Η επανεκκίνηση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου εξελίσσεται σε νέο τεστ των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η Αγκυρα επαναφέρει την απαίτηση να ενημερώνεται για δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της, ενώ η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί τουρκικό δικαίωμα έγκρισης και επιμένει ότι το έργο θα προχωρήσει κανονικά.
Η Αγκυρα επαναφέρει την απαίτηση για «συντονισμό»
Στο μικροσκόπιο της τουρκικής κυβέρνησης έχουν μπει πλέον τα σχέδια για την επανέναρξη των εργασιών του Great Sea Interconnector (GSI), καθώς και η νέα φάση του έργου με τη συμμετοχή του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam.
Τουρκικές πηγές υποστηρίζουν ότι η Αγκυρα δεν αντιτίθεται στην ανάπτυξη υποθαλάσσιων καλωδίων και διεθνών υποδομών. Επιμένουν, ωστόσο, ότι όταν πραγματοποιούνται έρευνες ή εργασίες πόντισης σε θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η Τουρκία θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα ή δικαιοδοσία, τα πλοία που συμμετέχουν στις εργασίες θα πρέπει προηγουμένως να επικοινωνούν με τις τουρκικές αρχές μέσω της διπλωματικής οδού.
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Για την Αθήνα, η τουρκική θέση δεν αποτελεί απλώς αίτημα ενημέρωσης ή τεχνικού συντονισμού, αλλά έμμεση προσπάθεια να αποκτήσει η Αγκυρα λόγο σε δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε περιοχές όπου η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει τουρκικά δικαιώματα.
Η Τουρκία επικαλείται τη δική της οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο και τις αξιώσεις που έχει διατυπώσει στη βάση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, θεωρεί τις συγκεκριμένες διεκδικήσεις μονομερείς και αντίθετες προς το διεθνές δίκαιο.
Το προηγούμενο της Κάσου και το «πάγωμα» του έργου
Το ζήτημα δεν είναι καινούργιο. Το καλοκαίρι του 2024, οι έρευνες του ιταλικού πλοίου «Ievoli Relume» για τη διαδρομή του καλωδίου στην περιοχή της Κάσου προκάλεσαν έντονη τουρκική αντίδραση.
Η Αγκυρα έστειλε πολεμικά πλοία σε διεθνή ύδατα, υποστηρίζοντας ότι οι συγκεκριμένες δραστηριότητες αφορούσαν περιοχή στην οποία έχει δικαιώματα που απορρέουν από το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Το περιστατικό αποτέλεσε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει τις διεκδικήσεις της από το επίπεδο των διακηρύξεων στο πεδίο.
Έκτοτε, το έργο παρέμεινε ουσιαστικά στάσιμο, με την επανεκκίνησή του να αποκτά πλέον ευρύτερη γεωπολιτική σημασία.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο στην Αθήνα αντιμετωπίζουν την επανέναρξη των εργασιών ως κρίσιμο τεστ. Το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν θα συνεχιστεί ένα ενεργειακό έργο, αλλά εάν η Αγκυρα θα επιχειρήσει να επιβάλει στην πράξη τη θέση ότι οποιαδήποτε δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο χρειάζεται προηγουμένως τουρκική συναίνεση.
Μητσοτάκης: Δεν συζητάμε τίποτα πέρα από ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα
Η ελληνική κυβέρνηση έχει επιλέξει να απαντήσει με σαφή πολιτική γραμμή. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επαναλάβει ότι με την Τουρκία η Ελλάδα δεν συζητά ζητήματα πέραν του καθορισμού ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.
Η θέση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος στην περίπτωση του GSI, καθώς η Αθήνα δεν θέλει να δημιουργηθεί προηγούμενο σύμφωνα με το οποίο η ενημέρωση της Τουρκίας για τις εργασίες ενός διεθνούς έργου θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας στις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές.
Το μήνυμα του πρωθυπουργού προς την Αγκυρα είναι ότι οι τουρκικές αντιδράσεις δεν πρόκειται να αλλάξουν τον ελληνικό σχεδιασμό.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο οποίος τόνισε ότι όσα έχουν εξαγγελθεί, συμπεριλαμβανομένης της πόντισης του καλωδίου, θα προχωρήσουν με βάση τον σχεδιασμό.
Η νέα παράμετρος της γαλλικής Meridiam
Σημαντική αλλαγή σε σχέση με το 2024 είναι η είσοδος στο έργο της γαλλικής Meridiam με πλειοψηφικό πακέτο.
Η συμμετοχή ενός μεγάλου γαλλικού επενδυτικού ομίλου προσθέτει στο GSI μια νέα ευρωπαϊκή διάσταση και αυξάνει το πολιτικό και οικονομικό βάρος της διασύνδεσης. Για την ελληνική κυβέρνηση, η παρουσία της Meridiam αποτελεί επιπλέον στοιχείο που ενισχύει τη βιωσιμότητα και τη διεθνή στήριξη του έργου.
Παράλληλα, όμως, η επανεκκίνηση των εργασιών σημαίνει ότι θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ξανά το ζήτημα των ερευνών και της πόντισης στις θαλάσσιες περιοχές όπου η Τουρκία έχει διατυπώσει αξιώσεις.
Εκεί ακριβώς αναμένεται να δοκιμαστεί η πραγματική στάση της Αγκυρας.
Το τουρκικό σχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα»
Στο παρασκήνιο βρίσκεται και η συζήτηση στην Τουρκία για το νομοσχέδιο που συνδέεται με τη «Γαλάζια Πατρίδα». Σύμφωνα με πληροφορίες που εξετάζονται στην Αθήνα, αυξάνονται οι πιθανότητες να προωθηθεί προς ψήφιση το φθινόπωρο.
Το νομοθετικό πλαίσιο επιχειρεί να καλύψει, σύμφωνα με τουρκικές αναλύσεις, κενά στη νομοθεσία σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας. Οι επικριτές του, ωστόσο, εκτιμούν ότι μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο για την εσωτερική θεσμοποίηση τουρκικών αξιώσεων σε περιοχές όπου τα δικαιώματα της Τουρκίας αμφισβητούνται από την Ελλάδα και άλλες χώρες.
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η Αγκυρα έχει ήδη προχωρήσει στην ανακήρυξη δύο θαλάσσιων πάρκων, προκαλώντας την αντίδραση της Αθήνας. Παράλληλα, επαναφέρει σταδιακά τη ρητορική περί «γκρίζων ζωνών» και αμφισβητούμενων περιοχών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το επόμενο τεστ θα γίνει στη θάλασσα
Το κρίσιμο σημείο πλέον είναι τι θα συμβεί όταν τα πλοία που θα πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες έρευνες και εργασίες για το GSI βρεθούν ξανά στις επίμαχες περιοχές.
Η Αθήνα δεν δείχνει διατεθειμένη να ζητήσει άδεια από την Τουρκία. Η Αγκυρα, από την άλλη, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αντίδρασης εάν οι εργασίες πραγματοποιηθούν χωρίς προηγούμενη ενημέρωση ή συντονισμό, τον οποίο η ίδια θεωρεί αναγκαίο.
Η διαφορά επομένως δεν αφορά μόνο το καλώδιο. Αφορά το ποιος έχει δικαίωμα να καθορίζει τους κανόνες δραστηριότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το GSI μετατρέπεται έτσι σε ένα ακόμη πεδίο όπου θα δοκιμαστεί στην πράξη η ισορροπία ανάμεσα στην ελληνική θέση για άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων βάσει του διεθνούς δικαίου και την τουρκική στρατηγική της σταδιακής κατοχύρωσης των διεκδικήσεων της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Και αυτή τη φορά, σε αντίθεση με το 2024, η Αθήνα δηλώνει ότι θέλει το έργο να περάσει από τις ανακοινώσεις στην πράξη.
