Η απαγόρευση της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, που ψηφίστηκε στη Βουλή και προβλέπεται να εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027, ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Το ερώτημα δεν αφορά μόνο το πότε θα αποκτούν οι έφηβοι πρόσβαση στο Instagram ή το TikTok, αλλά και το τι είδους ψηφιακό περιβάλλον θα συναντούν όταν φτάσουν στην επιτρεπόμενη ηλικία. Σε αυτή τη συζήτηση παρεμβαίνει το wedium, μια νέα ευρωπαϊκή πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης με έδρα το Βερολίνο, η οποία επιχειρεί να περιορίσει τα bots, τις ψεύτικες ταυτότητες, τον επιβλαβή αλγοριθμικό σχεδιασμό και την ατελείωτη κατανάλωση περιεχομένου.
Η απαγόρευση στην Ελλάδα και το επόμενο ερώτημα
Η Ελλάδα υιοθετεί ένα ηλικιακό όριο για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μεταφέροντας στις πλατφόρμες την ευθύνη να εφαρμόζουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης της ηλικίας. Το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet αποτελούν εργαλεία που μπορούν να αξιοποιηθούν για τον σκοπό αυτό, με στόχο να επιβεβαιώνεται αν ο χρήστης έχει συμπληρώσει τα 15 έτη χωρίς να αποκαλύπτονται περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απαραίτητα.
Η νομοθετική παρέμβαση επιχειρεί να περιορίσει την έκθεση των παιδιών σε κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση των κοινωνικών δικτύων. Ωστόσο, το όριο ηλικίας δεν αλλάζει αυτομάτως τον τρόπο λειτουργίας των ίδιων των υπηρεσιών.
Όταν ένας έφηβος συμπληρώσει τα 15, θα εξακολουθεί να έρχεται αντιμέτωπος με αλγορίθμους που επιδιώκουν υψηλή αλληλεπίδραση, ψεύτικους λογαριασμούς, διαδικτυακό εκφοβισμό, κινδύνους grooming και συστήματα προτάσεων των οποίων η λειτουργία δεν είναι πάντοτε διαφανής.
Αυτή είναι η αφετηρία της προσέγγισης του wedium: η προστασία των παιδιών δεν εξαντλείται στην καθυστέρηση της πρόσβασής τους στα social media. Απαιτεί και διαφορετικούς κανόνες σχεδιασμού, οι οποίοι θα περιορίζουν τους κινδύνους όταν οι νέοι αρχίσουν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες.
Πραγματικοί χρήστες, ψευδώνυμα και περιορισμός των bots
Το wedium, το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του στις 31 Ιουλίου 2026, στηρίζει την προσέγγισή του στην επαλήθευση των χρηστών που θέλουν να δημοσιεύουν περιεχόμενο ή να σχολιάζουν αναρτήσεις. Η πλατφόρμα επιτρέπει την περιήγηση και τα likes χωρίς επαλήθευση, αλλά απαιτεί επιβεβαίωση ότι ο χρήστης είναι πραγματικό πρόσωπο για την ενεργή συμμετοχή στη δημόσια συζήτηση.
Η συγκεκριμένη διαδικασία αποσκοπεί στον περιορισμό των bots, των ψεύτικων λογαριασμών και της οργανωμένης χειραγώγησης των συζητήσεων. Σύμφωνα με την εταιρεία, ένας χρήστης που αποκλείεται για σοβαρές ή επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις δεν μπορεί απλώς να επιστρέψει δημιουργώντας νέο λογαριασμό με διαφορετικό email.
Η επαλήθευση, πάντως, δεν συνεπάγεται ότι οι χρήστες πρέπει να εμφανίζουν δημόσια τα πραγματικά τους στοιχεία. Η δυνατότητα χρήσης ψευδωνύμου διατηρείται, καθώς η προστασία της ιδιωτικότητας αποτελεί κρίσιμο ζήτημα, ιδιαίτερα για τους εφήβους.
Safe Accounts: Λογαριασμοί με προστασία ανάλογη της ηλικίας
Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι τα Safe Accounts, οι ειδικοί λογαριασμοί για νέους ηλικίας 13 έως 17 ετών. Η δημιουργία τους προϋποθέτει συμμετοχή γονέα ή κηδεμόνα, ενώ οι ρυθμίσεις προστασίας προσαρμόζονται στην ηλικία του χρήστη.
Καθώς οι έφηβοι μεγαλώνουν, αποκτούν σταδιακά περισσότερες δυνατότητες, με στόχο να συνδυαστούν η ασφάλεια και η αυτονομία τους. Η λογική αυτή επιχειρεί να αποφύγει τόσο την ανεξέλεγκτη πρόσβαση όσο και την επιβολή ενός ενιαίου, αυστηρού πλαισίου σε όλες τις ηλικίες.
Η ανάπτυξη του μοντέλου γίνεται με τη συμμετοχή εφήβων και γονέων, υπό την καθοδήγηση της Γερμανίδας ψυχολόγου και ειδικού στην προστασία παιδιών και νέων Julia von Weiler. Η εταιρεία αναφέρει ότι αξιοποίησε έρευνα για τις ανάγκες και τις προσδοκίες των οικογενειών, ώστε οι προτεινόμενες δικλίδες ασφαλείας να ανταποκρίνονται στις πραγματικές συνθήκες χρήσης.
Αλγόριθμοι χωρίς προώθηση της ακραίας συμπεριφοράς
Ένα από τα βασικά σημεία κριτικής προς τα μεγάλα κοινωνικά δίκτυα αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι αλγόριθμοι επιλέγουν το περιεχόμενο που εμφανίζεται στις οθόνες των χρηστών. Η μεγιστοποίηση της αλληλεπίδρασης μπορεί να ευνοήσει αναρτήσεις που προκαλούν έντονες αντιδράσεις, ακόμη και όταν αυτές ενισχύουν την πόλωση ή προωθούν ακραίες απόψεις.
Το wedium υποστηρίζει ότι αναπτύσσει ένα διαφορετικό σύστημα προτάσεων, το οποίο βασίζεται στα ενδιαφέροντα των χρηστών χωρίς να προωθεί συστηματικά το ακραίο περιεχόμενο. Διαθέτει δύο βασικές ροές: μία που δίνει έμφαση στους φίλους και στις κοινότητες που ακολουθεί ο χρήστης και μία δεύτερη που προτείνει περιεχόμενο βάσει των ενδιαφερόντων του.
Η πλατφόρμα δηλώνει επίσης ότι το περιεχόμενο που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να επισημαίνεται, ενώ απαγορεύει τις ψεύτικες ταυτότητες που δημιουργούνται με AI, τη χειραγώγηση και τα επιβλαβή deepfakes.
Στο πεδίο της διαχείρισης περιεχομένου, προβλέπει ενημέρωση για τους λόγους αφαίρεσης μιας ανάρτησης, αναφορά του σχετικού κανόνα και δυνατότητα υποβολής ένστασης. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι οι σχετικές αποφάσεις μπορούν να επανεξετάζονται, με ανθρώπινη συμμετοχή στη διαδικασία εποπτείας.
Το «υγιές τέλος» στην ατελείωτη περιήγηση
Η εταιρεία επιχειρεί να παρέμβει και σε ένα χαρακτηριστικό που έχει συνδεθεί με την υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων: την ατελείωτη ροή αναρτήσεων, βίντεο και ειδοποιήσεων.
Η πρότασή της περιλαμβάνει σαφή ημερήσια όρια χρήσης, τα οποία αποκαλεί «we time», με στόχο οι νεότεροι χρήστες να μπορούν να ολοκληρώνουν την περιήγησή τους αντί να παραμένουν διαρκώς συνδεδεμένοι.
Η συγκεκριμένη κατεύθυνση συνδέεται με μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τον Σεπτέμβριο του 2026 την πρόταση EU KIDS Act, η οποία προβλέπει σταδιακή πρόσβαση των παιδιών στα κοινωνικά δίκτυα και αυξημένες υποχρεώσεις για τον σχεδιασμό ασφαλέστερων ψηφιακών υπηρεσιών. Μεταξύ άλλων, προτείνει περιορισμούς σε λειτουργίες που ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση, ιδιωτικά προφίλ για ανηλίκους εξ ορισμού και μέτρα κατά της ανεπιθύμητης επικοινωνίας από αγνώστους.
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία βρίσκεται ακόμη στη νομοθετική διαδικασία. Ωστόσο, δείχνει ότι η συζήτηση μετακινείται σταδιακά από τον έλεγχο της ηλικίας προς τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και λειτουργούν οι ψηφιακές υπηρεσίες.
Η ευρωπαϊκή υποδομή και η προστασία των δεδομένων
Το wedium δηλώνει ότι αναπτύσσεται και φιλοξενείται στην Ευρώπη, με βάση τις απαιτήσεις του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR). Για την επαλήθευση ταυτότητας συνεργάζεται με τη γερμανική εταιρεία WebID, η οποία, σύμφωνα με την πλατφόρμα, διαχειρίζεται τα σχετικά δεδομένα σε ευρωπαϊκούς διακομιστές.
Η επιλογή ευρωπαϊκής υποδομής εντάσσεται στην προσπάθεια να δημιουργηθεί μια εναλλακτική απέναντι στα μεγάλα διεθνή κοινωνικά δίκτυα. Η πρόκληση είναι να συνδυαστούν η επαλήθευση των πραγματικών χρηστών, η προστασία της ιδιωτικότητας και η δυνατότητα ελεύθερης έκφρασης χωρίς να δημιουργούνται νέοι κίνδυνοι από τη συγκέντρωση ευαίσθητων δεδομένων.
Η επαλήθευση ταυτότητας, άλλωστε, δεν αρκεί από μόνη της για να εξαλείψει τον εκφοβισμό ή την επιβλαβή συμπεριφορά. Η αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου μοντέλου θα εξαρτηθεί και από την εφαρμογή των κανόνων, την ποιότητα της εποπτείας και τη δυνατότητα των χρηστών να αμφισβητούν αποφάσεις που θεωρούν άδικες.
Το επόμενο βήμα στην Ελλάδα
Το wedium επιδιώκει να ανοίξει διάλογο και στην Ελλάδα με εφήβους ηλικίας 15 έως 17 ετών, γονείς και ειδικούς στην προστασία των παιδιών. Στόχος είναι να εξεταστεί πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει ένα ασφαλέστερο κοινωνικό δίκτυο με βάση τις ανάγκες των νέων χρηστών στη χώρα και πώς θα μπορούσε να συνδεθεί με λύσεις επαλήθευσης ηλικίας που προστατεύουν την ιδιωτικότητα.
Η πρωτοβουλία βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης και δοκιμών του μοντέλου προστασίας των νέων. Συνεπώς, οι διακηρυγμένες αρχές της πλατφόρμας δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη ότι όλοι οι κίνδυνοι έχουν αντιμετωπιστεί. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι η λειτουργία της σε συνθήκες ευρείας χρήσης, η αντιμετώπιση περιστατικών παρενόχλησης και η διατήρηση των δικλίδων ασφαλείας στην πορεία της ανάπτυξής της.
Το ερώτημα που θέτει η πρωτοβουλία είναι, πάντως, ουσιαστικό: η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το πότε θα τους επιτραπεί να μπουν στα social media. Αφορά και τους κανόνες που θα συναντήσουν όταν αποκτήσουν πρόσβαση, το περιεχόμενο που θα τους προτείνεται και τον έλεγχο που θα έχουν πάνω στον χρόνο και στις ψηφιακές τους σχέσεις.
