Η ενεργειακή κρίση και η χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων αναδεικνύονται στα δύο μεγάλα μέτωπα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες. Η πρώτη σοβαρή αντιπαράθεση εκδηλώθηκε γύρω από το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ETS2, με έξι κράτη-μέλη να προετοιμάζουν κοινή παρέμβαση για την αναβολή του έως το 2030. Την ίδια ώρα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητά μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ενώ οι διαφωνίες για τον επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ εντείνονται υπό την πίεση των πολιτικών εξελίξεων του 2027.
Στην ατζέντα βρίσκονται ακόμη η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, οι εμπορικές σχέσεις με την Κίνα, η στήριξη της Ουκρανίας, η διεύρυνση και το μεταναστευτικό. Πίσω από τις επιμέρους διαφωνίες βρίσκεται το ίδιο ερώτημα: πόσο γρήγορα μπορεί η Ευρώπη να ανταποκριθεί στις νέες οικονομικές και γεωπολιτικές πιέσεις και με ποιους πόρους;
Γιατί έξι χώρες ζητούν αναβολή του ETS2 έως το 2030;
Η πρώτη μεγάλη διαμάχη της συνόδου ξέσπασε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για το ενεργειακό κόστος. Ιταλία, Ελλάδα, Πολωνία, Τσεχία, Ουγγαρία και Σλοβακία προετοιμάζουν κοινή επιστολή με αίτημα να μετατεθεί η εφαρμογή του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ, γνωστού ως ETS2, τουλάχιστον έως το 2030.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέφερε το Politico, επικαλούμενο πέντε Ευρωπαίους διπλωμάτες, η πρωτοβουλία συνδέεται με την απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας και τις μεγάλες αποκλίσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών. Η επιστολή δεν είχε ακόμη οριστικοποιηθεί, ενώ αναμενόταν επικαιροποίηση της θέσης των έξι χωρών, ενδεχομένως με πρόσθετες παρατηρήσεις από την Ιταλία.
Η παρέμβαση έρχεται μετά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να μεταθέσει την έναρξη του ETS2 από το 2027 στο 2028. Οι έξι κυβερνήσεις θεωρούν ότι η παράταση αυτή δεν αρκεί για να περιορίσει τις επιπτώσεις στην οικονομία και στους καταναλωτές.
Το ETS2 επεκτείνει την τιμολόγηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια. Το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών αναμένεται να επηρεάσει την τιμή των καυσίμων και της θέρμανσης, με τις κυβερνήσεις που ζητούν αναβολή να προειδοποιούν για πρόσθετες πιέσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Στον αντίποδα, οι σκανδιναβικές χώρες έχουν ζητήσει να διατηρηθεί η στήριξη στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Για αυτές, η αποτελεσματικότητα της κλιματικής πολιτικής και η σταθερότητα των κανόνων αποτελούν προϋποθέσεις για τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών.
Η αντιπαράθεση αποτυπώνει τη δυσκολία της ΕΕ να συνδυάσει τρεις στόχους: τη μείωση των εκπομπών, την προστασία των καταναλωτών από τις αυξήσεις του ενεργειακού κόστους και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Τι ζητά ο Κυριάκος Μητσοτάκης για το ενεργειακό κόστος;
Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε στους Ευρωπαίους ηγέτες ότι τα σχέδια συμπερασμάτων της συνόδου δεν ανταποκρίνονται στον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης. Ζήτησε μεγαλύτερη ευελιξία εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να εφαρμόσουν στοχευμένα, προσαρμοσμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες από τις παρεμβάσεις του, η ελληνική πρόταση προβλέπει ότι τέτοια μέτρα θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν από το μέρος της αύξησης των δημόσιων εσόδων που προκύπτει εξαιτίας του υψηλότερου πληθωρισμού, με παράλληλη διασφάλιση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας.
Η Αθήνα επιδιώκει μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων χωρίς γενικευμένη αναθεώρηση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων. Στο ίδιο πλαίσιο, η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει παράταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την ενεργειακή ασφάλεια, με διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο περίπου 700 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027, και ζητά μεγαλύτερη ευχέρεια αξιοποίησής του.
Ο πρωθυπουργός έθεσε, παράλληλα, ζήτημα επανεξέτασης βασικών χαρακτηριστικών του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών. Όπως υποστήριξε, το ETS πρέπει να παραμείνει βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απανθρακοποίηση, αλλά χρειάζεται προσαρμογή στις σημερινές συνθήκες, καθώς οι ενεργειακές πιέσεις και οι επιπτώσεις στη βιομηχανία έχουν αλλάξει τα δεδομένα από την εποχή της αρχικής υιοθέτησής του.
Η ελληνική θέση συνδέει, επομένως, την ενεργειακή πολιτική με το ευρύτερο ζήτημα της παραγωγικής βάσης της Ευρώπης. Η Αθήνα προειδοποιεί ότι χωρίς αναθεώρηση των επιβαρύνσεων και επαρκή στήριξη των επιχειρήσεων, η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει περαιτέρω βιομηχανική δραστηριότητα.
Τι προειδοποιεί η Ρομπέρτα Μέτσολα για την ευρωπαϊκή οικονομία;
Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, αναγνώρισε ότι η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας περιορίζει την έκθεση της Ευρώπης σε διεθνείς κρίσεις. Οι ανανεώσιμες πηγές καλύπτουν πλέον σχεδόν το ήμισυ της ηλεκτροπαραγωγής στην ΕΕ, ωστόσο παραμένουν σημαντικές αδυναμίες.
Μεταξύ αυτών, η Μέτσολα ανέφερε τα χαμηλότερα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου σε σχέση με προηγούμενα χρόνια και την ανάγκη να επιταχυνθούν οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Η ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών δικτύων και η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη μείωση των αποκλίσεων στις τιμές.
Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προειδοποίησε, επίσης, ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία πλησιάζει τα όρια των αντοχών της. Αναφέρθηκε στις περικοπές θέσεων εργασίας στην αυτοκινητοβιομηχανία και στις πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι κλάδοι των μηχανημάτων, του αλουμινίου και του χάλυβα.
Η Μέτσολα υποστήριξε ότι η ΕΕ πρέπει να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα εργαλεία εμπορικής άμυνας και να εξετάσει νέες πρωτοβουλίες, όπως η Πράξη για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act). Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της διπλωματίας στις σχέσεις με την Κίνα, σημειώνοντας ότι η ευρωπαϊκή αγορά χρειάζεται αποτελεσματική προστασία απέναντι σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.
Γιατί η συμφωνία για τον προϋπολογισμό της ΕΕ γίνεται δυσκολότερη;
Η δεύτερη μεγάλη σύγκρουση αφορά το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2028-2034. Οι κυβερνήσεις διαφωνούν τόσο για το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού όσο και για την κατανομή των κονδυλίων μεταξύ της γεωργίας, της πολιτικής συνοχής, της άμυνας, της ανταγωνιστικότητας και των νέων ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων.
Η ιρλανδική πρόταση συμβιβασμού προβλέπει σημαντική μείωση σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία πλησιάζει τα 2 τρισ. ευρώ. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συζητούνται στις Βρυξέλλες, η περικοπή ανέρχεται σε περίπου 159 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές.
Η Γερμανία και η Σουηδία θεωρούν ότι χρειάζονται ακόμη μεγαλύτερες μειώσεις. Το Βερολίνο ζητά σημαντικό περιορισμό του συνολικού προϋπολογισμού, ενώ η Στοκχόλμη κρίνει το προτεινόμενο μέγεθος υπερβολικό. Η Δανία επιμένει ότι οι πόροι πρέπει να κατευθυνθούν περισσότερο στην άμυνα, στην ασφάλεια των συνόρων, στην αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης και στην ανταγωνιστικότητα.
Στην αντίθετη πλευρά βρίσκονται οι χώρες που υπερασπίζονται τη χρηματοδότηση της πολιτικής συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Η ομάδα των «φίλων της συνοχής», στην οποία συμμετέχουν 17 κράτη, αντιτίθεται σε νέες περικοπές και ζητά δικαιότερη κατανομή των πόρων.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που θεωρούν ανεπαρκή την πρόταση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προειδοποιήσει ότι δεν μπορεί να μειώνονται τα κονδύλια για κρίσιμες πολιτικές, ενώ η ΕΕ αναλαμβάνει διαρκώς περισσότερες υποχρεώσεις στους τομείς της ανταγωνιστικότητας, της άμυνας, της διαχείρισης κρίσεων, της πολιτικής προστασίας και της μετανάστευσης.
Η Ρομπέρτα Μέτσολα διατύπωσε αντίστοιχη ένσταση. Επισήμανε ότι η περικοπή των πόρων που προορίζονται για την ανταγωνιστικότητα, την άμυνα και την πολιτική προστασία δημιουργεί αντίφαση ανάμεσα στους στόχους που θέτει η Ευρώπη και στα μέσα που διαθέτει για να τους υλοποιήσει. Ως πιθανή διέξοδο πρότεινε την εξεύρεση νέων πηγών ευρωπαϊκών εσόδων, ώστε να χρηματοδοτηθούν κοινές προτεραιότητες χωρίς να αυξηθεί υπέρμετρα η πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Γιατί ο Μακρόν πιέζει για συμφωνία έως το τέλος του 2026;
Η διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό αποκτά και σαφή πολιτική διάσταση. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που ενημερώθηκαν για τη συζήτηση, ότι η συμφωνία πρέπει να επιτευχθεί έως το τέλος του έτους.
Σε κλειστή συζήτηση το βράδυ της Πέμπτης, ο Μακρόν φέρεται να είπε ότι από τον Ιανουάριο και μετά δεν θα υπάρχει επαρκές πολιτικό περιθώριο για να υπογράψει μια συμφωνία, καθώς οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία πλησιάζουν. Η εκλογική αναμέτρηση είναι προγραμματισμένη για τον Απρίλιο του 2027 και η ενίσχυση της ακροδεξιάς περιπλέκει τις διαπραγματεύσεις.
Η Μαρίν Λεπέν, η οποία προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τη διαδοχή του Μακρόν, έχει δεσμευτεί ότι, εφόσον αναλάβει την εξουσία, θα μειώσει στο μισό τη συνεισφορά της Γαλλίας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Έχει, επίσης, κατηγορήσει την ΕΕ ότι επιταχύνει τις συνομιλίες για να περιορίσει τη δυνατότητα της επόμενης γαλλικής ηγεσίας να επηρεάσει τη συμφωνία.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επιδιώκει συμφωνία στη σύνοδο του Δεκεμβρίου. Ωστόσο, αρκετές κυβερνήσεις θεωρούν δύσκολο να γεφυρωθούν οι διαφορές σε τόσο σύντομο διάστημα. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έχει ξεκαθαρίσει ότι η χώρα της δεν θα υπογράψει συμφωνία μόνο και μόνο για να τηρηθεί ένα χρονοδιάγραμμα, εάν αυτή δεν εξυπηρετεί τα ιταλικά συμφέροντα.
Η πίεση του χρόνου είναι, συνεπώς, διπλή: από τη μία πλευρά, οι Βρυξέλλες θέλουν να αποφύγουν μια μακρά διαπραγμάτευση που θα συμπέσει με τις εκλογές του 2027· από την άλλη, οι κυβερνήσεις δεν επιθυμούν να αποδεχθούν συμβιβασμούς που θεωρούν δυσμενείς για τις χώρες τους.
Τι διακυβεύεται για την Ουκρανία;
Η στήριξη της Ουκρανίας παραμένει βασικό θέμα της συνόδου, καθώς η χώρα προετοιμάζεται για έναν ακόμη χειμώνα πολέμου. Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναμένεται να συμμετάσχει στις συζητήσεις της Παρασκευής, με την ευρωπαϊκή στρατιωτική βοήθεια, την αεράμυνα και τη χρηματοδότηση του Κιέβου να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Η Ρομπέρτα Μέτσολα χαιρέτισε την πρόοδο στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και κάλεσε τους Ευρωπαίους να ενισχύσουν την πολιτική και επικοινωνιακή υποστήριξη προς την Ουκρανία. Στο ίδιο πλαίσιο, η Γαλλία υποστηρίζει ότι μεγάλο μέρος των πληροφοριών που αξιοποιούν οι ουκρανικές δυνάμεις προέρχεται πλέον από ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών.
Οι εξελίξεις στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Μόσχας δημιουργούν, παράλληλα, νέες εντάσεις. Η προοπτική προσωρινής χαλάρωσης των αμερικανικών κυρώσεων που αφορούν τις ρωσικές εξαγωγές ντίζελ, στο πλαίσιο συμφωνίας που υποστηρίζουν ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν, προκαλεί ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Ο Βούλγαρος πρωθυπουργός Ρούμεν Ράντεφ εμφανίστηκε θετικός σε κάθε πρωτοβουλία που θα μπορούσε να μειώσει τις τιμές των καυσίμων και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα. Η στάση του διαφοροποιείται από εκείνη άλλων Ευρωπαίων ηγετών, οι οποίοι προειδοποιούν ότι η χαλάρωση των κυρώσεων μπορεί να ενισχύσει τα έσοδα της Ρωσίας και να αποδυναμώσει την πίεση για τον τερματισμό του πολέμου.
Τι θα συζητήσουν οι ηγέτες για την Κίνα και το εμπόριο;
Η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα συνδέεται άμεσα και με τις εμπορικές σχέσεις με την Κίνα. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναμένεται να ενημερώσει τους ηγέτες για τη συμφωνία που επιτεύχθηκε την προηγούμενη εβδομάδα με στόχο τον περιορισμό των εισαγωγών κινεζικών υβριδικών αυτοκινήτων.
Η συμφωνία προβλέπει αρχικά ετήσιες ποσοστώσεις περίπου 350.000 οχημάτων, με ετήσια αναπροσαρμογή 6% για περίοδο τεσσάρων ετών. Η ευρωπαϊκή πλευρά επιδιώκει να περιορίσει τις εισαγωγές, ενώ οι συζητήσεις με το Πεκίνο αναμένεται να συνεχιστούν τους επόμενους μήνες.
Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με την Κίνα ανέρχεται σε περίπου 360 δισ. ευρώ, στοιχείο που ενισχύει τις πιέσεις για αυστηρότερη εμπορική πολιτική. Η συμφωνία για τα υβριδικά αυτοκίνητα αποτελεί αρχικό βήμα και δεν σηματοδοτεί την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.
Η Μέτσολα υπογράμμισε ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία χρειάζεται αποτελεσματικά μέσα προστασίας, καθώς οι εισαγωγές και οι αθέμιτες πρακτικές ασκούν πιέσεις σε κλάδους που απασχολούν εκατοντάδες χιλιάδες εργαζομένους. Παράλληλα, η ΕΕ επιδιώκει να διατηρήσει ανοικτούς τους διαύλους διπλωματίας και εμπορικής συνεργασίας με την Κίνα.
Τι μένει για τη διεύρυνση και το μεταναστευτικό;
Οι ηγέτες θα εξετάσουν επίσης την πορεία διεύρυνσης της ΕΕ. Η Ουκρανία και η Μολδαβία έχουν προχωρήσει σε νέες διαπραγματευτικές ενότητες, ενώ το Μαυροβούνιο και η Αλβανία συνεχίζουν τις διαδικασίες ένταξης.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας έχει προειδοποιήσει ότι οι διμερείς διαφορές δεν πρέπει να μπλοκάρουν τη διεύρυνση. Η περίπτωση του Μαυροβουνίου, το οποίο βρίσκεται μεταξύ των υποψηφίων χωρών που έχουν προχωρήσει περισσότερο, αναδεικνύει τις δυσκολίες που μπορεί να προκαλέσουν οι διαφωνίες με κράτη-μέλη.
Στο μεταναστευτικό, οι συζητήσεις θα επικεντρωθούν στις επιστροφές, στη δημιουργία κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες και στην αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών. Η εφαρμογή του νέου κανονισμού για τις επιστροφές περνά πλέον στο στάδιο της υλοποίησης από τα κράτη-μέλη, ενώ παραμένουν οι πολιτικές διαφωνίες για την προσέγγιση που πρέπει να ακολουθήσει η ΕΕ.
Ποιο είναι το βασικό συμπέρασμα της συνόδου;
Οι συζητήσεις στις Βρυξέλλες αναδεικνύουν το εύρος των πιέσεων που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ενεργειακή κρίση επαναφέρει τη σύγκρουση ανάμεσα στην άμεση οικονομική ανακούφιση και στους μακροπρόθεσμους κλιματικούς στόχους. Η διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό αποκαλύπτει τις διαφορές σχετικά με το μέγεθος και τις προτεραιότητες της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, ενώ οι εκλογές του 2027 περιορίζουν τα περιθώρια πολιτικού συμβιβασμού.
Για την Ελλάδα, το άμεσο ζητούμενο είναι η εξασφάλιση μεγαλύτερης ευελιξίας για προσωρινά μέτρα στήριξης και η προστασία των πόρων που κατευθύνονται στην πολιτική συνοχής και στη γεωργία. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι κυβερνήσεις θα καταφέρουν να συμφωνήσουν σε κοινές λύσεις για την ενέργεια, τη βιομηχανία και την ασφάλεια, χωρίς να μεταθέσουν τις αποφάσεις για το κόστος στο μέλλον.
