΓΕΥΔ σε σχέση με τα ΚΕΥΔ (30 σύμφωνα με τον ιδρυτικό τους Νόμο) θα συμβάλει στην καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών σε όλη τη χώρα.

Τα 30 από τα 120 ΓΕΥΔ θα αποτελέσουν τη βάση δημιουργίας των ΚΕΥΔ, δημιουργώντας ένα δίκτυο που θα καλύπτει όλη τη χώρα, με κεντρικούς κόμβους τα ΚΕΥΔ και απολήξεις τα ΓΕΥΔ.

Αρμοδιότητες

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, τα ΓΕΥΔ θα εκκινήσουν εξυπηρετώντας άμεσα τον πολίτη, εστιάζοντας στην ενημέρωση (Κώδικας Δεοντολογίας Τραπεζών, πλειστηριασμοί, πώληση δανείων σε funds, Νόμος Κατσέλη, Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών κοκ) και την παροχή συμβουλών, σε διάδραση με την Κεντρική Υπηρεσία ΕΓΔΙΧ (Ειδική Γραμματεία Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους).

Σχέδιο ανάπτυξης

Τις επόμενες εβδομάδες θα δημιουργηθεί το πρώτο πιλοτικό ΓΕΥΔ, στις εγκαταστάσεις της ΕΓΔΙΧ. Αμέσως μετά θα ακολουθήσουν δύο ακόμα ΓΕΥΔ, στο κέντρο Αθήνας και Πειραιά. Στη συνέχεια θα δημιουργηθούν ΓΕΥΔ στις υπόλοιπες 12 πρωτεύουσες Περιφερειών και θα ακολουθήσει, τους επόμενους μήνες, η ανάπτυξη του δικτύου στο σύνολο των πόλεων της χώρας (για αναλυτικότερα στοιχεία βλέπε το Παράρτημα).

Χώρος

Κατά τις ίδιες πάντα πληροφορίες, τα ΓΕΥΔ θα συστεγάζονται με δημόσιες υπηρεσίες αιχμής που εξυπηρετούν πολίτες, ώστε να αξιοποιηθούν πιθανές συνέργειες. Θα αξιοποιηθούν λειτουργικοί εξοπλισμένοι χώροι, σε Δήμους και Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, όπου η πρόσβαση των πολιτών είναι εύκολη.

Προσωπικό

Θα στελεχωθούν με δημοσίους υπαλλήλους (άρα δεν θα υπάρξει ζήτημα πρόσληψης ή επιβάρυνσης του προϋπολογισμού), που θα επιμορφωθούν και θα υποστηρίζονται από τα τμήματα της Κεντρικής Υπηρεσίας της ΕΓΔΙΧ.

Θετικό ρυθμό ανάπτυξης προβλέπει ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος κ.Γιάννης Στουρνάρας για το 2016.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κεντρικού τραπεζίτη, κατά την παρουσίαση της έκθεσης της European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) “Transition report 2016-17” η Ελλάδα βρίσκεται σε πορεία ανάκαμψης, γεγονός που επιβάλλει τις μεταρρυθμίσεις να είναι πολιτικά βιώσιμες.

Παράλληλα ο κ. Στουρνάρας μιλώντας σε εκδήλωση του Wharton Club of Greece έστειλε μήνυμα τόσο στους θεσμούς όσο και την ελληνική πλευρά να επιδείξουν ρεαλισμό και ευελιξία, με στόχο την άμεση κατάληξη της δεύτερης αξιολόγησης του προγράμματος και την ολοκλήρωση των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων, ώστε να ισχυροποιηθεί η πρόβλεψη για ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας από το 2017 και μετά.

Μέσα από την ομιλία του, ο Γ. Στουρνάρας επιχειρεί να αναδείξει την ανάγκη για ενδυνάμωση του κοινού ευρωπαϊκού οικοδομήματος με την περαιτέρω εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Και αυτό γιατί “μόνο μία ισχυρή και λειτουργική ευρωζώνη μπορεί να απορροφήσει τους κραδασμούς που επιφυλάσσουν οι διαφαινόμενες μεγάλες αλλαγές σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Και η συμμετοχή της Ελλάδας σε αυτήν είναι επιτακτική, όχι μόνο για λόγους οικονομικούς, αλλά και για λόγους κοινωνικούς και εθνικούς. Το ευρώ είναι η ασπίδα μας”.

Σύντομη επισκόπηση της κρίσης στην Ελλάδα και τη ζώνη του ευρώ

Ο διοικητής της ΤτΕ εξήγησε πως “η κρίση στη ζώνη του ευρώ μπορεί να θεωρηθεί ως κρίση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Μέχρι το 2008, οι ροές κεφαλαίων από τις χώρες του πυρήνα της ζώνης του ευρώ στις χώρες της περιφέρειας κατευθύνονταν κατά κύριο λόγο σε επενδύσεις στους τομείς των μη εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών (δημόσιος τομέας και οικιστικά ακίνητα). Η αύξηση της εγχώριας κατανάλωσης, δημόσιας και ιδιωτικής, ασκούσε ανοδικές πιέσεις στους μισθούς και τις τιμές, υπονομεύοντας την ανταγωνιστικότητα και τις εξαγωγές και επιδεινώνοντας το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών των χωρών της περιφέρειας. Με την πάροδο του χρόνου, συσσωρεύονταν ανισορροπίες όσον αφορά το χρέος, καθώς ο δημόσιος ή/και ο ιδιωτικός τομέας των χωρών της περιφέρειας δανείζονταν σε υπερβολικό, όπως αποδείχθηκε, βαθμό. Αποτέλεσμα της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 ήταν η ξαφνική διακοπή των εισροών κεφαλαίων στις χώρες της περιφέρειας, η οποία προκάλεσε κρίση δημόσιου χρέους στην Ελλάδα και τραπεζικές κρίσεις στην Ισπανία και την Ιρλανδία, όπου οι αγορές ακινήτων κατέρρευσαν. Στην Ελλάδα, το υπερβολικό δημόσιο έλλειμμα και η συνακόλουθη κρίση χρέους έπληξε την ευρωστία των τραπεζών, καθιστώντας πιο ευάλωτο τον χρηματοπιστωτικό τομέα και οδηγώντας σε τραπεζική κρίση. Αντιθέτως, στην Ιρλανδία και, σε μικρότερο βαθμό, στην Ισπανία, η τραπεζική κρίση εξασθένισε το Δημόσιο.

Συνεπώς, οι γενεσιουργές αιτίες της κρίσης στη ζώνη του ευρώ και οι καθυστερήσεις και ασυνέχειες στην ανάκαμψη αντανακλούν ανεπάρκειες στη μακροπροληπτική εποπτεία, όπως ονομάζεται σήμερα, αστοχίες των κυβερνήσεων, ιδίως στο δημοσιονομικό τομέα, και μια σειρά από διαρθρωτικές αδυναμίες σε επίπεδο επιμέρους κρατών-μελών, αλλά και στο σχεδιασμό της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ). Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η κρίση ήταν πιο βαθειά και πιο παρατεταμένη στις χώρες με προϋπάρχοντα διαρθρωτικά προβλήματα.

Οι διαρθρωτικές αδυναμίες περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την υπερβολική εξάρτηση των επιχειρήσεων από την τραπεζική χρηματοδότηση στη ζώνη του ευρώ, η οποία, καθώς το τραπεζικό σύστημα είχε εξασθενήσει λόγω της κρίσης, καθυστέρησε την ανάκαμψη. Παράλληλα, οι δυσκαμψίες των αγορών εργασίας και προϊόντων στις χώρες της ζώνης του ευρώ, καθώς και οι αδυναμίες του θεσμικού πλαισίου για τη διαχείριση και διευθέτηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (π.χ. χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες, ανεπαρκής πτωχευτική νομοθεσία) καθυστέρησαν την τόσο αναγκαία προσαρμογή.

Ατέλειες υπήρχαν και στον αρχικό σχεδιασμό της νομισματικής ένωσης. Πρώτον, το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (Stability and Growth Pact –SGP) δεν κατόρθωσε να αποτρέψει τη διόγκωση του δημόσιου χρέους στο διάστημα πριν από την κρίση. Δεύτερον, δεν υπήρχε παρακολούθηση και έλεγχος των μακροοικονομικών ανισορροπιών και της εξέλιξης του ιδιωτικού χρέους. Τέλος, όταν ξέσπασε η ελληνική κρίση το 2010, τα εργαλεία διαχείρισης και επίλυσης κρίσεων στη ζώνη του ευρώ ήταν από υποτυπώδη έως ανύπαρκτα λόγω των ανησυχιών για ηθικό κίνδυνο και λόγω της έλλειψης ενός κατάλληλου θεσμικού πλαισίου. Στη θεσμική συγκρότηση της ΟΝΕ δεν υπήρχε καμία πρόβλεψη για επιμερισμό των κινδύνων”.

Μέτρα πολιτικής των αρχών στην Ελλάδα και τη ζώνη του ευρώ

Τα τελευταία χρόνια τόσο η Ελλάδα όσο και η ζώνη του ευρώ έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην αντιμετώπιση των αιτιών που οδήγησαν στην κρίση. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) μαζί με τις Εθνικές Κεντρικές Τράπεζες (ΕθνΚΤ) παρενέβησαν αποφασιστικά για τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας καθώς και για την αντιμετώπιση των ισχυρών και επίμονων αποπληθωριστικών πιέσεων στην οικονομία της ζώνης του ευρώ.

Η οικονομική προσαρμογή στην Ελλάδα την τελευταία επταετία

Σύμφωνα με τον Γ. Στουρνάρα, τα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα από το 2010 και χρηματοδοτήθηκαν κυρίως από τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης, πέτυχαν την εξάλειψη των μεγάλων μακροοικονομικών και δημοσιονομικών ανισορροπιών και έθεσαν τη βάση για την ανάκαμψη της οικονομίας, παρά τις όποιες καθυστερήσεις και αστοχίες. Ειδικότερα επιτεύχθηκε:

• Πρωτοφανής δημοσιονομική προσαρμογή. Την περίοδο μάλιστα 2013-2016, το πρωτογενές έλλειμμα εξαλείφθηκε και καταγράφηκαν πρωτογενή πλεονάσματα της γενικής κυβέρνησης για πρώτη φορά από το 2001.
• Ανάκτηση των μεγάλων απωλειών της ανταγωνιστικότητας σε όρους μοναδιαίου κόστους εργασίας της περιόδου 2000-2009.
• Εξάλειψη του ελλείμματος του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών, που το 2008 είχε ξεπεράσει το 15% του ΑΕΠ.
• Αύξηση του ποσοστού των εξαγωγών στο ΑΕΠ από 19% το 2009 σε 32% σήμερα.
• Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις κυρίως στην αγορά εργασίας αλλά και στην αγορά προϊόντων, καθώς και στη δημόσια διοίκηση.
• Ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάρθρωση του τραπεζικού τομέα, με αποτέλεσμα να αντεπεξέλθει με επιτυχία στην κρίση και στη φυγή των καταθέσεων, έχοντας σήμερα επαρκή κεφάλαια, προβλέψεις και εξασφαλίσεις, τα οποία αποτελούν αναγκαίες (αλλά όχι και επαρκείς) προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση του μείζονος προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων.
• Ανακοπή της αύξησης (και ελαφρά μείωση) του όγκου των μη εξυπηρετούμενων δανείων το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο του 2016, για πρώτη φορά μετά το 2014.
• Ανάκαμψη της οικονομίας το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο του 2016, με αποτέλεσμα να αναμένεται θετικός ρυθμός ανάπτυξης για όλο το 2016, για πρώτη φορά μετά το 2014.

Οι αλλαγές που έχουν έως τώρα εφαρμοστεί έχουν συντελέσει στη διαφαινόμενη αναδιάρθρωση της οικονομίας προς ένα νέο, εξωστρεφές αναπτυξιακό πρότυπο, που βασίζεται στους τομείς των διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών και στην αύξηση του μεριδίου των εξαγωγών στο ΑΕΠ. Εξάλλου, ως αποτέλεσμα των μεταρρυθμίσεων, αναμένεται να ενισχυθεί το αναπτυξιακό δυναμικό της ελληνικής οικονομίας μακροπρόθεσμα μέσω της ταχύτερης ανόδου της παραγωγικότητας της εργασίας και της αύξησης της απασχόλησης.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν την περίοδο 2010-2016 σε συνδυασμό με αυτές που πρόκειται να εφαρμοστούν στο πλαίσιο του προγράμματος, αναμένεται, ceteris paribus, να αυξήσουν το πραγματικό ΑΕΠ κατά 13% περίπου την επόμενη δεκαετία. Η εκτίμηση αυτή είναι ένα ελάχιστο επίπεδο, με την έννοια ότι δεν μπορούν εύκολα να ποσοτικοποιηθούν άλλες μεταρρυθμίσεις, όπως οι αλλαγές του πλαισίου των συλλογικών διαπραγματεύσεων και η αύξηση του ρόλου των επιχειρησιακών συμβάσεων, οι αλλαγές στον καθορισμό των κατώτατων αποδοχών, η βελτίωση του δικαστικού συστήματος, η αναμόρφωση του πτωχευτικού δικαίου, ο εκσυγχρονισμός της δημόσιας διοίκησης και η αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Αναλύσεις των υπηρεσιών της Τράπεζας της Ελλάδος υποδηλώνουν ότι μακροχρόνια υπάρχουν πρόσθετα οφέλη όταν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις προωθούνται ταυτόχρονα με τη δημοσιονομική εξυγίανση.

Παρεμβάσεις της ΕΚΤ και μέτρα που ελήφθησαν στη ζώνη του ευρώ για την αντιμετώπιση της κρίσης

Η ΕΚΤ παρενέβη αποφασιστικά για την εκτόνωση της κρίσης χρέους και την αντιμετώπιση των ισχυρών και επίμονων αποπληθωριστικών πιέσεων στην οικονομία της ζώνης του ευρώ, εφαρμόζοντας ένα ευρύ φάσμα συμβατικών και μη συμβατικών μέτρων. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται το πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων το 2010 (Securities Market Programme –SMP) και κυρίως το πρόγραμμα Οριστικών Νομισματικών Συναλλαγών (Outright Monetary Transactions-ΟΜΤ) το καλοκαίρι του 2012, οπότε η ΕΚΤ δεσμεύτηκε, μέσω του Προέδρου της Μάριο Ντράγκι, “να κάνει ότι απαιτηθεί” στο πλαίσιο της εντολής της, προκειμένου να διασφαλίσει τη σταθερότητα της ζώνης του ευρώ. Το Μάρτιο του 2015 άρχισε η εφαρμογή του προγράμματος αγοράς τίτλων που εκδίδουν φορείς του δημόσιου τομέα στη ζώνη του ευρώ (PSPP) με ορίζοντα έως το Δεκέμβριο του 2017 ή και αργότερα, εφόσον χρειαστεί. Τα μέτρα αυτά βοήθησαν στη βελτίωση των χρηματοδοτικών συνθηκών και στήριξαν την ανάκαμψη στη ζώνη του ευρώ.

Μετά την ad-hoc δανειακή διευκόλυνση για το πρώτο πρόγραμμα χρηματοδότησης της Ελλάδος το 2010, σε επίπεδο της ζώνης του ευρώ ιδρύθηκε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) με σκοπό την παροχή οικονομικής στήριξης σε χώρες που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες, το οποίο αντικαταστάθηκε από τον ισχυρότερο Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM) τον Οκτώβριο του 2012. Η χρηματοδότηση της Ελλάδος στο πλαίσιο του τρίτου προγράμματος προέρχεται από τον ESM και συνοδεύεται από αντισταθμιστικούς όρους (conditionality) εφαρμογής των συμφωνηθεισών πολιτικών. Το ίδιο συνέβη και με τις λοιπές χώρες-μέλη που εφάρμοσαν ανάλογα προγράμματα.

Σημαντική πρόοδος επίσης επιτεύχθηκε ως προς την εποπτεία της δημοσιονομικής και οικονομικής πολιτικής. Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης ενισχύθηκε σημαντικά με την υιοθέτηση δέσμης νομοθετικών μέτρων  (“Six Pack”), ενώ η παρακολούθηση και ο συντονισμός ενισχύθηκαν μέσω μίας δυάδας μέτρων (“Two Pack”). Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, η Διαδικασία Μακροοικονομικών Ανισορροπιών και οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις (Country Specific Recommendations –CSRs) συνέβαλαν στην ενίσχυση της μακροοικονομικής εποπτείας.

Παράλληλα, αντιδρώντας στο φαύλο κύκλο μεταξύ τραπεζών και Δημοσίου, καθώς και στη μετάδοση της κρίσης μεταξύ των εθνικών χρηματοπιστωτικών αγορών, το 2012 οι Ευρωπαίοι ηγέτες έθεσαν σε κίνηση τη διαδικασία για τη δημιουργία της Τραπεζικής Ένωσης. Οι τρεις πυλώνες της Τραπεζικής Ένωσης είναι ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός, ο Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης και ένα κοινό Σύστημα Ασφάλισης των Καταθέσεων, το οποίο όμως δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα. Επίσης, κατόπιν σημαντικής ενίσχυσης της μακροπροληπτικής εποπτείας, οι Κεντρικές Τράπεζες έχουν σήμερα στη διάθεσή τους κατάλληλα εργαλεία πολιτικής για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Τρέχουσες προβλέψεις, κίνδυνοι και επόμενα βήματα

Οι τρέχουσες προβλέψεις δείχνουν σταδιακή ανάκαμψη τόσο στην Ελλάδα όσο και στη ζώνη του ευρώ. Ωστόσο, η ανάκαμψη αντιμετωπίζει διάφορες αντιξοότητες, που αφορούν πολιτικούς κινδύνους, συνδεόμενους με την άνοδο του λαϊκισμού και της αντιευρωπαϊκής ρητορικής, την άνοδο της πολιτικής αβεβαιότητας σε αρκετές ανεπτυγμένες χώρες, την έξαρση του προστατευτισμού διεθνώς, την ενδεχόμενη επιδείνωση της προσφυγικής κρίσης και την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) (Brexit). Όπως έχουν επισημάνει διακεκριμένοι στοχαστές, η άνοδος του λαϊκισμού και οι τάσεις ενδυνάμωσης του προστατευτισμού διεθνώς τροφοδοτήθηκαν από τις ανεπιθύμητες συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και της τεχνολογικής – ψηφιακής επανάστασης, δηλαδή την αύξηση της ανεργίας, τις αυξανόμενες εισοδηματικές ανισότητες και τη φοροδιαφυγή, κυρίως μέσω εξωχώριων δραστηριοτήτων.

Επιπρόσθετα, η τρέχουσα ανάκαμψη στην ευρωζώνη, συγκρινόμενη με παλαιότερες, είναι αισθητά πιο αργή, το παραγωγικό κενό εξακολουθεί να είναι αρνητικό, οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ υπολείπονται του προ-κρίσης επιπέδου τους, ενώ και το αυξανόμενο πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της ζώνης του ευρώ υποδηλώνει σημαντικά υποτονική εσωτερική ζήτηση σε σχέση με την προσφορά.  Τα παραπάνω οφείλονται στο ότι η ανάκαμψη στην ευρωζώνη παρεμποδίζεται από τα προβλήματα που κληροδότησε η κρίση, δηλ. την υψηλή ανεργία και το υψηλό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΚΤ δεν μπορεί να ασκεί διευκολυντική πολιτική σε μακροπρόθεσμη βάση, για να αντιμετωπιστούν τα υφιστάμενα προβλήματα και οι προκλήσεις απαιτείται εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ενδυνάμωση του κοινού ευρωπαϊκού οικοδομήματος με βελτίωση της αρχιτεκτονικής της ΟΝΕ. Στο πλαίσιο αυτό, οι επόμενες κινήσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για να βελτιωθεί το αναπτυξιακό δυναμικό και για τη θωράκιση απέναντι σε μελλοντικές διαταραχές, καθώς και αυξημένο συντονισμό των οικονομικών πολιτικών, σύγκλιση και επιμερισμό των κινδύνων εντός της ΟΝΕ.

Παρεμβάσεις που απαιτούνται για να καταστούν η Ελλάδα και η ζώνη του ευρώ ανθεκτικότερες σε μελλοντικές διαταραχές

Για να καταστεί δυνατή η εσωτερική απορρόφηση των εξωτερικών διαταραχών από τα κράτη-μέλη της ΟΝΕ, χρειάζεται σε πρώτη φάση να διορθωθούν, όπως ήδη γίνεται, οι μακροοικονομικές και δημοσιονομικές ανισορροπίες του παρελθόντος και τα αρνητικά κληροδοτήματα της κρίσης (υψηλή ανεργία και υψηλό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος).

Παράλληλα, χρειάζεται να αρθούν από τα κράτη-μέλη οι δυσκαμψίες στις αγορές εργασίας, προϊόντων και κεφαλαίων. Αυτό θα συμβάλλει σε αυξημένη ευελιξία τιμών, η οποία είναι απαραίτητη για δύο λόγους: Αφενός για να ανακτώνται οι απώλειες ανταγωνιστικότητας, αφετέρου για να προσαρμόζονται οι σχετικές τιμές (ελλείψει της δυνατότητας προσαρμογής της συναλλαγματικής ισοτιμίας) και να σηματοδοτούν έτσι την αποτελεσματική ανακατανομή του κεφαλαίου και της εργασίας προς όφελος των πλέον δυναμικών κλάδων και επιχειρήσεων.

Η ευελιξία τιμών απαιτεί ευελιξία αμοιβών, ενίσχυση του ανταγωνισμού και περιορισμό των υπερβολικών ρυθμίσεων στις τιμές και στις αμοιβές σε ορισμένα κλειστά επαγγέλματα (π.χ. μηχανικοί, δικηγόροι κ.λπ.) και σε κλάδους δικτύων υποδομών. Από την άλλη πλευρά βεβαίως, το κοινωνικό κράτος θα πρέπει να εξασφαλίζει ένα προστατευτικό δίχτυ ασφαλείας για όσους θίγονται από την προσαρμογή. Ευελιξία και ασφάλεια (flexicurity) πρέπει να συμβαδίζουν.

Σύμφωνα με μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ενδυνάμωση της ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας μέσω μιας πιο αποτελεσματικής κατανομής των πόρων (allocative efficiency) απαιτεί τη διευκόλυνση της εισόδου νέων επιχειρήσεων, την αποτελεσματική και αποδοτική πτωχευτική διαδικασία που θα επιτρέπει την επαναπασχόληση των διαθέσιμων πόρων που τίθενται σε αργία και την παροχή δεύτερης ευκαιρίας στους επιχειρηματίες, φιλικό επιχειρηματικό και φορολογικό περιβάλλον, εύρυθμη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης και του δικαστικού συστήματος, περιορισμό της γραφειοκρατίας και της διαφθοράς στις δημόσιες προμήθειες, διαθεσιμότητα υψηλού επιπέδου δημόσιων υποδομών και ρυθμιστικό πλαίσιο που ενθαρρύνει τον ανταγωνισμό μέσω αποτελεσματικής εφαρμογής του δικαίου του ανταγωνισμού.

Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας και προϊόντων, καθώς και η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της λειτουργίας του δημόσιου τομέα, θα προσελκύσουν ιδιωτικές επενδύσεις, θα αυξήσουν την απασχόληση, την παραγωγικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και θα καταστήσουν την οικονομία ανθεκτικότερη σε μελλοντικές διαταραχές.

Επιπλέον, ορισμένες από αυτές τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις θα αυξήσουν τις προσδοκίες για τα μελλοντικά εισοδήματα και έτσι θα ενισχύσουν την εμπιστοσύνη και τη ζήτηση βραχυπρόθεσμα, στηρίζοντας την ανάκαμψη. Επίσης, οι πολιτικές που αυξάνουν τη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό και μειώνουν τη διαρθρωτική ανεργία είναι απαραίτητες για την τόνωση της μελλοντικής ανάπτυξης και απασχόλησης.

Όλες οι παραπάνω μεταρρυθμίσεις αφορούν κατά μείζονα λόγο την Ελλάδα. Σήμερα αναγκαία προϋπόθεση της οικονομικής ανάκαμψης είναι  πρωτίστως η ολοκλήρωση της δεύτερης αξιολόγησης και η απαρέγκλιτη εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που περιγράφονται στο νέο πρόγραμμα. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην άρση των εμποδίων που αντιμετωπίζουν ακόμη και ιδιωτικοποιήσεις που έχουν ήδη εγκριθεί και στην περαιτέρω προώθηση του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων και αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας καθώς και στη βελτίωση της διαχείρισής του.

Για να διευκολυνθεί η τρέχουσα ανάκαμψη στη ζώνη του ευρώ, είναι επιτακτική η αντιμετώπιση του προβλήματος της υπερχρέωσης του ιδιωτικού τομέα που θα επιτρέψει την επιτάχυνση των χορηγήσεων. Το υψηλό ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων αφενός μειώνει την κερδοφορία των τραπεζών και έτσι δυσχεραίνει την προσφορά πιστώσεων, κάτι το οποίο πλήττει κατά κύριο λόγο τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες εξαρτώνται από τις τράπεζες για χρηματοδότηση, και αφετέρου καθυστερεί την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων και έτσι περιορίζει τη δυνατότητα των βιώσιμων επιχειρήσεων να χρηματοδοτήσουν νέα επενδυτικά προγράμματα. Το υψηλό ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα και την ελληνική οικονομία.

Πέρα από τα έως τώρα μέτρα που αφορούν, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία δευτερογενούς αγοράς μη εξυπηρετούμενων δανείων και τη θέσπιση σειράς στόχων και βασικών δεικτών επιδόσεων με σκοπό τη μείωση του συνόλου των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων κατά 38% (ή περίπου 40 δισεκ. ευρώ) μέχρι το τέλος του 2019, απαιτούνται τα ακόλουθα:

• Εισαγωγή πλαισίου για την εξωδικαστική διευθέτηση οφειλών, ώστε να διασφαλίζεται ταχεία, αποτελεσματική και διαφανής αντιμετώπιση για τα χρέη προς τον ιδιωτικό αλλά και το δημόσιο τομέα.
• Τροποποίηση στη νομοθεσία για ζητήματα που σχετίζονται:

o    με τη φορολογική μεταχείριση των προβλέψεων για τον πιστωτικό κίνδυνο και των διαγραφών δανείων,

o     με τα δικαιώματα των πιστωτών έναντι των μη συνεργαζόμενων μετόχων κατά την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων,

o    με τη νομική προστασία των στελεχών των τραπεζών και δημόσιων φορέων κατά την αναδιάρθρωση δανείων και την εξυγίανση επιχειρήσεων και

o    με τη διαμόρφωση ασφαλούς και αποτελεσματικού πλαισίου αντιμετώπισης κοινών οφειλετών σε περισσότερες από μία τράπεζες.

Η πιο ενεργητική πολιτική διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων από την πλευρά των τραπεζών, σε συνδυασμό με την πλήρη υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων αυτών, θα οδηγήσει στην ενίσχυση της χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας και στην οικονομική ανάπτυξη.

Μεταρρυθμίσεις στην αρχιτεκτονική της ΟΝΕ

Πρώτα από όλα, πρέπει να βελτιωθεί τόσο η διαρθρωτική όσο και η κυκλική σύγκλιση των κρατών-μελών της ευρωζώνης. Για να γίνει αυτό απαιτείται στενότερη συνεργασία και συντονισμός των οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, τη διαφάνεια και προβλεψιμότητα όσον αφορά την ερμηνεία και εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, αλλά και την οικειοποίηση και την αξιόπιστη υλοποίηση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων, οι οποίες απευθύνονται στα κράτη-μέλη στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

Παράλληλα, ο  μηχανισμός προσαρμογής στο πλαίσιο της ΟΝΕ θα πρέπει να ρυθμιστεί ώστε να εξασφαλίζεται ότι θα λειτουργεί εξίσου αποτελεσματικά τόσο για τις χώρες με συνεχή ελλείμματα όσο και για τις χώρες με συνεχή πλεονάσματα στο εξωτερικό ισοζύγιο. Προς το σκοπό αυτό, η Διαδικασία Μακροοικονομικών Ανισορροπιών θα πρέπει να ενισχυθεί και να ενθαρρύνει μεταρρυθμίσεις στις χώρες που έχουν συσσωρεύσει μεγάλα και συνεχή πλεονάσματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Οι χώρες που επλήγησαν από την κρίση έχουν βελτιώσει τις εξωτερικές τους θέσεις λόγω αφενός της αύξησης των εξαγωγών χάρη στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και αφετέρου της μείωσης των εισαγωγών εξαιτίας της ύφεσης της οικονομίας αλλά και της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας. Αντίθετα, οι χώρες που είχαν πλεονάσματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών πριν από την κρίση δεν συνέβαλαν στην τόσο αναγκαία αναδιάρθρωση λόγω της ανεπαρκούς εγχώριας ζήτησης και του χαμηλού αναπτυξιακού δυναμικού.

Η έλλειψη προόδου στις χώρες με συνεχή πλεονάσματα στο εξωτερικό ισοζύγιο καθιστά πιο δύσκολη τη συνέχιση της προσπάθειας προσαρμογής στις χώρες που έχουν διορθώσει τις εξωτερικές ανισορροπίες τους, καθότι συνεπάγεται ακόμη μεγαλύτερη εσωτερική υποτίμηση προκειμένου να επιτύχουν διατηρήσιμα οφέλη σε όρους ανταγωνιστικότητας και ανόδου των εξαγωγών τους. Ωστόσο, κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά δύσκολο σε ένα περιβάλλον χαμηλού πληθωρισμού. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο υφιστάμενο περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, μια αύξηση των δημόσιων επενδύσεων χρηματοδοτούμενη με υψηλότερο χρέος στις χώρες με υψηλά πλεονάσματα στο εξωτερικό ισοζύγιο, θα ενίσχυε την εσωτερική ζήτηση και θα οδηγούσε σε άνοδο του ΑΕΠ στις εν λόγω χώρες, ενώ παράλληλα θα συνέβαλε, μέσω αποτελεσμάτων διάχυσης, σε άνοδο του ΑΕΠ και στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης ενδυναμώνοντας την αναδιάρθρωση και την ανάκαμψη της ευρωζώνης συνολικά.

Ο επιμερισμός των κινδύνων στο πλαίσιο της ΟΝΕ θα πρέπει να ενισχυθεί σε μεγάλο βαθμό. Στο πλαίσιο αυτό σημαντικές είναι οι προτάσεις που διατυπώθηκαν το 2015 στην Έκθεση των Πέντε Προέδρων, καθώς και οι προτάσεις που δημοσιεύθηκαν το φθινόπωρο του 2016 από το Ινστιτούτο Jacques Delors. Ο επιμερισμός των κινδύνων του ιδιωτικού τομέα μπορεί να επιτευχθεί μέσω δράσεων που θα οδηγήσουν σε μια πραγματική χρηματοπιστωτική ένωση με πλήρως ενοποιημένες χρηματοπιστωτικές αγορές και αγορές κεφαλαίων. Μεταξύ αυτών των δράσεων είναι η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης μέσω της δημιουργίας ενός κοινού Συστήματος Ασφάλισης των Καταθέσεων και της καθιέρωσης ενός αξιόπιστου κοινού μηχανισμού δημοσιονομικής στήριξης του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης που αποτελεί πυλώνα του Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης. Ο ESM, θα μπορούσε να αποτελέσει τον απαραίτητο μηχανισμό στήριξης (backstop) του  κοινού Συστήματος Ασφάλισης των Καταθέσεων και του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης.

Μια γνήσια Ένωση Κεφαλαιαγορών μπορεί να προωθηθεί μέσω νομοθετικών αλλαγών που θα επιβάλουν εναρμόνιση με βέλτιστες πρακτικές για την τιτλοποίηση, τα λογιστικά πρότυπα, το πτωχευτικό και το εταιρικό δίκαιο, τα περιουσιακά δικαιώματα κ.λπ. Αυτές οι αλλαγές θα καταστήσουν δυνατή τη βαθύτερη ενοποίηση των αγορών ομολόγων και μετοχών και θα εξασφαλίσουν την πρόσβαση των επιχειρήσεων (και ιδίως των μικρομεσαίων) στις αγορές κεφαλαίων, η οποία θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς την τραπεζική χρηματοδότηση. Η Ένωση Κεφαλαιαγορών θα ενισχύσει τις διασυνοριακές επενδύσεις και, ως εκ τούτου, τον επιμερισμό κινδύνων του ιδιωτικού τομέα μεταξύ των χωρών, καθώς θα χαλαρώσει η συσχέτιση των αποδόσεων των περιουσιακών στοιχείων και της πρόσβασης στις πιστώσεις με την εγχώρια οικονομική κατάσταση κάθε κράτους-μέλους.

Πέρα από την ενίσχυση των διαύλων επιμερισμού των κινδύνων του ιδιωτικού τομέα, απαιτείται και ένα εργαλείο δημοσιονομικής σταθεροποίησης στη ζώνη του ευρώ ως σύνολο, με σκοπό τον επιμερισμό των κινδύνων του δημόσιου τομέα. Αυτό το εργαλείο θα παρέχει ουσιαστική ασφάλιση έναντι ασύμμετρων διαταραχών που οδηγούν σε περιφερειακές ανισορροπίες, ενώ σε περίπτωση συμμετρικών διαταραχών θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς την ενιαία νομισματική πολιτική ασκώντας αντικυκλική πολιτική, ιδίως όταν τα βασικά επιτόκια βρίσκονται σε μηδενικά επίπεδα.

Επί του παρόντος η διάθεση για πλήρη δημοσιονομική ένωση στην κοινή γνώμη πολλών χωρών-μελών της ευρωζώνης φαίνεται περιορισμένη, όμως υπάρχουν εναλλακτικοί, πιο ρεαλιστικοί τρόποι να προχωρήσουμε σύμφωνα με τις προτάσεις υπευθύνων χάραξης πολιτικής και ακαδημαϊκών. Για παράδειγμα, η σύνδεση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων στο πλαίσιο ενός ενισχυμένου Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων (Σχέδιο Juncker). Ως ανταμοιβή στην υιοθέτηση μιας φιλόδοξης μεταρρυθμιστικής προσπάθειας, θα πρέπει να υπάρχει ένα κοινό ταμείο ευρωπαϊκών κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση επενδυτικών προγραμμάτων σε ολόκληρη την ΕΕ, που θα στοχεύει στην ενίσχυση της παραγωγικότητας μέσω στοχευμένων ιδιωτικών και δημόσιων επενδύσεων σε τομείς αιχμής. Αυτά τα ευρωπαϊκά κεφάλαια θα μπορούσαν ενδεχομένως να προέλθουν από ευρωομόλογα που θα εκδίδει ο ESM.

Εναλλακτικά, ο επιμερισμός των κινδύνων του δημόσιου τομέα μπορεί να αφορά ένα κοινό σύστημα ασφάλισης ανέργων, το οποίο θα χρηματοδοτείται μέσω εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, ή ένα ταμείο γενικού σκοπού για τις “δύσκολες μέρες” (“rainy day fund”), το οποίο θα χρηματοδοτείται με ετήσιες εισφορές των κρατών-μελών στις περιόδους άνθησης της οικονομίας. Σε κάθε περίπτωση, για να αποφευχθεί το πρόβλημα του ηθικού κινδύνου, ο επιμερισμός των κινδύνων του δημόσιου τομέα θα πρέπει να συνδυάζεται με στενότερο συντονισμό των οικονομικών πολιτικών και μπορεί να συνδέεται με την εφαρμογή ειδικών ανά χώρα συστάσεων καθώς και με υγιείς και υπεύθυνες δημοσιονομικές πολιτικές σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες της ΕΕ. Ο επιμερισμός κινδύνων θα πρέπει δηλαδή να συνδέεται και με επιμερισμό / συντονισμό εθνικών πολιτικών στη σφαίρα της οικονομίας. Με άλλα λόγια, επιπρόσθετα δικαιώματα και παροχές (επιμερισμός κινδύνων) θα πρέπει να συμβαδίζουν με επιπρόσθετες υποχρεώσεις (επιμερισμός και συντονισμός πολιτικών).

Συμπεράσματα και τελικές παρατηρήσεις

Κλείνοντας την ομιλία του, ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι συνολικά η ζώνη του ευρώ πράγματι αντιμετωπίζει κοινές προκλήσεις και κινδύνους τώρα και στο άμεσο μέλλον. Μερικές από τις προκλήσεις είναι πολιτικής φύσεως και σχετίζονται με τις λαϊκίστικες και αντιευρωπαϊκές απόψεις που ακούγονται με αφορμή το κύμα προσφύγων, ενώ άλλες σχετίζονται με τα προβλήματα που κληροδότησε η κρίση της ζώνης του ευρώ. Τα τελευταία χρόνια επιτεύχθηκε σημαντική πρόοδος τόσο στην Ελλάδα όσο και στη ζώνη του ευρώ, ενώ η διευκολυντική νομισματική πολιτική στηρίζει την ανάκαμψη. Όμως, επιβάλλεται να γίνουν ακόμη περισσότερα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανέλαβε δυσανάλογο βάρος  στην προηγούμενη κρίση και επιτέλεσε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το καθήκον της, συμβάλλοντας στη διάσωση της ευρωζώνης. Τώρα πρέπει να αναλάβουν αντίστοιχες πρωτοβουλίες και οι κυβερνήσεις των χωρών-μελών της ευρωζώνης.

Όσον αφορά την Ευρώπη, η απάντηση στις προκλήσεις είναι περισσότερη, όχι λιγότερη Ευρώπη. Ειδικά όσον αφορά την Ελλάδα απαιτείται ρεαλισμός και ευελιξία τόσο από τους εταίρους και τους θεσμούς όσο και από την ελληνική πλευρά, με στόχο την άμεση κατάληξη της δεύτερης αξιολόγησης του προγράμματος και την ολοκλήρωση των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων έτσι ώστε να ισχυροποιηθεί η πρόβλεψη για ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας από το 2017 και μετά.

Αν εκπληρωθούν αυτές οι προϋποθέσεις, θα ανοίξει ο δρόμος για την περαιτέρω εκταμίευση δόσεων αλλά και για τη συζήτηση της παραμετροποίησης και των μεσοπρόθεσμων μέτρων για τη διευθέτηση του χρέους, με δυνητική εφαρμογή τους μετά το 2018. Μια τέτοια εξέλιξη θα επιτρέψει την ένταξη των ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου στο πρόγραμμα αγοράς τίτλων του Ευρωσυστήματος. Αυτό θα βελτιώσει τη ρευστότητα των τίτλων, θα οδηγήσει σε σημαντική περαιτέρω αποκλιμάκωση των αποδόσεών τους και θα διευκολύνει τη διατηρήσιμη επιστροφή του Ελληνικού Δημοσίου στις χρηματοπιστωτικές αγορές μετά τη λήξη του προγράμματος, ενισχύοντας το τραπεζικό σύστημα και την πραγματική οικονομία. Η βελτίωση της εμπιστοσύνης και η συνακόλουθη άνοδος της οικονομικής δραστηριότητας θα επιταχύνουν την επιστροφή καταθέσεων και θα έχουν ως αποτέλεσμα την περαιτέρω χαλάρωση και τελικά την πλήρη κατάργηση των κεφαλαιακών περιορισμών.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τα δημόσια οικονομικά της Ελλάδας είναι σε «πολύ καλή κατάσταση», αναφέρει σημερινό δημοσίευμα της εφημερίδας Financial Times, με αφορμή τα στοιχεία του πρωτογενούς πλεονάσματος.

«Να και κάτι που δεν ακούς πολύ συχνά: τα δημόσια οικονομικά της Ελλάδας είναι σε πολύ καλή κατάσταση», είναι το ακριβές σχόλιο από τη στήλη Fast FT των Financial Times.

«Το ελληνικό πλεόνασμα του προϋπολογισμού εκτοξεύθηκε ενόψει της συνεδρίασης του Eurogroup», επισημαίνουν οι FT, «διπλασιάστηκε σχεδόν πέρυσι καθώς ο ΣΥΡΙΖΑ αύξησε την είσπραξη φόρων ξεπερνώντας κατά πολύ τους στόχους των δανειστών της χώρας, την ώρα που κλείνει δύο χρόνια στην εξουσία».

«Τα τελευταία στοιχεία υποδηλώνουν ότι οι μεταρρυθμίσεις αποδίδουν», σχολιάζει το δημοσίευμα, με τα έσοδα από το ΦΠΑ στα καύσιμα, τον καπνό και άλλα προϊόντα να είναι αυξημένα.

Το πρωτογενές πλεόνασμα των 4,4 δισ. ευρώ είναι μακράν υψηλότερο του στόχου για 1,98 δισ. ευρώ του προγράμματος και των 2,27 δισ. ευρώ που καταγράφηκαν το 2015, την πρώτη χρονιά που το κόμμα βρέθηκε στην εξουσία, υποσχόμενο να πατάξει τη φοροδιαφυγή και να βάλει τέλος στη λιτότητα.

Η κυβέρνηση παρουσίασε έσοδα 54 δισ. ευρώ, 3% υψηλότερα του στόχου, με την Αθήνα να εισπράττει περισσότερα από φόρους σε εταιρείες, φυσικά πρόσωπα και περιουσία, σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομικών.

Ως μέρος των όρων του προγράμματος διάσωσης, οι πιστωτές ζητούσαν επί μακρόν να αυξηθεί ο ΦΠΑ σε όλα, από το λάδι έως το ψωμί. Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι οι μεταρρυθμίσεις αποδίδουν (κυριολεκτικά), με τα έσοδα από τον ΦΠΑ στα καύσιμα, στον καπνό και άλλα αγαθά να είναι αυξημένα.

Το πρωτογενές πλεόνασμα είναι ένα σημαντικό μέρος του τριετούς προγράμματος, με τους πιστωτές στις Βρυξέλες και το ΔΝΤ να βρίσκονται σε διαμάχη για το πόσο πρέπει να είναι μετά το 2018.

Η απρόσμενη αύξηση εσόδων οδήγησε τον Αλέξη Τσίπρα να προχωρήσει σε εφάπαξ παροχή 617 εκατ. ευρώ για να βοηθήσει τους φτωχότερους συνταξιούχους τα Χριστούγεννα. Η κίνηση οδήγησε τους πιστωτές να παγώσουν τα βραχυπρόθεσμα μέτρα για το χρέος, με τον πρωθυπουργό να υπόσχεται ότι δεν θα υπάρξουν άλλα σχέδια δαπανών-έκπληξη.

Οι υπουργοί της ευρωζώνης συναντώνται στις Βρυξέλλες την Πέμπτη, για να συζητήσουν την πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις, αλλά είναι απίθανο να ολοκληρώσουν τη δεύτερη αξιολόγηση τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του επόμενου μήνα.

Μιλώντας πριν από τη συνάντηση, ο Αλέξης Τσίπρας αρνήθηκε να εφαρμόσει άλλα μέτρα λιτότητας πέραν όσων ήδη περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα διάσωσης. Η χώρα πρέπει να πετύχει πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ το 2018, ένα στόχο που το ΔΝΤ θεωρεί αδύνατο να διατηρηθεί, χωρίς να σφίξει περισσότερο το ζωνάρι.

«Όπως οδηγούνται οι διαπραγματεύσεις, ο Αλέξης Τσίπρας θα πρέπει να σκεφτεί εναλλακτικές στρατηγικές, το εάν θα στραφεί σε πρόωρες εκλογές για να οδηγήσει την επόμενη κυβέρνηση να σηκώσει το βάρος της νομοθέτησης επιπλέον λιτότητας», υποστηρίζει ο M. Rahman του Eurasia.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ, Euro2day

Εγκρίθηκε το κονδύλι για το ΕΚΑΣ Ιανουαρίου, σύμφωνα με απόφαση της υπουργού Εργασίας Έφης Αχτσιόγλου. Συγκεκριμένα, εγκρίθηκε η διάθεση ποσού, ύψους 28.464.279,36 ευρώ, σε βάρος της πίστωσης του προϋπολογισμού εξόδων του υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης & Κοινωνικής Αλληλεγγύης, οικονομικού έτους 2017 Ειδικός Φορέας 33-210 και Κ.Α.Ε. 2737, καθώς και η έκδοση ισόποσου χρηματικού εντάλματος στο όνομα του ΕΦΚΑ με ΑΦΜ 997072577, για την καταβολή του ΕΚΑΣ για τον Ιανουάριο 2017.

Δημοσιεύθηκε η εγκύκλιος για τις δαπάνες για τις οποίες απαιτείται η χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής ή/και συλλογής αποδείξεων για το φορολογικό έτος 2017.

Καθορισμός δαπανών για τις οποίες απαιτείται η χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής ή/και συλλογής αποδείξεων για το φορολογικό έτος 2017 (Καθορισμός δαπανών για τις οποίες απαιτείται η χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής ή/και συλλογής αποδείξεων για το φορολογικό έτος 2017) ΠΟΛ 1005/2017

Έχοντας υπόψη: 1.    Τις διατάξεις της περ. στ’ της παραγράφου 3 του άρθρου 16 του ν. 4172/2013 (Α’ 167), όπως ισχύουν. 2.    Τις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 15, των άρθρων 16, 20, 29 και 34 του ν. 4172/2013. 3.    Τις διατάξεις του άρθρου 36 του ν. 4174/2013 (Α’ 170). 4.    Τις διατάξεις της περ. β’ της παρ. 2 του άρθρου 41 του ν. 4389/2016 (Α’ 94). 5.    Το π.δ. 111/2014 (Α’ 178/2014 και Α’ 25/2015) «Οργανισμός του Υπουργείου Οικονομικών», όπως ισχύει. 6.    Το π.δ. 125/2016 (Α’ 210) «Διορισμός Υπουργών, Αναπληρωτών Υπουργών και Υφυπουργών». 7.    Την υπ’ αριθ. ΥΠΟΙΚ 0010218 ΕΞ 2016/14.11.2016 (Β’ 3696/15.11.2016) απόφαση του Πρωθυπουργού και του Υπουργού Οικονομικών περί «Ανάθεσης αρμοδιοτήτων στην Υφυπουργό Οικονομικών Αικατερίνη Παπανάτσιου». 8.    Την ανάγκη καθορισμού των δαπανών για τις οποίες απαιτείται η χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής ή/και συλλογής αποδείξεων, την ανάγκη κατανομής των δαπανών μεταξύ των συζύγων ή των μερών του συμφώνου συμβίωσης, τις κατηγορίες των φορολογουμένων που εξαιρούνται από την υποχρέωση αυτή, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή των διατάξεων αυτών. 9. Το γεγονός ότι με την απόφαση αυτή δεν προκαλείται δαπάνη σε βάρος του Κρατικού Προϋπολογισμού, αποφασίζουμε: Άρθρο 1 Για να διατηρηθεί η μείωση φόρου σύμφωνα με το άρθρο 16 του ν. 4172/2013, ο φορολογούμενος απαιτείται να πραγματοποιήσει δαπάνες απόκτησης αγαθών και λήψης υπηρεσιών στην ημεδαπή ή σε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ε.Ο.Χ., οι οποίες να έχουν εξοφληθεί με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής, δηλαδή κάρτες και μέσα πληρωμής με κάρτες, πληρωμή μέσω λογαριασμού πληρωμών Παροχών Υπηρεσιών Πληρωμών του ν. 3862/2010 (μεταφορά πίστωσης, εντολές άμεσης χρέωσης, πάγιες εντολές), και διενεργούνται μέσω ηλεκτρονικής τραπεζικής (e-banking), ηλεκτρονικού πορτοφολιού (e-wallet) κ.λπ., το ελάχιστο ποσό των οποίων προσδιορίζεται ως ποσοστό του φορολογητέου εισοδήματος του, σύμφωνα με την ακόλουθη κλίμακα: Εισόδημα (σε ευρώ) Ποσοστό ελάχιστης δαπάνης με ηλεκτρονική συναλλαγή Και μέσα πληρωμής με κάρτα (Προοδευτική εφαρμογή) 1-10.000 10% 10.000,01-30.000 15% 30.000,01 και άνω 20% και μέχρι 30.000 ευρώ Η κλίμακα της προηγούμενης παραγράφου εφαρμόζεται προοδευτικά, έτσι ώστε ο συντελεστής του επόμενου κλιμακίου να υπολογίζεται μόνον στο υπερβάλλον ποσό του εισοδήματος. Άρθρο 2 Οι δαπάνες αγοράς αγαθών και λήψης υπηρεσιών λαμβάνονται υπόψη, εφόσον περιλαμβάνονται στις ακόλουθες ομάδες του δείκτη τιμών καταναλωτή της ΕΛ.ΣΤΑΤ.: Ομάδα 1 (Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά). Ομάδα 2 (Αλκοολούχα ποτά και καπνός). Ομάδα 3 (Ένδυση και υπόδηση). Ομάδα 4 (Στέγαση), εξαιρουμένων των ενοικίων. Ομάδα 5 (Διαρκή αγαθά, είδη νοικοκυριού και υπηρεσίες). Ομάδα 7 (Μεταφορές), εξαιρουμένης της δαπάνης για τέλη κυκλοφορίας και της αγοράς οχημάτων, πλην των ποδηλάτων. Ομάδα 8 (Επικοινωνίες). Ομάδα 9 (Αναψυχή, πολιτιστικές δραστηριότητες), εξαιρουμένης της αγοράς σκαφών, αεροπλάνων και αεροσκαφών. Ομάδα 10 (Εκπαίδευση). Ομάδα 11 (Ξενοδοχεία, καφέ, εστιατόρια). Ομάδα 12 (Άλλα αγαθά και υπηρεσίες). Άρθρο 3 1. Εξαιρούνται από την υποχρέωση χρήσης ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής, σύμφωνα με την περ. β’ της παρ. 3 του άρθρου 16 του ν.4172/2013, οι φορολογούμενοι εβδομήντα (70) ετών και άνω, άτομα με ποσοστό αναπηρίας ογδόντα τοις εκατό (80%) και άνω, όσοι βρίσκονται σε δικαστική συμπαράσταση, οι φορολογικοί κάτοικοι της Ε.Ε. ή του Ε.Ο.Χ., υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 20 του ν. 4172/2013, που υποχρεούνται σε υποβολή δήλωσης στην Ελλάδα και φορολογούνται με την κλίμακα από μισθωτή εργασία και συντάξεις. 2.    Εξαιρούνται από την υποχρέωση χρήσης ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής και οι παρακάτω κατηγορίες φορολογουμένων: α. Δημόσιοι λειτουργοί και δημόσιοι υπάλληλοι που υπηρετούν στην αλλοδαπή, καθώς και φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας που διαβιούν ή εργάζονται στην αλλοδαπή, με την επιφύλαξη του άρθρου 4 της παρούσας. β. Ανήλικοι που υποχρεούνται σε υποβολή δήλωσης φορολογίας εισοδήματος και φορολογούνται με την κλίμακα των μισθωτών και συνταξιούχων. γ. Φορολογούμενοι που κατοικούν μόνιμα σε χωριά με πληθυσμό έως 500 κατοίκους και σε νησιά με πληθυσμό κάτω των 3.100 κατοίκων, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, εκτός αν πρόκειται για τουριστικούς τόπους. δ. Οι φορολογούμενοι που δεν έχουν εισόδημα από καμία κατηγορία ή έχουν εισόδημα μόνο από κεφάλαιο ή/και από υπεραξία μεταβίβασης κεφαλαίου και το τεκμαρτό τους εισόδημα δεν υπερβαίνει το ποσό των 9.500 ευρώ, σύμφωνα με την περ. α’ της παρ. 1 του άρθρου 34 του ν.4172/2013. ε. Οι φορολογούμενοι που είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο ανέργων του ΟΑΕΔ, για τη διαφορά που προκύπτει μεταξύ του τεκμαρτού και του συνολικού εισοδήματος τους, σύμφωνα με την περ.δ’ της παρ. 1 του άρθρου 34 του ν.4172/2013. στ. Οι φορολογούμενοι που είναι δικαιούχοι Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης (ΚΕΑ). ζ. Οι υπηρετούντες την υποχρεωτική στρατιωτική τους θητεία. η. Οι φορολογούμενοι που βρίσκονται σε κατάσταση μακροχρόνιας νοσηλείας (πέραν των 6 μηνών). 3.    Οι φορολογούμενοι των παραγράφων 1 και 2 του παρόντος άρθρου υποχρεούνται να προσκομίσουν αποδείξεις ίσης αξίας, σύμφωνα με τα οριζόμενα στα άρθρα 1 και 2 της παρούσας. Οι αποδείξεις φυλάσσονται για μελλοντικό έλεγχο. Άρθρο 4 Εξαιρούνται από την υποχρέωση χρήσης ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής και προσκόμισης αποδείξεων για την πραγματοποίηση δαπανών, οι υπάλληλοι του Υπουργείου Εξωτερικών, οι στρατιωτικοί, εφόσον υπηρετούν στην αλλοδαπή, οι υπηρετούντες στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσοι διαμένουν σε οίκο ευγηρίας και σε ψυχιατρικό κατάστημα και οι φυλακισμένοι. Άρθρο 5 Το ποσό των δαπανών δηλώνεται ατομικά από κάθε σύζυγο ή από κάθε μέρος συμφώνου συμβίωσης. Σε περίπτωση που καλύπτεται το απαιτούμενο ποσό δαπανών από οποιονδήποτε εκ των δυο συζύγων ή μερών συμφώνου συμβίωσης, το τυχόν πλεονάζον ποσό δύναται κατά την εκκαθάριση να μεταφερθεί στον άλλο σύζυγο ή στο άλλο μέρος συμφώνου συμβίωσης για τυχόν κάλυψη του ελάχιστα απαιτούμενου ποσού δαπανών. Εάν δεν καλύπτεται το ελάχιστο απαιτούμενο ποσό της κλίμακας του άρθρου 1 της παρούσας, τότε ο φό-ρος προσαυξάνεται κατά το ποσό που προκύπτει από τη θετική διαφορά μεταξύ του απαιτούμενου και του δηλωθέντος ποσού, πολλαπλασιαζόμενης με συντελεστή είκοσι δύο τοις εκατό (22%). Άρθρο 6 Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Αθήνα, 12 Ιανουαρίου 2017

Η Υφυπουργός ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΠΑΠΑΝΑΤΣΙΟΥ

Πηγή: http://www.taxheaven.gr Δείτε περισσότερα https://www.taxheaven.gr/laws/circular/view/id/25484
© Taxheaven

3