Ένα χρόνο μετά το θάνατό του, ο Ozzy μεταστοιχειώνεται σε χωρική εμπειρία κι ενσωματώνεται σε ένα από τα πιο κερδοφόρα παρακλάδια της αμερικανικής οικονομίας, αυτό της αγοράς του Halloween.
Ταιριαστό, αν μη τί άλλο, αν σκεφθεί κανείς το πλήθος και το είδος του οπτικού, πολυτροπικού και πολυαφηγηματικού υλικού που άφησε πίσω του, σφραγίζοντας με το δικό του τρόπο την pop κουλτούρα – κάτι που κατάφερε χωρίς ποτέ να προδώσει καλλιτεχνικά το metal, μια αντίστιξη πραγματικά ενδιαφέρουσα. Πέρα από την ιστορικά αδιαμφισβήτητη ανάπτυξη του Ozzy ως brand, που, μέσα από μια πληθώρα εγχειρημάτων όπως ο μουσικός θεσμός Ozzfest και το reality show The Osbournes, από μόνη της επαρκεί για να εξηγήσει το νέο αυτό μεταθανάτιο εγχείρημα, συντελείται κάτι πραγματικά ενδιαφέρον: Η ολοκληρωτική μετάβαση από τον θνητό καλλιτέχνη στον αθάνατο μύθο. Μια μετάβαση που, όσο θεαματική κι αν είναι, δεν παύει να ισορροπεί ανάμεσα στο φόρο τιμής και το pastiche.
Της Μαρίας Βασιλείου*
Στις ΗΠΑ, η εορταστική περίοδος του Halloween διαρκεί δύο μήνες· εκκινεί στις 31 Αυγούστου και ολοκληρώνεται το πρωινό της 1ης Νοεμβρίου, παραδίδοντας τη σκυτάλη στην αντίστοιχη χριστουγεννιάτικη. Πρόκειται για ένα διακριτό οικοσύστημα δισεκατομμυρίων στο οποίο συμμετέχουν οι πάντες, από το μικρότερο συνοικιακό café ως τους μεγαλύτερους κολοσσούς της τεχνολογίας και του θεάματος. Ένας απ’ αυτούς, η Universal, έχει καθιερώσει εδώ και 35 χρόνια το δικό της θεσμό μεγάλης κλίμακας: Το Halloween Horror Nights, ένα σύνολο ειδικών θεματικών εγκαταστάσεων, όπως τα τραινάκια τρόμου, που λειτουργούν μόνο μετά τη δύση του ήλιου στο χώρο των θεματικών της ψυχαγωγικών πάρκων και μόνο για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Κάθε χρόνο το roster του HHN ανανεώνεται, προσφέροντας θεάματα και εμπειρίες βασισμένες κυρίως στα δημοφιλέστερα ή στα διαχρονικότερα έργα τρόμου του κινηματογράφου, της τηλεόρασης, της λογοτεχνίας και των κόμιξ – με λίγα λόγια, το περιεχόμενο προέρχεται από τη μυθοπλασία του τρόμου. Φέτος, συμβαίνει κάτι ιδιαίτερο: ανάμεσα σε κόσμους όπως του οσκαρικού Sinners, του πάντα αγαπητού Stranger Things και του θρυλικού Hellraiser, στήνεται ένας πρωτότυπος χώρος, ένα haunted house όπου για πρώτη φορά μετατρέπεται ένας αποβιώσας καλλιτέχνης, όχι αποκλειστικά το έργο του αλλά ο ίδιος, σε θεματικό σύμπαν — το “Ozzy Osbourne: Prince of Darkness”.
Πιθανώς χρειάζονται μερικές διευκρινίσεις: Παρότι το Halloween Horror Nights έχει κατά καιρούς συνεργαστεί με μουσικούς δημιουργούς, όπως τον Alice Cooper και τον Rob Zombie, το ψυχαγωγικό προϊόν που προέκυπτε δεν έθετε στο θεματικό του πυρήνα τους ίδιους τους καλλιτέχνες αλλά ξεδιπλωνόταν επάνω στον αισθητικό άξονα, την εργογραφία ή την περσόνα τους. Tο μοναδικό πλησιέστερο παράδειγμα στο “Ozzy Osbourne: Prince of Darkness” εκκινεί από την ίδια αφετηρία, δηλαδή τη συνεργασία του HHN με την οικογένεια Osbourne, και ήταν η θεματική «διαδρομή τρόμου» με τίτλο “13-3D”, η οποία λειτούργησε ως προωθητικό εγχείρημα για το τότε νέο album των Black Sabbath, με τίτλο “13”. Έτσι, το “Ozzy Osbourne: Prince of Darkness” αποτελεί ουσιαστικά την πρώτη φορά που η Universal δημιουργεί ένα Haunted House αφιερωμένο σε έναν μεμονωμένο καλλιτέχνη, μετατρέποντας όχι μόνο το έργο του αλλά και τον βίο του, σε χωρική εμπειρία.
Ως λυκάνθρωπος αλυχτά περιφερόμενος σε ένα νεκροταφείο τη νύχτα. Μία γιγάντια νυχτερίδα δαγκώνει το κεφάλι του. Ένα κελί ψυχιατρείου φιλοξενεί τον ασθενή με τον αριθμό 9. Ένα βαγόνι τραίνου οδηγείται από τον πιο παράφρονα οδηγό, περνά μέσα από το γκρεμισμένο από τις βόμβες των Ναζί Birmingham και από γοτθικούς ναούς με χαραγμένο το λογότυπό του στις θύρες τους για να καταλήξει στον προορισμό του: στον γνώριμο θρόνο που είδαν εκατομμύρια άνθρωποι επάνω στη σκηνή του Villa Park, όπου κάθεται και περιμένει, για ένα αποχαιρετιστήριο jump scare, ο Πρίγκηπας του Σκότους. Υπήρξαν άραγε ποτέ σαφή τα όρια ανάμεσα στην τέχνη του και στη ζωή του; Η Universal δεν χρειάστηκε να κουραστεί για να επινοήσει το παραμικρό – απλώς συνέλεξε και έβαλε σε μια τυχαία αλλά λειτουργική σειρά χαρακτηριστικά στιγμιότυπα μιας δημόσιας πορείας δεκαετιών, πατώντας πάνω σε μια κοινή παραδοχή, ότι ο Ozzy ζούσε μέσα σε μια μυθολογία την οποία παρήγαγε ο ίδιος. Κάθε του μουσική κατάθεση, κάθε του καλλιτεχνικό βήμα, αλλά και κάθε στιγμή της ζωής του που έφτανε σε εμάς, όλα αποτέλεσαν μικρά κι αυτοτελή αποσπάσματα του ίδιου εικονογραφικού αρχέτυπου, του εαυτού του. Βασισμένο στα albums της solo καριέρας του, τις ιδέες, τα θέματα, τη μουσική και την εικονοποιία τους, αλλά και στην ίδια του τη ζωή, από την ιδιαίτερη πατρίδα και τη φτώχεια μέχρι την ανεστραμμένη, γκροτέσκ εκδοχή του διαβόητου περιστατικού του Des Moines και τον ιστορικό αποχαιρετισμό του τον Ιούλιο του 2025, αυτό το haunted house είναι μια υπερ-εικονοποιημένη εκδοχή του Ozzy: αποσυνδεδεμένη, camp, κι ακίνδυνη.
Η στιγμή που ο μύθος δεν επιβιώνει ως ιστορία αλλά ως σύνολο σημείων, ακρωτηριασμένων, αποστειρωμένων και αποσυνδεδεμένων από το πλαίσιό τους, αυτή είναι η έννοια του pastiche κατά Jameson, και η μετατροπή του Ozzy σε περιπατητικό θέαμα τρόμου την αντανακλά με ακρίβεια. Albums βαρύτητας όπως τα κλασικά Bark at the Moon, Blizzard of Ozz και Diary of a Madman αναπαράγονται ως τα μέρη μιας αισθητικής σύνθεσης που έχει ως μοναδικό στόχο την κατασκευή εμπειρίας για τον χρήστη, ενώ ακόμα και το εύρημα της αντιστροφής του δαγκώματος της νυχτερίδας δεν προχωρά σε μια σατιρική – υπονομευτική κριτική μιας τραγικής συνθήκης, αλλά παρατίθεται απλώς ως ένα παιχνίδισμα αυτοαναφορικότητας, ένα κλείσιμο του ματιού προς το κοινό. Με αυτόν τον τρόπο, τα πάντα αποκόπτονται από το υπαρξιακό τους βάρος, στέκουν ως κενά σημαίνοντα και λειτουργούν, τελικά, ως άμεσα αισθητηριακά τσιτάτα. Αντίστοιχα, όσοι πριν από ένα έτος λύγιζαν υπό το ιστορικό και συναισθηματικό βάρος του αποχαιρετισμού του Ιουλίου, καλούνται τώρα να αποδεσμεύσουν την ιερότητα που βίωσαν σε επίπεδο τόσο ψυχοσυναισθηματικό όσο και κοινωνικό, και να χαιρετήσουν το ομοίωμα. Ο μύθος, την ίδια στιγμή που κατασκευάζεται, απογυμνώνεται από το βάρος του – έτσι καθιερώνεται. Στο τελικό στάδιο αυτής της διαδικασίας βρίσκεται η Ντισνεϊοποίηση.
Η καθιέρωση του μύθου του Ozzy στηρίζεται επάνω σε μια διαρκή σύγκρουση: Από τη μία, η αισθητική αποσύνδεση κι η ανακύκλωση των σημαινόντων που τον συνθέτουν. Από την άλλη, η αντίσταση κι η ακεραιότητα του έργου του. Συνέβη με τον Elvis, τη Marilyn, τον Cash, συμβαίνει πάλι. Η μετατροπή του Ozzy σε σύστημα σημείων δεν θα μπορούσε να σταθεί αν δεν υπήρχε το θεμέλιό της, μια αξεπέραστη δισκογραφία, ένα σώμα δουλειάς που νίκησε το χρόνο. Ο Ozzy υπήρξε ένας καλλιτέχνης με συνέπεια και με ξεκάθαρο όραμα, ακόμα κι εν μέσω των πιο θολών του καταχρήσεων. Ρευστός κι ακομπλεξάριστος, ταυτόχρονα ακλόνητος, κατάφερνε να μεταφράζει το βίωμα της μεταπολεμικής εργατικής τάξης, που δεν απέβαλε ποτέ ούτε στην βαθιά χλιδή του Hollywood, και να ερμηνεύει καλλιτεχνικά την αντίδραση και το σκοτάδι του underdog που αρνείται να συνθλιβεί από το σύστημα, ακόμα κι αν ξέρει ότι είναι μάταιο, αξιοποιώντας τα εργαλεία κάθε εποχής – ουτοπικός κι επίκαιρος, πάντα πολύτροπος, απόλυτος εκφραστής της πεμπτουσίας του metal.
Ακριβώς επειδή η αισθητική εικονοποιία του Ozzy δεν ήταν το εντυπωσιακό περίβλημα ενός άδειου δοχείου, το pastiche έρχεται ως η αναπόφευκτη συνέχεια της πολιτισμικής του ισχύος. Φαίνεται παράδοξο, αλλά το haunted house δεν τον αποδυναμώνει, αλλά, αναγνωρίζοντας την παρουσία του ως πρόσωπο larger than life, επικυρώνει την ηρωοποίησή του, επιβεβαιώνοντας αφενός ότι ο κόσμος του Ozzy είναι τόσο σημαντικός που μπορεί να αναπαράγεται πλέον χωρίς τον ίδιο, αφετέρου ότι ο μηχανισμός του Θεάματος μπορεί να είναι ο πολλαπλασιαστής της ήδη πολλαπλής του υπόστασης. Σχεδόν ταυτόχρονα με την εγκατάσταση του HHN, ανακοινώθηκε η παραγωγή της βιογραφίας του. Είναι προφανές πως βρισκόμαστε στην αρχή μιας διαδικασίας που θα διαρκέσει δεκαετίες. Ο Ozzy δεν θα γίνει ένα πράγμα· θα γίνει όλα. Θα υπάρξουν ντοκιμαντέρ και φάρσες, συγκινητικές βιογραφίες και camp αναπαραστάσεις, επαναλήψεις του reality και νέες σειρές μυθοπλασίας, merchandise και καρτούν, θεματικά πάρκα και ψηφιακά avatars, αποκριάτικη στολή, συναυλίες, φεστιβάλ και το ολόγραμμά του σε παγκόσμια περιοδεία. Ό,τι μπορεί να γίνει, θα γίνει, όχι μόνο για το επικερδές της υπόθεσης, αλλά κι επειδή στη μετανεωτερικότητα, η μνήμη δεν επιβιώνει μέσα από την ιστορική ακρίβεια αλλά μέσα από την επανάληψη, την αφαίρεση και την αισθητική ευληπτότητα. Είναι μια διαδικασία απόσταξης στο διηνεκές. Στο τέλος, θα μείνει ένα ζευγάρι μωβ στρογγυλά γυαλιά, ένας ασημένιος σταυρός, μια καστανή περούκα με χωρίστρα στη μέση και μια νυχτερίδα, ως σύστημα να γίνονται κατανοητά από τους πάντες και να σηματοδοτούν τα πάντα στη συλλογική μας φαντασία. Κι αυτό θα είναι ο θρίαμβος του μύθου του Ozzy.
*Επικοινωνιολόγος
