Η παγκόσμια αγορά ομολόγων βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις ισχυρότερες πιέσεις των τελευταίων ετών, καθώς οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για να διακρατήσουν κρατικό και εταιρικό χρέος.
Η απόδοση του 10ετούς ιαπωνικού ομολόγου έφτασε στο 3% για πρώτη φορά από το 1996, ενώ οι αποδόσεις σε ΗΠΑ, Γερμανία και Βρετανία κινούνται επίσης σε πολυετή υψηλά. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο πληθωρισμός, τα διογκούμενα δημόσια ελλείμματα, οι αυξημένες ανάγκες δανεισμού και η αβεβαιότητα που προκαλεί η γεωπολιτική ένταση.
Από την Ιαπωνία έως τις ΗΠΑ, το κόστος δανεισμού ανεβαίνει
Η άνοδος των αποδόσεων δεν περιορίζεται σε μία αγορά. Στις ΗΠΑ, η απόδοση του 10ετούς Treasury έφτασε στο 4,798%, το υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2025, ενώ το 30ετές διαμορφώθηκε στο 5,27%, μόλις έξι μονάδες βάσης κάτω από τα επίπεδα πριν από την πρόσφατη παρέμβαση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών.
Στη Γερμανία, η απόδοση του 10ετούς ομολόγου ανέβηκε στο 3,35%, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2011. Στη Βρετανία, το αντίστοιχο gilt έφτασε στο 5,25%, επίπεδο που είχε να καταγραφεί από το 2008.
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή συνοδεύεται από αναζωπύρωση των πληθωριστικών πιέσεων. Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη ξεπέρασε το 3% τον Αύγουστο, ενισχύοντας τις προσδοκίες ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα προχωρήσει σε αύξηση επιτοκίων τον Σεπτέμβριο.
Η Ιαπωνία σπάει ένα όριο που έμοιαζε αδιανόητο
Η μεγαλύτερη έκπληξη έρχεται από την Ιαπωνία. Η απόδοση του 10ετούς κρατικού ομολόγου έφτασε το 3%, επίπεδο που μέχρι πρόσφατα φάνταζε σχεδόν αδιανόητο για μια οικονομία που επί περισσότερο από μία δεκαετία είχε συνηθίσει σε μηδενικά ή εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια.
Η Ιαπωνία είχε αποτελέσει επί χρόνια την «άγκυρα» των παγκόσμιων αγορών σταθερού εισοδήματος. Οι εξαιρετικά χαμηλές αποδόσεις των ιαπωνικών ομολόγων ωθούσαν τους επενδυτές να αναζητούν υψηλότερες αποδόσεις στο εξωτερικό.
Τώρα η σχέση αυτή αλλάζει.
«Είναι μια πραγματική αλλαγή καθεστώτος», σχολιάζει ο Prashant Newnaha της TD Securities. Τα ιαπωνικά κρατικά ομόλογα ήταν επί χρόνια σημείο αναφοράς για τις διεθνείς αγορές σταθερού εισοδήματος. Η άνοδος των αποδόσεών τους μπορεί να οδηγήσει σε σταδιακή επιστροφή ιαπωνικών κεφαλαίων στην εγχώρια αγορά, περιορίζοντας τη ζήτηση για ομόλογα άλλων χωρών.
Αυτό εξηγεί εν μέρει και την έντονη άνοδο των αποδόσεων στην Αυστραλία.
Το πρόβλημα του χρέους γίνεται παγκόσμιο
Πίσω από την αναταραχή βρίσκεται ένα απλό αλλά κρίσιμο ζήτημα: οι κυβερνήσεις χρειάζονται όλο και περισσότερα χρήματα και οι αγορές ζητούν μεγαλύτερη αποζημίωση για να τα δανείσουν.
Το αμερικανικό δημόσιο χρέος έχει πλέον ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια. Παράλληλα, οι ανάγκες χρηματοδότησης αυξάνονται και στον ιδιωτικό τομέα, καθώς μεγάλες επιχειρήσεις τεχνολογίας αντλούν τεράστια κεφάλαια για να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη.
Έτσι δημιουργείται ένας ανταγωνισμός για διαθέσιμα κεφάλαια σε μια περίοδο κατά την οποία οι επενδυτές εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμοι να αποδεχθούν χαμηλές αποδόσεις.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών παρενέβη ήδη τον Αύγουστο, αυξάνοντας το μέγεθος ορισμένων πράξεων επαναγοράς χρέους, σε μια προσπάθεια να περιορίσει την άνοδο του κόστους δανεισμού.
Η εξέλιξη δείχνει πόσο γρήγορα η αγορά ομολόγων μπορεί να μετατραπεί από τεχνικό ζήτημα της χρηματοπιστωτικής αγοράς σε πρόβλημα για ολόκληρη την οικονομία.
Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και Μέση Ανατολή επιβαρύνουν την εικόνα
Στην εξίσωση προστίθεται η γεωπολιτική.
Το Brent αυξήθηκε σχεδόν 2% την Τρίτη, ξεπερνώντας τα 92 δολάρια το βαρέλι, ενώ οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο από τον Μάρτιο.
Η νέα ένταση στη Μέση Ανατολή ενισχύει τον φόβο ότι οι υψηλότερες τιμές ενέργειας θα μεταφερθούν στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών, καθιστώντας δυσκολότερη την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού.
Για τις κεντρικές τράπεζες, αυτή είναι μια δύσκολη εξίσωση. Η οικονομία χρειάζεται χαμηλότερο κόστος χρήματος, όμως η ενεργειακή ακρίβεια μπορεί να υποχρεώσει τις νομισματικές αρχές να διατηρήσουν ή ακόμη και να αυξήσουν τα επιτόκια.
Γιατί η άνοδος των αποδόσεων αφορά νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Η αγορά ομολόγων μπορεί να μοιάζει μακρινή από την καθημερινότητα, όμως η άνοδος των αποδόσεων μεταφέρεται σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία.
Οι υψηλότερες αποδόσεις των κρατικών τίτλων αυξάνουν το κόστος με το οποίο δανείζονται οι κυβερνήσεις. Παράλληλα, λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για τα επιτόκια στεγαστικών και επιχειρηματικών δανείων.
Για ένα κράτος με μεγάλο χρέος, κάθε άνοδος του κόστους χρηματοδότησης αυξάνει την πίεση στους προϋπολογισμούς. Για μια επιχείρηση, σημαίνει ακριβότερη χρηματοδότηση επενδύσεων. Για ένα νοικοκυριό, μπορεί να σημαίνει ακριβότερο στεγαστικό ή καταναλωτικό δάνειο.
Η δυναμική μπορεί να γίνει αυτοτροφοδοτούμενη: υψηλότερες αποδόσεις σε μία μεγάλη αγορά προκαλούν πιέσεις στις υπόλοιπες, καθώς οι επενδυτές επαναξιολογούν πού αξίζει να τοποθετήσουν τα κεφάλαιά τους.
Οι μνήμες του 1997 και η σύγκριση με την ασιατική κρίση
Η σημερινή εικόνα έχει ανασύρει και μνήμες από την ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση του 1997, αν και οι συνθήκες δεν είναι ίδιες.
Ο οικονομολόγος της HSBC Φρέντερικ Νέουμαν εντοπίζει ορισμένες ενδιαφέρουσες ομοιότητες: την άνοδο των αμερικανικών αποδόσεων, την αδυναμία του ιαπωνικού γιεν και την υπερβολική αισιοδοξία γύρω από μια νέα τεχνολογική επανάσταση.
Στη δεκαετία του 1990, το αμερικανικό 10ετές είχε ανέβει από περίπου 5% τον Οκτώβριο του 1993 στο 8% τον Νοέμβριο του 1994 και παρέμενε κοντά στο 7% τον Απρίλιο του 1997.
Σήμερα η αφετηρία είναι διαφορετική. Η απόδοση του 10ετούς Treasury είχε υποχωρήσει έως το 0,5% τον Αύγουστο του 2020, για να φτάσει πλέον κοντά στο 4,8%.
Παράλληλα, το γιεν έχει υποχωρήσει δραματικά τα τελευταία χρόνια. Από περίπου 103 γιεν ανά δολάριο τον Ιανουάριο του 2021 έφτασε έως τα 163 τον Ιούλιο, πριν ανακάμψει προς τα 160 μετά τις παρεμβάσεις των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας.
Η μεγάλη διαφορά από το 1997 είναι η Ασία
Ο Νέουμαν, ωστόσο, επισημαίνει ότι οι διαφορές μεταξύ του 1997 και του 2026 είναι μεγαλύτερες από τις ομοιότητες.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, πολλές ασιατικές οικονομίες ήταν καθαροί εισαγωγείς κεφαλαίων. Εξαρτώνταν από τη χρηματοδότηση του εξωτερικού και διέθεταν ανεπαρκείς εγχώριες αποταμιεύσεις για να καλύψουν τις ανάγκες τους.
Σήμερα η εικόνα έχει αντιστραφεί. Πολλές ασιατικές οικονομίες είναι καθαροί εξαγωγείς κεφαλαίων και διαθέτουν σημαντικά αποθέματα.
Η ευπάθεια, επομένως, βρίσκεται αλλού.
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ο νέος κρίκος της αλυσίδας
Η άλλη μεγάλη ομοιότητα με το παρελθόν βρίσκεται στην τεχνολογία. Τη δεκαετία του 1990 ήταν το Διαδίκτυο. Σήμερα είναι η τεχνητή νοημοσύνη.
Η Ασία έχει επωφεληθεί ιδιαίτερα από την έκρηξη των επενδύσεων στην υποδομή της AI. Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Ταϊβάν και Σιγκαπούρη έχουν δει τις εξαγωγές ηλεκτρονικών και εξαρτημάτων που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη να στηρίζουν την ανάπτυξή τους.
Εδώ βρίσκεται και ο νέος κίνδυνος.
Εάν το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης στις ΗΠΑ περιορίσει τις επενδύσεις στην AI, η επίπτωση δεν θα περιοριστεί στη Silicon Valley. Θα μπορούσε να επηρεάσει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής της Ασίας.
Η περιοχή έχει μετακινηθεί από μια χρηματοπιστωτική ευπάθεια της δεκαετίας του 1990 σε μια ευπάθεια στη ζήτηση.
Μια νέα εποχή για τις αγορές ομολόγων
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η άνοδος των αποδόσεων.
Στην Ευρώπη και στη Βρετανία, η βασική κινητήρια δύναμη είναι οι αυξημένες προσδοκίες για τον πληθωρισμό. Στις ΗΠΑ, η άνοδος των μακροπρόθεσμων αποδόσεων συνδέεται περισσότερο με την αύξηση των πραγματικών αποδόσεων, αν και και οι πληθωριστικές προσδοκίες αρχίζουν να ενισχύονται.
Σε κάθε περίπτωση, η περίοδος κατά την οποία οι κυβερνήσεις μπορούσαν να δανείζονται σχεδόν δωρεάν φαίνεται να απομακρύνεται.
Η Ιαπωνία αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αν τα ιαπωνικά ομόλογα πάψουν να προσφέρουν μηδενικές αποδόσεις και αρχίσουν να προσελκύουν ξανά εγχώρια κεφάλαια, ολόκληρη η παγκόσμια αγορά σταθερού εισοδήματος μπορεί να χρειαστεί να προσαρμοστεί.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι απλώς εάν τα επιτόκια θα μειωθούν. Είναι εάν οι αγορές έχουν περάσει σε μια νέα εποχή όπου το χρήμα θα παραμένει ακριβότερο, το δημόσιο χρέος θα κοστίζει περισσότερο και οι κυβερνήσεις θα πρέπει να ανταγωνίζονται τον ιδιωτικό τομέα για κεφάλαια.
Και αυτή η αλλαγή, εφόσον παγιωθεί, θα έχει πολύ πιο άμεσες συνέπειες στην οικονομία από μια συνηθισμένη αναταραχή στις αγορές ομολόγων.
