Την ανάγκη η Ευρώπη να περάσει από τη διαχείριση των κρίσεων σε μια σαφή στρατηγική ανάπτυξης, τεχνολογικής αυτονομίας και κοινής δράσης ανέδειξε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης. Μιλώντας στο 6ο «Thessaloniki Metropolitan Summit», υπογράμμισε ότι η ταχύτητα των εξελίξεων επιβάλλει στην Ευρώπη να εγκαταλείψει τον κατακερματισμό και να επιταχύνει αποφάσεις που παραμένουν επί χρόνια σε εκκρεμότητα.
Η Ευρώπη απέναντι σε μια νέα εποχή
Στη συζήτηση με τον καθηγητή παγκόσμιας Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Peter Frankopan, ο Κυριάκος Πιερρακάκης έθεσε στο επίκεντρο τις προϋποθέσεις για μια νέα αναπτυξιακή δυναμική στην Ευρώπη.
Η χαμηλή παραγωγικότητα, οι δημογραφικές πιέσεις, οι εξωτερικοί κλυδωνισμοί και ο διεθνής ανταγωνισμός δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο, όπως υποστήριξε, η ευρωπαϊκή ηγεσία δεν μπορεί να περιορίζεται στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που ήδη γνωρίζει.
«Το μέλλον επιταχύνεται και έρχεται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από ό,τι στο παρελθόν», σημείωσε, περιγράφοντας τη διπλή πρόκληση για τις κυβερνήσεις: να αντιμετωπίζουν τις συσσωρευμένες εκκρεμότητες και ταυτόχρονα να διατηρούν την ευελιξία που απαιτείται για απρόβλεπτες εξελίξεις.
Το στοίχημα της ταχύτητας
Για τον υπουργό, η πολιτική ηγεσία κρίνεται πλέον στην ικανότητά της να συνδυάζει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό με την ταχύτητα εφαρμογής.
«Πρέπει να λύνεις τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί και είναι προφανή, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να είσαι αρκετά ευέλικτος, ώστε να απαντάς έξυπνα και αποτελεσματικά σε όσα δεν γνωρίζεις ή, ακόμη καλύτερα, σε όσα δεν γνωρίζεις ότι δεν γνωρίζεις», ανέφερε.
Αναφερόμενος στην ελληνική εμπειρία, υποστήριξε ότι μεταρρυθμίσεις οι οποίες παρέμεναν για χρόνια σε εκκρεμότητα μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικός αναπτυξιακός καταλύτης όταν τελικά υλοποιούνται.
«Υπάρχει μέρισμα από τα προφανή πράγματα που πρέπει να κάνεις για μεγάλο χρονικό διάστημα και δεν έχεις κάνει», τόνισε, παραπέμποντας στις αλλαγές που προχώρησαν στην Ελλάδα την περίοδο της κρίσης.
«Δεν έχουμε την πολυτέλεια να είμαστε 27»
Κεντρική θέση στην παρέμβαση του κ. Πιερρακάκη είχε η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ενότητας. Όπως ανέφερε, η Ευρώπη διαθέτει σημαντικές δυνατότητες, αλλά εξακολουθεί να λειτουργεί κατακερματισμένα σε κρίσιμους τομείς.
Στις βασικές εκκρεμότητες περιέλαβε την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, την τραπεζική ένωση, η οποία πλέον συζητείται ως Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, το ψηφιακό ευρώ, την κοινή ενεργειακή πολιτική και μια συνεκτική τεχνολογική στρατηγική.
Η γεωπολιτική πραγματικότητα, όπως υπογράμμισε, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την κοινή ευρωπαϊκή δράση.
«Στο σημερινό γεωπολιτικό τοπίο δεν έχουμε την πολυτέλεια να είμαστε 27. Πρέπει να είμαστε μία», σημείωσε.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι νέες απαιτήσεις στην ασφάλεια και την άμυνα, αλλά και η τεχνολογική επιτάχυνση έχουν αλλάξει τα δεδομένα. Παράλληλα, όπως υποστήριξε, τα κράτη-μέλη αντιλαμβάνονται πλέον περισσότερο το κόστος της αδυναμίας για κοινές ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Οι καθυστερήσεις μπορούν να γίνουν ανάπτυξη
Ο πρόεδρος του Eurogroup χαρακτήρισε τις καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών θεσμών «συσσωρευμένες αποτυχίες», οι οποίες μπορούν να μετατραπούν σε αναπτυξιακή ευκαιρία.
Η ενοποίηση των αγορών και η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων μπορούν, σύμφωνα με τον ίδιο, να απελευθερώσουν πόρους και να ενισχύσουν την ανάπτυξη. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και το ψηφιακό ευρώ, η υλοποίηση του οποίου τοποθετείται έως το 2029.
Σε ό,τι αφορά τις προτάσεις της έκθεσης Ντράγκι, ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε ότι η πλήρης εφαρμογή τους δεν μπορεί να γίνει άμεσα. Ωστόσο, δεν πρόκειται, όπως είπε, για επιλογή ανάμεσα στο «ναι» και το «όχι», αλλά για την απόσταση που πρέπει να καλυφθεί.
«Δεν είναι ζήτημα του αν θα γίνει ή όχι. Είναι ζήτημα απόστασης. Και πιστεύω ότι η απόσταση θα καλυφθεί», ανέφερε.
Η τεχνολογία είναι η «κούρσα του 21ου αιώνα»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην τεχνολογία και στην ανάγκη η Ευρώπη να αποκτήσει σαφή στρατηγική κατεύθυνση. Χαρακτήρισε την τεχνολογική κούρσα του 21ου αιώνα αντίστοιχη, ως προς τη σημασία της, με την κατάκτηση του Διαστήματος τον προηγούμενο αιώνα.
Το πρώτο ερώτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να καθορίσει η Ευρώπη σε ποιους τομείς θέλει να ηγηθεί, πού επιδιώκει να καλύψει την απόσταση και πού θα επιλέξει τη συνεργασία με άλλες δυνάμεις.
«Πρώτα πρέπει να ορίσεις ποιος είσαι και τι φιλοδοξείς να γίνεις», σημείωσε, αναφερόμενος και στη μελλοντική σχέση της Ευρώπης με την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα χαμένης ευκαιρίας ανέφερε τις Ericsson και Nokia. Όπως είπε, οι δύο εταιρείες βρίσκονταν στην τεχνολογική πρωτοπορία των τηλεπικοινωνιών, όμως η Ευρώπη δεν αξιοποίησε πλήρως τη δύναμη της ενιαίας αγοράς.
«Όταν βρίσκεσαι στην τεχνολογική πρωτοπορία και δεν αξιοποιείς τις δυνατότητες της ενιαίας αγοράς, αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο λάθος», τόνισε.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους κανόνες
Ο κ. Πιερρακάκης συνέδεσε την ανάγκη για νέα ευρωπαϊκή στρατηγική και με την ταχύτητα ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης.
Όπως ανέφερε, ο ανθρώπινος νους σκέφτεται γραμμικά, ενώ οι τεχνολογικές αλλαγές εξελίσσονται εκθετικά. Την ίδια στιγμή, τα πολιτικά συστήματα συχνά αντιδρούν με βραδύτερους ρυθμούς.
Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε την ανάγκη για περισσότερο οριζόντια διακυβέρνηση, συνεργασία μεταξύ υπουργείων, αξιοποίηση εξειδικευμένης γνώσης και προσέλκυση ταλέντου στη δημόσια διοίκηση.
«Η πολιτική είναι οριζόντια. Πρέπει να συνεργαζόμαστε, να λειτουργούμε διαλειτουργικά και να φέρνουμε ταλέντο στην κυβέρνηση», ανέφερε.
Από τις διακηρύξεις στις πρακτικές λύσεις
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη σχέση των πολιτών με τις κυβερνητικές μεταρρυθμίσεις. Όπως είπε, οι πολίτες δεν χρειάζονται μεγάλες διακηρύξεις, αλλά πρακτικές εφαρμογές που βελτιώνουν την καθημερινότητά τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε το gov.gr, το οποίο δημιουργήθηκε με έμπνευση από το βρετανικό gov.uk. Σύμφωνα με τον υπουργό, η αποδοχή του στηρίχθηκε κυρίως στη χρησιμότητά του και στο γεγονός ότι η ίδια η εφαρμογή της μεταρρύθμισης αποτέλεσε την καλύτερη προβολή της.
Η ίδια λογική, σημείωσε, πρέπει να ισχύσει και στην Ευρώπη. Οι πολίτες μπορεί να μην αντιλαμβάνονται άμεσα μια θεσμική αλλαγή, όπως η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, μπορούν όμως να αντιληφθούν τα αποτελέσματά της μέσα από περισσότερες θέσεις εργασίας, υψηλότερη ανάπτυξη και καλύτερες αμοιβές.
Η ιστορία ως οδηγός για τις αποφάσεις
Ο υπουργός αναφέρθηκε ακόμη στη σημασία της ιστορικής γνώσης για τη σύγχρονη πολιτική ηγεσία, επισημαίνοντας την ανάγκη να αποφεύγεται τόσο η εξιδανίκευση όσο και η υπερβολική δραματοποίηση του παρόντος.
«Υπερεκτιμούμε και δραματοποιούμε το παρόν και υποτιμούμε το μέλλον», ανέφερε.
Στο πλαίσιο αυτό επικαλέστηκε τον Τζον Κένεντι και την κρίση των πυραύλων της Κούβας, σημειώνοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είχε μελετήσει το έργο της Barbara Tuchman «The Guns of August», προκειμένου να κατανοήσει πώς μια αλληλουχία λανθασμένων αποφάσεων μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Για τον κ. Πιερρακάκη, η ηγεσία απαιτεί την ικανότητα να βλέπει τη μεγάλη εικόνα, αλλά ταυτόχρονα να παραμένει συνδεδεμένη με την κοινωνία και την πραγματικότητα.
«Πρέπει να συγχρονίσεις το εσωτερικό σου ρολόι με το ρολόι της Ιστορίας», σημείωσε.
Frankopan: Η Ευρώπη πρέπει να ξαναδεί τον ρόλο της
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Peter Frankopan υποστήριξε ότι η Ευρώπη χρειάζεται να επανεξετάσει τα όριά της, τη γεωπολιτική της ταυτότητα και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τις σχέσεις της με τις γειτονικές περιοχές.
Τόνισε ότι το ευρωπαϊκό μέλλον δεν μπορεί να καθορίζεται αποκλειστικά από τα σημερινά 27 κράτη-μέλη, αλλά πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις νέες οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές συνδέσεις που διαμορφώνονται στην ευρύτερη περιοχή.
Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ μιας Ευρώπης που θα είναι περισσότερο διατεθειμένη να αναλαμβάνει ρίσκο, να κινείται ταχύτερα και να σκέφτεται σε μεγαλύτερη κλίμακα. Στάθηκε επίσης στην ανάγκη επανεξέτασης της ευρωπαϊκής πολιτικής ανταγωνισμού και των κανόνων για τις συγχωνεύσεις, ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να μπορούν να ανταγωνιστούν σε κλίμακα τις εταιρείες από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Για την κλιματική αλλαγή, ο καθηγητής της Οξφόρδης έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη προνοητικότητας σε ζητήματα όπως το νερό, τα τρόφιμα, η ενέργεια, η μετανάστευση και το κόστος ζωής.
Το κοινό μήνυμα της συζήτησης ήταν ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια επιλογή με σαφές πολιτικό και οικονομικό κόστος: είτε θα επιταχύνει τις αποφάσεις και θα αξιοποιήσει το μέγεθος της ενιαίας αγοράς, είτε θα συνεχίσει να χάνει χρόνο σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία, η οικονομία και η γεωπολιτική κινούνται με ολοένα μεγαλύτερη ταχύτητα.
