Πώς λειτουργεί, πόσο κόστισε και ποιους αφορά
Ο εθνικός υπερυπολογιστής «Δαίδαλος» τέθηκε σε λειτουργία στο Λαύριο, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο για την ελληνική έρευνα, την ανάπτυξη εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης και τις ψηφιακές υποδομές της χώρας. Με μετρημένη υπολογιστική επίδοση 85,69 petaflops και προϋπολογισμό 58,9 εκατ. ευρώ, το σύστημα προσφέρει δυνατότητες επεξεργασίας δεδομένων και εκτέλεσης σύνθετων υπολογισμών σε κλίμακα που μέχρι σήμερα ήταν δύσκολα προσβάσιμη σε πολλούς ελληνικούς φορείς. Το πραγματικό στοίχημα, ωστόσο, βρίσκεται στη χρήση του: ποιοι θα αποκτήσουν πρόσβαση, τι εφαρμογές θα αναπτύξουν και πώς η δημόσια επένδυση θα μεταφραστεί σε επιστημονικό, οικονομικό και κοινωνικό όφελος.
Τι είναι ο «Δαίδαλος» και γιατί διαφέρει από έναν συνηθισμένο υπολογιστή
Ο «Δαίδαλος» είναι ένας υπερυπολογιστής, δηλαδή ένα σύστημα που αποτελείται από πολλές ισχυρές υπολογιστικές μονάδες οι οποίες συνεργάζονται για να εκτελούν ταυτόχρονα τεράστιο αριθμό πράξεων. Αντί να επεξεργάζεται μια εργασία με τον τρόπο ενός συμβατικού υπολογιστή, κατανέμει το έργο σε πολλούς επεξεργαστές και επιταχυντές, μειώνοντας δραστικά τον χρόνο που απαιτείται για ιδιαίτερα σύνθετους υπολογισμούς.
Η διαφορά γίνεται κατανοητή σε εργασίες όπως η προσομοίωση της εξέλιξης μιας πυρκαγιάς, η ανάλυση εκατομμυρίων ιατρικών εικόνων ή η εκπαίδευση ενός μεγάλου μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης. Υπολογισμοί που σε ένα μικρότερο σύστημα θα μπορούσαν να απαιτήσουν ημέρες, εβδομάδες ή και περισσότερο, μπορούν να ολοκληρωθούν πολύ ταχύτερα, ανάλογα με το είδος της εργασίας και τον τρόπο με τον οποίο έχει σχεδιαστεί.
Η υποδομή συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς τα σύγχρονα μοντέλα χρειάζονται μεγάλη υπολογιστική ισχύ, τεράστιους όγκους δεδομένων και επαναλαμβανόμενες διαδικασίες εκπαίδευσης και αξιολόγησης. Ο «Δαίδαλος» μπορεί να υποστηρίξει τέτοιες εργασίες, δίνοντας σε ελληνικές ερευνητικές ομάδες και επιχειρήσεις πρόσβαση σε πόρους που διαφορετικά θα έπρεπε να αναζητήσουν σε υποδομές του εξωτερικού.
Πού βρίσκεται, πόσο κόστισε και ποιος τον διαχειρίζεται
Ο υπερυπολογιστής εγκαταστάθηκε στο νέο Κέντρο Δεδομένων του Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου Λαυρίου του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, στο ιστορικό κτίριο του πρώην Ηλεκτρικού Σταθμού. Η επιλογή του χώρου συνδέει συμβολικά τη βιομηχανική ιστορία του Λαυρίου με τη νέα εποχή της ψηφιακής παραγωγής, όπου η υπολογιστική ισχύς, τα δεδομένα και η ενέργεια αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη τεχνολογίας.
Το έργο υλοποιείται από το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ – GRNET), με συνολικό προϋπολογισμό 58,9 εκατ. ευρώ. Η χρηματοδότηση εντάσσεται στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με τη συνδρομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του NextGenerationEU και της ευρωπαϊκής Κοινής Επιχείρησης EuroHPC JU.
Η λειτουργία του εντάσσεται στην ευρύτερη ευρωπαϊκή προσπάθεια να αναπτυχθούν υποδομές υψηλών υπολογιστικών επιδόσεων, ώστε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και δημόσιοι οργανισμοί να μπορούν να υλοποιούν έργα που απαιτούν πολύ μεγαλύτερη ισχύ από εκείνη ενός συμβατικού υπολογιστικού συστήματος.
Τι σημαίνουν τα 85,69 petaflops
Η ισχύς του «Δαίδαλου» μετριέται σε petaflops. Ένα petaflop αντιστοιχεί σε ένα τετράκις εκατομμύριο πράξεις κινητής υποδιαστολής ανά δευτερόλεπτο. Με επίδοση 85,69 petaflops, το σύστημα μπορεί να εκτελεί περίπου 85,69 τετράκις εκατομμύρια τέτοιες πράξεις το δευτερόλεπτο, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη μέτρηση επίδοσης.
Για να γίνει αντιληπτή η κλίμακα, αρκεί να σκεφτούμε ότι οι επιστημονικές προσομοιώσεις και η εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης περιλαμβάνουν δισεκατομμύρια ή και τρισεκατομμύρια αριθμητικές πράξεις. Η δυνατότητα να εκτελούνται παράλληλα επιτρέπει στους ερευνητές να εξετάζουν περισσότερα δεδομένα και εναλλακτικά σενάρια σε μικρότερο χρόνο.
Σύμφωνα με τις διεθνείς κατατάξεις του Ιουνίου 2026, ο «Δαίδαλος» βρισκόταν στην 31η θέση της λίστας TOP500, η οποία καταγράφει τους ισχυρότερους υπερυπολογιστές παγκοσμίως, και στην 23η θέση της Green500, που αξιολογεί την ενεργειακή αποδοτικότητα. Πρόκειται για το ισχυρότερο υπολογιστικό σύστημα που έχει καταγραφεί στην Ελλάδα.
Ποια τεχνολογία χρησιμοποιεί
Ο «Δαίδαλος» βασίζεται σε αρχιτεκτονική της Hewlett Packard Enterprise (HPE) και χρησιμοποιεί επιταχυντές NVIDIA GH200, συνδυάζοντας κεντρικές μονάδες επεξεργασίας (CPU) με μονάδες επεξεργασίας γραφικών (GPU). Οι τελευταίες είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές σε εργασίες που απαιτούν την εκτέλεση πολλών αριθμητικών πράξεων ταυτόχρονα, όπως συμβαίνει στην εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
Διαθέτει αποθηκευτικό σύστημα υψηλών επιδόσεων NVMe χωρητικότητας 1 petabyte και συνολικό αξιοποιήσιμο αποθηκευτικό χώρο 10 petabytes. Η χωρητικότητα αυτή επιτρέπει τη διαχείριση μεγάλων συνόλων δεδομένων, τα οποία είναι απαραίτητα για επιστημονικές έρευνες και εφαρμογές μηχανικής μάθησης.
Για την ψύξη του εξοπλισμού χρησιμοποιείται τεχνολογία άμεσης υγρής ψύξης. Η μέθοδος αυτή βοηθά στην απομάκρυνση της θερμότητας που παράγουν οι επεξεργαστές υψηλής ισχύος και στη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας του συστήματος.
Τι μπορεί να κάνει στην πράξη: Από τις πυρκαγιές μέχρι την ιατρική έρευνα
Η αξία ενός υπερυπολογιστή αποτυπώνεται κυρίως στις εργασίες που μπορεί να υποστηρίξει. Ο «Δαίδαλος» προορίζεται να εξυπηρετήσει πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς επιχειρήσεις, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς.
Οι εφαρμογές που μπορούν να αναπτυχθούν καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων.
– Πολιτική προστασία και κλιματική αλλαγή: Οι ερευνητές μπορούν να δημιουργούν σύνθετες προσομοιώσεις για την εξέλιξη μιας πυρκαγιάς, λαμβάνοντας υπόψη τον άνεμο, τη θερμοκρασία, την υγρασία και τη μορφολογία του εδάφους. Η εξέταση περισσότερων σεναρίων μπορεί να βελτιώσει τα εργαλεία πρόβλεψης και τον σχεδιασμό της αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών. Οι προσομοιώσεις, βεβαίως, δεν υποκαθιστούν τα πραγματικά δεδομένα και την επιχειρησιακή αξιολόγηση.
– Υγεία και βιοϊατρική: Η υπολογιστική ισχύς μπορεί να αξιοποιηθεί για την εκπαίδευση μοντέλων που αναλύουν ιατρικές εικόνες, την επεξεργασία μεγάλων συνόλων βιολογικών δεδομένων και τη μελέτη σύνθετων μηχανισμών ασθενειών. Η ανάπτυξη τέτοιων εφαρμογών απαιτεί κατάλληλα δεδομένα, επιστημονική επικύρωση και αυστηρή προστασία των προσωπικών πληροφοριών.
– Ελληνική γλώσσα: Πανεπιστήμια και ερευνητικές ομάδες μπορούν να εκπαιδεύουν ή να προσαρμόζουν γλωσσικά μοντέλα με βάση ελληνικά κείμενα. Στόχος είναι η καλύτερη κατανόηση της σύνταξης, των ιδιωματισμών και των πολιτισμικών αναφορών της ελληνικής, ώστε να δημιουργηθούν εφαρμογές για την εκπαίδευση, τη δημόσια διοίκηση και την παραγωγή περιεχομένου. Η ανάπτυξη τέτοιων μοντέλων συνδέεται με την προσπάθεια για τεχνητή νοημοσύνη που κατανοεί την ελληνική γλώσσα.
– Βιομηχανία και επιχειρήσεις: Με τη χρήση ψηφιακών διδύμων, δηλαδή ψηφιακών αναπαραστάσεων πραγματικών προϊόντων ή παραγωγικών εγκαταστάσεων, οι επιχειρήσεις μπορούν να δοκιμάζουν διαφορετικές συνθήκες λειτουργίας πριν προχωρήσουν σε αλλαγές στην πραγματική παραγωγή. Έτσι μπορούν να εντοπίζουν προβλήματα, να βελτιώνουν τον σχεδιασμό και να περιορίζουν το κόστος δοκιμών.
– Επιστημονική έρευνα: Η φυσική, η χημεία, η αστρονομία, η ανάπτυξη νέων υλικών και τα κλιματικά μοντέλα είναι πεδία στα οποία απαιτούνται εκτεταμένοι υπολογισμοί και η ανάλυση μεγάλου όγκου δεδομένων. Η πρόσβαση σε ισχυρή υπολογιστική υποδομή μπορεί να επιταχύνει την εξέταση επιστημονικών υποθέσεων.
Η ύπαρξη του συστήματος δεν εγγυάται από μόνη της ότι όλες αυτές οι εφαρμογές θα αναπτυχθούν. Για κάθε έργο απαιτούνται εξειδικευμένοι επιστήμονες, κατάλληλα δεδομένα, χρηματοδότηση και σαφής σχεδιασμός.
Δαίδαλος και PHAROS: Ποια είναι η διαφορά
Ο «Δαίδαλος» και ο PHAROS, το ελληνικό εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης, αποτελούν δύο διακριτά αλλά συμπληρωματικά μέρη της ίδιας προσπάθειας.
Ο υπερυπολογιστής παρέχει την υπολογιστική ισχύ. Ο PHAROS αναλαμβάνει να συνδέσει αυτή την ισχύ με την έρευνα και την επιχειρηματικότητα, προσφέροντας ένα ευρύτερο περιβάλλον ανάπτυξης εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, με εργαλεία, τεχνογνωσία και συνεργασίες.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία. Μια μικρή επιχείρηση ή μια πανεπιστημιακή ομάδα δεν χρειάζεται μόνο πρόσβαση σε ισχυρούς επεξεργαστές. Χρειάζεται επίσης τεχνική υποστήριξη, κατάλληλο λογισμικό, δεδομένα και ανθρώπους που γνωρίζουν πώς να οργανώσουν και να εκτελέσουν ένα έργο.
Ο PHAROS φιλοδοξεί να καλύψει μέρος αυτών των αναγκών και να διευκολύνει τη μετάβαση από την επιστημονική έρευνα στην ανάπτυξη πραγματικών προϊόντων και υπηρεσιών. Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από το πόσο εύκολα και αποτελεσματικά θα μπορούν να αξιοποιούν τις υπηρεσίες του οι ενδιαφερόμενοι φορείς.
Ποιοι θα έχουν πρόσβαση στον «Δαίδαλο»
Η υποδομή προορίζεται για την ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα, τις νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και δημόσιους οργανισμούς. Η πρόσβαση, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οποιοσδήποτε θα μπορεί να χρησιμοποιεί τον υπερυπολογιστή όπως έναν προσωπικό υπολογιστή ή μια κοινή διαδικτυακή υπηρεσία.
Τα έργα που χρειάζονται υπολογιστικούς πόρους πρέπει να εντάσσονται στις προβλεπόμενες διαδικασίες και να πληρούν συγκεκριμένες τεχνικές και λειτουργικές προϋποθέσεις. Κρίσιμα ζητήματα είναι τα κριτήρια επιλογής, η κατανομή της διαθέσιμης ισχύος, η υποστήριξη των χρηστών και το κόστος χρήσης, όπου προβλέπεται.
Κατά την παρουσίαση του έργου, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου ανέφερε ότι θα ακολουθήσουν δοκιμές και τεχνικές ρυθμίσεις, με στόχο τη διάθεση των πρώτων υπηρεσιών τον Δεκέμβριο του 2026.
Η λεπτομερής ενημέρωση για τη διαδικασία υποβολής προτάσεων, τις προτεραιότητες και τους όρους χρήσης θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό αν η υποδομή θα αξιοποιηθεί από ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών ομάδων και επιχειρήσεων ή κυρίως από φορείς που διαθέτουν ήδη ισχυρή τεχνογνωσία.
Γιατί ο «Δαίδαλος» συνδέεται με την ψηφιακή κυριαρχία
Η ανάπτυξη υπερυπολογιστών αποτελεί μέρος της ευρωπαϊκής προσπάθειας να περιοριστεί η εξάρτηση από υποδομές και υπηρεσίες που ελέγχονται από μεγάλες εταιρείες τρίτων χωρών. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την έρευνα, την καινοτομία και την οικονομική ανταγωνιστικότητα.
Για την Ελλάδα, ο «Δαίδαλος» δημιουργεί τη δυνατότητα να εκτελούνται περισσότερα ερευνητικά έργα εντός της χώρας και να αναπτύσσονται εφαρμογές που ανταποκρίνονται σε ελληνικές και ευρωπαϊκές ανάγκες. Η υποδομή μπορεί επίσης να ενισχύσει τις συνεργασίες με γειτονικές χώρες, εφόσον αυτές οργανωθούν με σαφείς όρους.
Η τεχνολογική αυτονομία, πάντως, έχει όρια. Ο «Δαίδαλος» χρησιμοποιεί τεχνολογίες της αμερικανικής HPE και της NVIDIA. Η εγκατάστασή του στην Ελλάδα δεν σημαίνει ότι η χώρα ελέγχει ανεξάρτητα ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής των επεξεργαστών, του εξοπλισμού και του λογισμικού.
Η πραγματική ψηφιακή κυριαρχία προϋποθέτει τεχνογνωσία, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, δυνατότητα συντήρησης και αναβάθμισης, προστασία των δεδομένων και επιλογές που περιορίζουν την εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή. Προϋποθέτει, επίσης, την ικανότητα ανάπτυξης λογισμικού και εφαρμογών που μπορούν να αξιοποιηθούν παραγωγικά.
Η ενέργεια και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Οι υπερυπολογιστές απαιτούν σημαντική ηλεκτρική ενέργεια και εξειδικευμένα συστήματα ψύξης. Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αυξάνει, παράλληλα, τη ζήτηση για κέντρα δεδομένων και υπολογιστικές υποδομές σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η θέση του «Δαίδαλου» στην 23η θέση της Green500 αποτελεί θετική ένδειξη για την ενεργειακή αποδοτικότητά του, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη διεθνή κατάταξη. Δεν αρκεί, όμως, για να αποτυπώσει το συνολικό περιβαλλοντικό κόστος της λειτουργίας του.
Για μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση χρειάζονται στοιχεία για την πραγματική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, τις ανάγκες ψύξης, το κόστος λειτουργίας και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του εξοπλισμού σε όλο τον κύκλο ζωής του. Χρειάζεται, επίσης, να εξετάζεται πόσο χρήσιμο έργο παράγεται σε σχέση με την ενέργεια που καταναλώνεται.
Η διαφάνεια σε αυτά τα δεδομένα είναι σημαντική, καθώς πρόκειται για υποδομή που χρηματοδοτείται με δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους.
Το πραγματικό στοίχημα μετά τα εγκαίνια
Ο «Δαίδαλος» προσφέρει στην Ελλάδα ένα εργαλείο υψηλών υπολογιστικών επιδόσεων, με δυνατότητες που μπορούν να ενισχύσουν την επιστημονική έρευνα και την ανάπτυξη εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Η τεχνολογική υποδομή, ωστόσο, είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης.
Η απόδοση της επένδυσης θα εξαρτηθεί από τον αριθμό και την ποιότητα των έργων που θα υποστηριχθούν, τη συμμετοχή επιχειρήσεων και πανεπιστημίων, τη δημιουργία εξειδικευμένων θέσεων εργασίας και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων στην οικονομία και στην κοινωνία.
Εξίσου σημαντικό είναι να μη μείνουν εκτός οι μικρότερες ερευνητικές ομάδες και επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν τους πόρους για να αναπτύξουν μόνες τους σύνθετα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Η πρόσβαση στην υποδομή, η εκπαίδευση και η τεχνική υποστήριξη θα καθορίσουν αν ο «Δαίδαλος» θα λειτουργήσει ως ευρύτερο εργαλείο ανάπτυξης.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο ισχυρός είναι ο νέος υπερυπολογιστής. Είναι αν η Ελλάδα θα καταφέρει να μετατρέψει την υπολογιστική ισχύ σε επιστημονική γνώση, ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, χρήσιμες δημόσιες υπηρεσίες και τεχνολογία που παράγεται στη χώρα.
