Ο Έλον Μασκ εκτιμά ότι η τεχνητή νοημοσύνη, η ρομποτική και η επέκταση της ανθρωπότητας στο Διάστημα μπορούν να μεταμορφώσουν ριζικά την οικονομία, περιορίζοντας τη σημασία του συμβατικού χρήματος.
Στο μέλλον που περιγράφει, η οικονομική αξία θα μπορούσε να μετριέται με βάση φυσικά μεγέθη, όπως η ενέργεια, η ισχύς και η μάζα, καθώς η αυτοματοποιημένη παραγωγή θα αυξάνει θεαματικά τη διαθεσιμότητα αγαθών και υπηρεσιών.
Ο επικεφαλής της Tesla και της SpaceX παρουσίασε την εκτίμησή του σε συζήτηση με τον βιογράφο του, Γουόλτερ Άιζακσον, στο podcast The Builders. Η θέση του συνδέεται με μια ευρύτερη πρόβλεψη: ότι η τεχνολογική πρόοδος θα μπορούσε να δημιουργήσει μια οικονομία τόσο παραγωγική, ώστε οι σημερινοί μηχανισμοί συναλλαγών και συσσώρευσης πλούτου να χάσουν μεγάλο μέρος της σημασίας τους.
«Το συμβατικό χρήμα δεν θα έχει σημασία στο μέλλον», υποστήριξε, διευκρινίζοντας ότι αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα την πλήρη εξαφάνιση κάθε μορφής νομίσματος. Αντίθετα, εκτιμά ότι το μέσο μέτρησης της αξίας θα μπορούσε να συνδέεται άμεσα με θεμελιώδη μεγέθη της Φυσικής.
Η πρόβλεψη προϋποθέτει, ωστόσο, μεγάλες αλλαγές στην παραγωγή, στην πρόσβαση στους φυσικούς πόρους και στον τρόπο κατανομής του πλούτου. Και εδώ βρίσκεται το βασικό ερώτημα: ακόμη κι αν τα ρομπότ μπορούν να παράγουν σχεδόν τα πάντα, ποιος θα ελέγχει τους πόρους και ποιος θα αποφασίζει ποιος δικαιούται να τους χρησιμοποιεί;
Βατ, τόνοι και ενέργεια ως μονάδες οικονομικής αξίας
«Το νόμισμα θα μετριέται με βάση θεμελιώδη μεγέθη της Φυσικής», ανέφερε ο Μασκ, παραπέμποντας στην ισχύ, που μετριέται σε βατ, καθώς και στη μάζα και την ενέργεια. Η προσέγγισή του συνδέεται με την προοπτική μιας οικονομίας που θα επεκτείνεται πέρα από τη Γη, αξιοποιώντας νέες πηγές ενέργειας και πρώτες ύλες από το Διάστημα.
Στη συζήτηση με τον Άιζακσον, ο επιχειρηματίας υποστήριξε ότι η συνδυασμένη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, των ρομπότ και των διαστημικών υποδομών θα μπορούσε να οδηγήσει την οικονομία σε μεγέθη ασύγκριτα μεγαλύτερα από τα σημερινά. Αναφέρθηκε, μάλιστα, στη δυνατότητα δημιουργίας υποδομών στη Σελήνη για τη μεταφορά υλικών, οι οποίες θα διεύρυναν σημαντικά την πρόσβαση σε πόρους.
Το σενάριο αυτό παραπέμπει σε μια οικονομία όπου η παραγωγική δυνατότητα και η πρόσβαση σε ενέργεια θα έχουν μεγαλύτερη σημασία από τα χρηματικά υπόλοιπα. Ωστόσο, η μετάβαση από το δολάριο στα φυσικά μεγέθη δεν είναι απλή υπόθεση. Το βατ μετρά την ισχύ, ενώ ο τόνος τη μάζα. Κανένα από τα δύο δεν αποτυπώνει από μόνο του τη χρησιμότητα ενός αγαθού, τη σπανιότητά του ή τη ζήτηση που υπάρχει γι’ αυτό.
Ένας τόνος νερού, ένας τόνος σπάνιων μετάλλων και ένας τόνος υλικού χωρίς πρακτική αξία έχουν την ίδια μάζα, αλλά εντελώς διαφορετική οικονομική σημασία. Αντίστοιχα, η ενέργεια μπορεί να είναι άφθονη σε μια περιοχή και εξαιρετικά δύσκολο να αξιοποιηθεί σε μια άλλη. Ένα σύστημα που θα βασιζόταν σε φυσικά μεγέθη θα έπρεπε επομένως να ενσωματώνει και κανόνες κατανομής, πρόσβασης και αποτίμησης των πόρων.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως απάντηση στο αμερικανικό χρέος
Ο Μασκ συνέδεσε το όραμά του με ένα πιο άμεσο οικονομικό ζήτημα: το αυξανόμενο δημόσιο χρέος των ΗΠΑ. Μετά την περίπου 130ήμερη θητεία του το 2025 ως ειδικού κυβερνητικού υπαλλήλου στην κυβέρνηση Τραμπ, κατέληξε, όπως είπε, στο συμπέρασμα ότι η τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ αποτελούν τη μόνη βιώσιμη λύση για το πρόβλημα.
Η εκτίμησή του είναι ότι οι πολιτικές αντιστάσεις δεν επιτρέπουν περικοπές δαπανών αρκετά μεγάλες ώστε να αντιμετωπιστεί η δημοσιονομική ανισορροπία. Αντί για μια μακρά περίοδο λιτότητας, προκρίνει την αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της αυτοματοποίησης.
Στο ίδιο podcast υποστήριξε ότι η ψηφιακή υπερνοημοσύνη θα μπορούσε να αυξήσει την οικονομική παραγωγή κατά 20% έως 30%, προσθέτοντας, κατά την εκτίμησή του, περίπου 30 τρισ. δολάρια ετησίως στην παγκόσμια οικονομία. Η ευρεία χρήση ρομπότ θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω την παραγωγή, μειώνοντας το κόστος εργασίας και επιταχύνοντας την παροχή υπηρεσιών.
Η αύξηση της παραγωγής, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτομάτως και μείωση του δημόσιου χρέους. Για να συμβεί αυτό, το κράτος θα πρέπει να εξασφαλίζει επαρκή φορολογικά έσοδα ή άλλους πόρους και να διατηρεί τις δαπάνες του σε επίπεδα συμβατά με τα έσοδά του. Ακόμη και μια οικονομία με εξαιρετικά υψηλή παραγωγικότητα μπορεί να αντιμετωπίζει δημοσιονομικά προβλήματα, εάν τα οφέλη της ανάπτυξης συγκεντρώνονται σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων και ιδιοκτητών.
Η αντίφαση ανάμεσα στην αφθονία και τη συγκέντρωση του πλούτου
Η πρόβλεψη του Μασκ αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε συνδυασμό με τη δική του περιουσία, η οποία συνδέεται κυρίως με τις συμμετοχές του στην Tesla και τη SpaceX. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ο πλούτος του δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχα μεγαλύτερη προσωπική ευημερία και εκτιμά ότι η φορολογία θα περιορίσει σημαντικά την περιουσία που θα αφήσει στις επόμενες γενιές.
Σε προηγούμενη δημοσίευση του Libre για την περιουσία του Έλον Μασκ, αποτυπώνεται η κλίμακα της οικονομικής ισχύος που έχει συγκεντρώσει ο επιχειρηματίας. Η συγκέντρωση αυτή αναδεικνύει ένα κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον που περιγράφει: ποιος θα ελέγχει τα ρομπότ, τις ενεργειακές υποδομές και τους φυσικούς πόρους που θα παράγουν τον νέο πλούτο;
Εάν η τεχνολογική πρόοδος οδηγήσει σε αφθονία αγαθών, η σημασία του χρήματος μπορεί πράγματι να περιοριστεί σε ορισμένους τομείς. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι θα εξαφανιστούν οι οικονομικές ανισότητες. Η ιδιοκτησία των παραγωγικών μέσων, η πρόσβαση σε σπάνιους πόρους και η δυνατότητα λήψης αποφάσεων θα εξακολουθήσουν να καθορίζουν την κατανομή της οικονομικής ισχύος.
Το ερώτημα δεν αφορά, συνεπώς, μόνο το αν τα ρομπότ θα μπορούν να παράγουν περισσότερα αγαθά με λιγότερη ανθρώπινη εργασία. Αφορά και το αν αυτή η αυξημένη παραγωγικότητα θα μεταφραστεί σε ευρύτερη πρόσβαση στα αγαθά ή σε ακόμη μεγαλύτερη συγκέντρωση πλούτου.
Ένας κόσμος χωρίς εργασία και με διαφορετική έννοια του πλούτου
Ο Μασκ προχωρά ακόμη περισσότερο, εκτιμώντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ θα μπορούσαν τελικά να εκτελούν σχεδόν κάθε εργασία καλύτερα από τους ανθρώπους. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η εργασία θα έπαυε να αποτελεί αναγκαστικά προϋπόθεση για την εξασφάλιση των καθημερινών αναγκών.
Η προοπτική αυτή εγείρει ερωτήματα για το εισόδημα, την κοινωνική ασφάλιση και τον ρόλο της εργασίας στην ανθρώπινη ζωή. Ακόμη και αν η παραγωγή γίνει σχεδόν πλήρως αυτοματοποιημένη, θα πρέπει να αποφασιστεί με ποιον τρόπο θα κατανέμονται τα αγαθά και οι υπηρεσίες και πώς θα διασφαλίζεται η πρόσβαση όσων δεν διαθέτουν ιδιοκτησία ή κεφάλαιο.
Η ιδέα μιας οικονομίας που δεν θα εξαρτάται από το συμβατικό χρήμα προϋποθέτει επομένως κάτι περισσότερο από τεχνολογικές ανακαλύψεις. Απαιτεί νέους θεσμούς, νέους κανόνες κατανομής των πόρων και διαφορετικές αντιλήψεις για την ιδιοκτησία και την κοινωνική συμμετοχή.
Το όραμα του Μασκ συνδέει την τεχνητή νοημοσύνη, τη ρομποτική και την εξερεύνηση του Διαστήματος με μια ριζική αναθεώρηση της οικονομικής οργάνωσης. Το αν η τεχνολογία θα καταστήσει το χρήμα λιγότερο σημαντικό παραμένει ανοιχτό. Το αν θα εξασφαλίσει και δικαιότερη κατανομή του πλούτου είναι ένα διαφορετικό, πολύ πιο σύνθετο ζήτημα.
