Η γέννηση της ελληνικής τηλεόρασης δεν ήταν μια απλή τεχνική διαδικασία, αλλά ένα πεδίο άγριας πολιτικής και κοινωνικής σύγκρουσης στο παρασκήνιο της μεταεμφυλιακής Ελλάδας. Αυτή την ταραγμένη περίοδο φέρνει στο φως το νέο εικονογραφημένο μυθιστόρημα του Σπύρου Δερβενιώτη με τίτλο «Η Πρώτη Μετάδοση», από τις Εκδόσεις Μικρός Ήρως. Με αφορμή αυτό το πολιτικό θρίλερ, χαρτογραφούμε τη διαδρομή ενός από τους πιο αξιόμαχους Έλληνες δημιουργούς, ο οποίος εδώ και τέσσερις δεκαετίες αρνείται να αφήσει το πενάκι του μακριά από την επικαιρότητα.
Η έκδοση αυτή, σε συνεργασία με την Αγγελική Σαλαμαλίκη στο χρωματισμό του εντύπου, αποτελεί την ιδανική αφορμή για να στρέψουμε το βλέμμα μας στον τρόπο με τον οποίο τα κόμικς στην Ελλάδα μπορούν να λειτουργήσουν κι ως βαθιά ιστορικά ντοκουμέντα.
Ιστορικό πλαίσιο και υπόθεση του βιβλίου
Η πλοκή ξετυλίγεται μέσα στην πολιτική υψικάμινο της δεκαετίας του 1960, καλύπτοντας κομβικά γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: από τις «Εκλογές της βίας και της νοθείας» του 1961 έως την δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη (1963), τα Ιουλιανά του 1965 και την Αποστασία που ανέτρεψε την κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου.
Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται η δραματοποιημένη προσπάθεια μιας μικρής ομάδας ανθρώπων, με επικεφαλής τον Σάκη Πεπονή (τότε γενικό διευθυντή του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας -ΕΙΡ), στην προσπάθειά τους να στήσουν τεχνικά και θεσμικά το πρώτο δημόσιο τηλεοπτικό πρόγραμμα της χώρας. Η προσπάθειά τους περιγράφεται ως ένας διαρκής αγώνας ενάντια στα συμφέροντα του Παλατιού, του στρατού, του πολιτικού κατεστημένου και των εκδοτών του παραδοσιακού Τύπου, οι οποίοι προσπαθούσαν είτε να ελέγξουν είτε να μπλοκάρουν το νέο πανίσχυρο μέσο.
Μέσα στις σελίδες του βιβλίου, ο αναγνώστης συναντά εμβληματικά ονόματα που σφράγισαν με την επαγγελματική διαδρομή τους το ΕΙΡ (μετέπειτα ΕΙΡΤ και νυν ΕΡΤ). Ανάμεσά τους ο Μιχάλης Γιαννακάκος (διευθυντής του σταθμού), ο Γιώργος Δάμπασης (ο πρώτος σκηνοθέτης της τηλεόρασης του ΕΙΡ) και η Ελένη Κυπραίου (η πρώτη επίσημη παρουσιάστρια). Ξεχωρίζουν επίσης ο Γιώργος Κάρτερ (εκφωνητής, ο οποίος ήδη από το 1960 συμμετείχε στην παρουσίαση και παραγωγή του προγράμματος του πρώτου πειραματικού σταθμού τηλεόρασης της ΔΕΗστη Θεσσαλονίκη), ο τεχνικός Μικές Ψαλίδας, καθώς και η Νόνη Καλοστύπη, ιδιαιτέρα γραμματέας του Γενικού Διευθυντή του ΕΙΡ, Αναστάσιου (Σάκη) Πεπονή, η οποία έμεινε στην ιστορία ως η πρώτη γυναίκα που απολύθηκε από το δικτατορικό καθεστώς της Χούντας.
Οι πρώτες εντυπώσεις και ο αντίκτυπος
Οι κριτικές εξαίρουν το έργο για το βάθος της ιστορικής έρευνας του. Ιδιαιτέρως θετικά σχολιάζεται η χρήση πραγματικών πρωτοσέλιδων μεγάλων εφημερίδων της εποχής ως αφηγηματικές άγκυρες που ορίζουν τον χρόνο. Ο ζωντανός χρωματισμός της Αγγελικής Σαλαμαλίκη και οι διάλογοι αποδίδουν πιστά το κλίμα της μετεμφυλιακής Ελλάδας, αναδεικνύοντας το βιβλίο ως ένα απαραίτητο ανάγνωσμα για την κατανόηση της περιόδου που οδήγησε στο επταετές σκοτάδι της Χούντας.
Η επαγγελματική σταδιοδρομία
του Σπύρου Δερβενιώτη
Πίσω από την ωριμότητα της «Πρώτης Μετάδοσης» κρύβεται μια διαδρομή ακριβώς τεσσάρων δεκαετιών. Ο Σπύρος Δερβενιώτης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1969 και μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον γεμάτο καλλιτεχνικά ερεθίσματα, όντας γιος του σπουδαίου λαϊκού μουσικοσυνθέτη Θόδωρου Δερβενιώτη. Σπούδασε σκηνογραφία στη Σχολή Σταυράκου, μια επιλογή που του έδωσε τη γεωμετρική ακρίβεια, το βάθος και τη σκηνοθετική αντίληψη που χαρακτηρίζουν τα καρέ του μέχρι σήμερα.
Από τη «Βαβέλ» στην καθιέρωση
Το ξεκίνημά του έγινε στα τέλη της δεκαετίας του 1980, δημοσιεύοντας στα περιοδικά «Παρά Πέντε» και «Βαβέλ», τα οποία αποτελούσαν τα βασικά φυτώρια της ελληνικής σκηνής των κόμικς. Η δεκαετία του ’90, όμως, ήταν εκείνη της μεγάλης καταξίωσης. Σε συνεργασία με τους Δημήτρη Βανέλλη και Δημήτρη Καλαϊτζή στο σενάριο, σχεδίασε τον «Φανούρη Άπλα» για τη Μαμούθ Comix (μία από τις πιο ιστορικές και επιδραστικές εκδοτικές εταιρείες κόμικς στην Ελλάδα). Ο Φανούρης, ο νευρωτικός αντι-ήρωας της αθηναϊκής καθημερινότητας, αγαπήθηκε μαζικά, καθόρισε τα ελληνικά κόμικς και απέκτησε φανατικό κοινό μέσα από τέσσερα άλμπουμ.
Η πορεία του συνεχίστηκε με πολύ δημοφιλείς σειρές comic strips στον Τύπο, όπως όπως η «Μάνα Ρέιβερ» στο «9», το κόμικς ένθετο της «Ελευθεροτυπίας», οι «Αταίριαστοι» στην εφημερίδα «City Press» (που κυκλοφόρησαν σε πέντε άλμπουμ) και «Διαρκής Ειρήνη» στο περιοδικό «Γαλέρα». Με τη μετάβαση στην ψηφιακή εποχή, σειρές» και το «Κροκό» και «Fish Eye» (μέσω της πλατφόρμας Socomic) κέρδισαν και τις νεότερες γενιές αναγνωστών.
Η στροφή στα ιστορικά εικονογραφημένα μυθιστορήματα
Πριν από τη φετινή «Πρώτη Μετάδοση», ο Δερβενιώτης είχε ήδη κάνει μια στροφή προς την πιο μεγάλη φόρμα, με τα graphic novels «Yesternow» και «Shark Nation» (βραβείο σεναρίου και καλύτερου κόμικ 2019), και αμέσως μετά στα πιο ώριμα και ιστορικά έργα. Το «Πάρε τα χνάρια που άφησα» (2024), μια βαθιά προσωπική βιογραφία -φόρος τιμής στη ζωή του πατέρα του, γνώρισε τεράστια εμπορική και κριτική επιτυχία. Ακολούθησε το «ΘΒ – Η γαλέρα της ζωής μου» (2025), μια εικονογραφημένη ματιά στη ζωή του Θανάση Βέγγου σε συνεργασία με τον Θανάση Πέτρου.
Ο κοινωνικός αντίκτυπος ενός αξιόμαχου δημιουργού με ανεξίτηλη υπογραφή
Το έργο του Δερβενιώτη λειτουργεί διαχρονικά ως ένας ζωντανός καθρέφτης της Ελλάδας. Είτε μέσα από τις καθημερινές πολιτικές γελοιογραφίες του, είτε μέσα από άλμπουμ όπως οι «Παλιές Πουτάνες», αποτυπώνει με χειρουργική ακρίβεια την ψυχοσύνθεση του Έλληνα, τη διαφθορά της εξουσίας και τις κοινωνικές αντιφάσεις.
Με την έως τώρα πορεία του, ο Σπύρος Δερβενιώτης έχει καταφέρει να αναδειχθεί σε έναν από τους πιο συνεπείς, οξυδερκείς και επιδραστικούς χρονικογράφους της σύγχρονης Ελλάδας. Από τα νευρωτικά καρέ του «Φανούρη Άπλα» της δεκαετίας του ’90 έως τα ώριμα ιστορικά ντοκουμέντα της «Πρώτης Μετάδοσης», το έργο του αποτελεί μια διαρκώς εξελισσόμενη κοινωνικοπολιτική καταγραφή.
Κοιτάζοντας το παρόν, είναι σαφές ότι ο Δερβενιώτης παραμένει ένας δημιουργός απόλυτα αξιόμαχος, με μια ισχυρή, ξεκάθαρη προσωπικότητα και μια καλλιτεχνική υπογραφή που δεν μπερδεύεται με καμία άλλη. Έχοντας ακόμα μπροστά του έναν μακρύ και δημιουργικό δρόμο, συνεχίζει να εξελίσσει την τέχνη του και να παρεμβαίνει στα εγχώρια πολιτιστικά πράγματα. Καταγράφοντας με το πενάκι του τις αντιφάσεις, τα τραύματα και τις μεγάλες αλλαγές της ελληνικής κοινωνίας, δεν προσφέρει απλώς ψυχαγωγία, αλλά διαμορφώνει μια πολύτιμη πολιτιστική κληρονομιά για ένα κοινό που αναγνωρίζει στο πρόσωπό του έναν δημιουργό βαθιά πολιτικό, ουσιαστικό και, πάνω από όλα, απόλυτα συντονισμένο με την εποχή του.
Αναλυτική εργογραφία & εκδόσεις
Σειρές κόμικς
Σειρά Φανούρης Άπλας (Μαμούθ Comix) – Σενάριο: Δ. Βανέλλης & Δ. Καλαϊτζής
- Φανούρης Άπλας – Μέρες Εκτελωνισμού (1991)
- Φανούρης Άπλας – Μέρες Άγριου Κέτερινγκ (1993)
- Φανούρης Άπλας – Μέρες Τυριών και Μοναστηριών (1994)
- Φανούρης Άπλας – Μέρες Ύπνου Εργασίας (1998)
Σειρά Οι Αταίριαστοι (Ελληνικά Γράμματα)
- Οι Αταίριαστοι 1 – Αυτές, Αυτοί και τα Μυστήρια (2002)
- Οι Αταίριαστοι 2 – Δύο… Καιρός για Κρύο (2002)
- Οι Αταίριαστοι 3 – Με ημερομηνία πλήξεως (2004)
- Οι Αταίριαστοι 4 – Για δυνατούς λύτες (2005)
- Οι Αταίριαστοι 5 – Δεν είναι αυτό που νομίζεις… (2007)
- Οι Αταίριαστοι – Πακέτο (Συγκεντρωτική έκδοση, 2007)
Σειρά Ο Φωτογράφος (Ελληνικά Γράμματα) – Σενάριο: Αντώνης Βαβαγιάννης
- Ο Φωτογράφος – Πες Τυρί (2006)
- Ο Φωτογράφος – Κοίτα το Πουλάκι (2007)
Σειρά UGH (Jemma Press)
- UGH – Γέννα Ηφαιστείων (2013)
- UGH – Όλεθρος (2013)
- UGH – Παιδιά του Ηφαιστείου (2014)
- UGH – Πόλεμος! (2014)
Λοιπά Άλμπουμ & Graphic Novels
- Γιατί μας μισούν; (Ελληνικά Γράμματα, 2003) – Συλλογή γελοιογραφιών για τις ΗΠΑ
- Μάνα Ρέιβερ (Ελευθεροτυπία, 2004)
- Διαρκής Ειρήνη (ΚΨΜ, 2008)
- Καλού-Κακού (Jemma Press, 2009)
- Bleeding Hearts (Jemma Press, 2010) – Σε συνεργασία με την Αλέξια Οθωναίου
- Κροκό – Συγκατοικίδια (Τόπος, 2015)
- ComicSoap (Jemma Press, 2017)
- Yesternow (Χαραμάδα, 2017)
- Shark Nation (Χαραμάδα, 2018)
- Παλιές Πουτάνες (Χαραμάδα, 2022)
- ΘΒ – Η γαλέρα της ζωής μου (Μικρός Ήρως, 2025) – Εικονογράφηση σε συνεργασία με τον Θανάση Πέτρου
- Η Πρώτη Μετάδοση (Μικρός Ήρως, 2026) – Χρώμα: Αγγελική Σαλαμαλίκη
Βιβλία
- Πάρε τα Χνάρια που Άφησα (Τόπος, 2024) – Πλήρης βιογραφία του λαϊκού μουσικοσυνθέτη και πατέρα του, Θόδωρου Δερβενιώτη
