Έξι μήνες μετά την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων στο Ιράν, η σύγκρουση απέχει πολύ από το αποτέλεσμα που είχε προαναγγείλει ο Ντόναλντ Τραμπ.
Η Τεχεράνη δεν έχει παραδοθεί, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σοβαρά διαταραγμένα και οι επιπτώσεις στην ενέργεια και στην παγκόσμια οικονομία συνεχίζονται. Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον φαίνεται να μετακινεί σταδιακά το βάρος από τη στρατιωτική πίεση στις οικονομικές κυρώσεις, καθώς το ενδεχόμενο νέων αμερικανικών πληγμάτων δεν θεωρείται, τουλάχιστον προς το παρόν, το πιθανότερο σενάριο.
Η εικόνα που καταγράφει το Reuters είναι μιας σύγκρουσης χωρίς καθαρό νικητή, αλλά με ήδη ορατές και πιθανώς μακροχρόνιες συνέπειες για τις ΗΠΑ, το Ιράν, τη Μέση Ανατολή και την παγκόσμια οικονομία.
Ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με πολιτικό κόστος
Ο πρώτος λογαριασμός είναι πολιτικός και αφορά τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο.
Δημοσκοπήσεις Reuters/Ipsos δείχνουν ότι η αποδοχή του Ντόναλντ Τραμπ έχει υποχωρήσει από περίπου 40% στο 33% από την έναρξη του πολέμου. Παράλληλα, μόλις το 31% των Αμερικανών δηλώνει ότι εγκρίνει τη σύγκρουση.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ο πόλεμος συνδέεται άμεσα με ένα από τα βασικά πολιτικά στοιχήματα του Τραμπ: τη μείωση του κόστους ζωής. Η άνοδος των τιμών της βενζίνης και η αβεβαιότητα στις ενεργειακές αγορές λειτουργούν αντίθετα προς αυτή την προεκλογική δέσμευση.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο πιεστικό ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, στις οποίες οι Ρεπουμπλικανοί καλούνται να υπερασπιστούν οριακές πλειοψηφίες στο Κογκρέσο.
Την ίδια ώρα, η σύγκρουση έχει αναζωπυρώσει τις διαφωνίες στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Από τη μία πλευρά βρίσκονται όσοι ζητούν απεμπλοκή και επιστροφή στην αμερικανική εσωτερική ατζέντα και από την άλλη εκείνοι που θεωρούν ότι η στρατιωτική πίεση στην Τεχεράνη πρέπει να συνεχιστεί.
Η παγκόσμια οικονομία άντεξε, αλλά το ενεργειακό κόστος παραμένει
Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται στο επίκεντρο των οικονομικών συνεπειών του πολέμου. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους παγκοσμίως, από τον οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών.
Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας προκάλεσε άνοδο στις τιμές του πετρελαίου και ευρύτερη αναστάτωση στις ενεργειακές αγορές, ενώ επανέφερε τους φόβους για ένα νέο παγκόσμιο πληθωριστικό κύμα και επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Ωστόσο, η παγκόσμια οικονομία αποδείχθηκε ανθεκτικότερη από ό,τι προέβλεπαν οι αρχικές εκτιμήσεις. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει περιορίσει δύο φορές την πρόβλεψή του για την παγκόσμια ανάπτυξη και πλέον αναμένει ρυθμό 3% για φέτος, έναντι 3,3% που προέβλεπε τον Ιανουάριο.
Σε σχέση με τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970, οι μεγάλες οικονομίες είναι σήμερα λιγότερο ενεργοβόρες. Παράλληλα, η κατανάλωση παραμένει ισχυρή, ενώ οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη λειτουργούν ως αντίβαρο στις πιέσεις.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εξαφανιστεί. Όσο η κατάσταση στο Ορμούζ παραμένει ασταθής, η ενέργεια αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς μετάδοσης του πολέμου στην παγκόσμια οικονομία.
Το Ιράν έχει υποστεί βαριές απώλειες, αλλά διατηρεί δυνατότητες αντίδρασης
Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές στις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις και στην οικονομία. Ωστόσο, δεν έχουν εξουδετερώσει τη δυνατότητα της Τεχεράνης να συνεχίσει τις επιχειρήσεις της.
Σύμφωνα με στοιχεία που είχε παρουσιάσει στο Κογκρέσο ο επικεφαλής των αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, οι ΗΠΑ είχαν καταστρέψει έως τον Μάιο 161 ιρανικά πολεμικά πλοία και είχαν θέσει εκτός λειτουργίας το 82% των συστημάτων αεράμυνας της χώρας.
Η ιρανική πολεμική αεροπορία, που πριν από τον πόλεμο πραγματοποιούσε έως και 100 εξόδους ημερησίως, είχε ουσιαστικά σταματήσει να επιχειρεί.
Το πυραυλικό οπλοστάσιο, όμως, αποτελεί διαφορετική υπόθεση. Σύμφωνα με προηγούμενη έρευνα του Reuters, οι ΗΠΑ μπορούσαν να επιβεβαιώσουν την καταστροφή περίπου του ενός τρίτου του μεγάλου αποθέματος ιρανικών πυραύλων.
Παράλληλα, η οικονομική κατάσταση στο Ιράν έχει επιδεινωθεί δραματικά. Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έφτασε τον Ιούλιο στο 128% σε ετήσια βάση.
Παρά το οικονομικό και στρατιωτικό κόστος, ο πόλεμος δεν οδήγησε στην πολιτική κατάρρευση του καθεστώτος. Αντίθετα, η εξωτερική απειλή φαίνεται να ενίσχυσε τη συσπείρωση γύρω από την ηγεσία και συνοδεύτηκε από αυστηρότερη καταστολή της εσωτερικής διαφωνίας.
Η Μέση Ανατολή δεν έγινε ασφαλέστερη
Ένας από τους βασικούς στόχους της στρατιωτικής επιχείρησης ήταν η δραστική μείωση της ιρανικής επιρροής και απειλής στην περιοχή. Έξι μήνες αργότερα, όμως, η εικόνα είναι περισσότερο σύνθετη.
Ιρανικοί πύραυλοι και drones έχουν πλήξει χώρες του Κόλπου που διατηρούν στενές σχέσεις με την Ουάσιγκτον, αλλά και αμερικανικές στρατιωτικές και διπλωματικές εγκαταστάσεις.
Παράλληλα, η αστάθεια έχει επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα και τις εμπορικές διαδρομές. Οι επιθέσεις και οι περιορισμοί στη θαλάσσια κυκλοφορία αυξάνουν τα ασφάλιστρα και το κόστος μεταφοράς, επιβαρύνοντας τις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: η στρατιωτική σύγκρουση δημιουργεί ανασφάλεια, η ανασφάλεια αυξάνει το οικονομικό κόστος και το οικονομικό κόστος μεταφέρεται τελικά στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το μεγάλο ερωτηματικό
Το πιο κρίσιμο στρατηγικό ερώτημα αφορά την κατάσταση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα προκάλεσαν σημαντικές καταστροφές σε γνωστές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου και σε υποδομές που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα. Παράλληλα, ισραηλινές επιθέσεις είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο σημαντικών Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων.
Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούσαν τον Μάιο ότι ο χρόνος που απαιτείται για την παραγωγή επαρκούς σχάσιμου υλικού για ένα πυρηνικό όπλο είχε αυξηθεί έως και στον έναν χρόνο, από περίπου έξι μήνες πριν από τον πόλεμο.
Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα είναι η έλλειψη αξιόπιστης εικόνας για το τι έχει απομείνει.
Οι επιθεωρητές του ΟΗΕ δεν έχουν επιστρέψει στις πυρηνικές εγκαταστάσεις και η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας δεν έχει μπορέσει να επιβεβαιώσει την τύχη περίπου 440 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%.
Η αβεβαιότητα αυτή αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να έχει διασωθεί σημαντικό μέρος του πυρηνικού υλικού και να έχει μεταφερθεί σε μη γνωστές εγκαταστάσεις.
Η Τεχεράνη εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Το ερώτημα, όμως, πλέον δεν είναι μόνο τι δηλώνει το Ιράν, αλλά και τι μπορούν να επιβεβαιώσουν οι διεθνείς επιθεωρητές.
Οι ΗΠΑ πληρώνουν και στρατιωτικό τίμημα
Ο πόλεμος έχει αρχίσει να δοκιμάζει και τις ίδιες τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνατότητες.
Σύμφωνα με έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου, έως τον Μάιο οι ΗΠΑ είχαν χάσει 42 στρατιωτικά αεροσκάφη στη σύγκρουση, είτε από ιρανικά πυρά είτε από ατυχήματα.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η κατανάλωση πυρομαχικών. Το Reuters έχει μεταδώσει ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν χρησιμοποιήσει σχεδόν ολόκληρα τα διαθέσιμα αποθέματα ορισμένων τύπων πυραύλων ακριβείας.
Παράλληλα, εκτίμηση του Center for Strategic and International Studies ανέφερε ότι έως τον Ιούλιο οι ΗΠΑ είχαν καταναλώσει περίπου το 65% των αναχαιτιστικών Patriot και τουλάχιστον το 38% των αναχαιτιστικών THAAD.
Μαχητικά αεροσκάφη, πολεμικά πλοία και άλλα μέσα έχουν μετακινηθεί στη Μέση Ανατολή από την Ευρώπη και τον Ινδο-Ειρηνικό, περιορίζοντας τα διαθέσιμα περιθώρια για ταυτόχρονη αντιμετώπιση άλλων κρίσεων.
Η παρατεταμένη ανάπτυξη αμερικανικών αεροπλανοφόρων αποτελεί χαρακτηριστική ένδειξη της πίεσης. Το USS Gerald R. Ford παρέμεινε σε αποστολή περισσότερο από έναν χρόνο, ενώ το USS Abraham Lincoln συμπλήρωσε 200 συνεχόμενες ημέρες στη θάλασσα.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόση ζημιά μπορούν να προκαλέσουν οι ΗΠΑ στο Ιράν, αλλά και πόσο καιρό μπορούν να διατηρήσουν αυτόν τον ρυθμό επιχειρήσεων χωρίς να επηρεαστεί η συνολική στρατιωτική τους ετοιμότητα.
Έξι μήνες μετά, η σύγκρουση έχει αλλάξει αλλά δεν έχει κριθεί
Έξι μήνες πολέμου δεν έχουν οδηγήσει στην παράδοση της Τεχεράνης ούτε έχουν δημιουργήσει μια σαφή πολιτική έξοδο. Το Ιράν έχει υποστεί βαριές στρατιωτικές και οικονομικές απώλειες, όμως εξακολουθεί να διαθέτει πυραυλικές δυνατότητες και τη δυνατότητα να προκαλεί σοβαρές αναταράξεις στην περιοχή.
Οι ΗΠΑ απέδειξαν ότι μπορούν να πλήξουν καίρια τις ιρανικές στρατιωτικές και πυρηνικές υποδομές. Ταυτόχρονα, όμως, αντιμετωπίζουν πολιτικές πιέσεις στο εσωτερικό, υψηλό κόστος σε πυρομαχικά και αυξημένες απαιτήσεις από τις ένοπλες δυνάμεις τους.
Η παγκόσμια οικονομία απέφυγε μέχρι στιγμής ένα σοκ αντίστοιχο εκείνων του παρελθόντος, χωρίς όμως να έχει απαλλαγεί από τις συνέπειες της ενεργειακής αναστάτωσης.
Και στη Μέση Ανατολή, η βασική διαπίστωση παραμένει δυσάρεστη: η στρατιωτική κλιμάκωση δεν δημιούργησε σταθερότητα.
Ο Τραμπ είχε εκτιμήσει ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να τελειώσει μέσα σε τέσσερις εβδομάδες. Έξι μήνες αργότερα, η σύγκρουση έχει εξελιχθεί σε μια παρατεταμένη αναμέτρηση, στην οποία καμία πλευρά δεν έχει πετύχει τον αποφασιστικό στόχο της.
Το επόμενο κεφάλαιο, επομένως, δεν θα κριθεί μόνο στο πεδίο των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Θα κριθεί στο Ορμούζ, στις αγορές ενέργειας, στο εσωτερικό της Αμερικής, στην αντοχή της ιρανικής οικονομίας και, κυρίως, στο αν θα υπάρξει τελικά ένας πολιτικός δρόμος που θα επιτρέψει στις δύο πλευρές να σταματήσουν μια σύγκρουση την οποία μέχρι σήμερα καμία δεν έχει καταφέρει να κερδίσει ολοκληρωτικά.
