Το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό όσο η Ουάσιγκτον δεν αποδέχεται τους όρους της Τεχεράνης, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ κινείται ανάμεσα στην απειλή στρατιωτικής κλιμάκωσης και την προοπτική συμφωνίας. Οι χώρες του Κόλπου αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές, αλλά διαπιστώνουν ότι καμία δεν μπορεί να αντικαταστήσει πραγματικά τη στρατηγική θαλάσσια οδό.
Το Ιράν συνδέει το άνοιγμα με το τέλος του πολέμου
Το μήνυμα της Τεχεράνης είναι πλέον σαφές: το Στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει χωρίς ανταλλάγματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, Ρεζάι, δήλωσε, σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο Tasnim, ότι η Ουάσιγκτον πρέπει να τερματίσει τον πόλεμο και να ξεπαγώσει τα ιρανικά κεφάλαια. Πρόσθεσε ότι και άλλοι όροι έχουν διαβιβαστεί στην αμερικανική πλευρά μέσω μεσολαβητών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διευκρίνισή του ότι ακόμη και μια ενδεχόμενη συμφωνία Ιράν-Ομάν για τη διέλευση πλοίων θα αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα από το καθεστώς κλεισίματος του Στενού. Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη διατηρεί το Ορμούζ ως αυτόνομο διαπραγματευτικό όπλο.
Τραμπ: Κατάρρευση της Τεχεράνης ή «πολύ, πολύ σκληρό» χτύπημα
Απέναντι στη στάση του Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να κρατά ανοιχτές δύο εντελώς διαφορετικές επιλογές.
Σε τηλεφωνική συνέντευξή του στο Real America’s Voice χαρακτήρισε τους Ιρανούς «πολύ πανούργους διαπραγματευτές» και υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον μπορεί είτε να περιμένει μέχρι η ιρανική οικονομία να καταρρεύσει είτε να προχωρήσει σε νέα, πολύ σκληρή στρατιωτική επίθεση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η Τεχεράνη βρίσκεται σε οικονομικό αδιέξοδο, καθώς δεν μπορεί να δανειστεί και μεγάλο μέρος των περιουσιακών της στοιχείων παραμένει δεσμευμένο.
Την ίδια ώρα, απέρριψε τις ανησυχίες για πιθανές ελλείψεις αμερικανικών πυρομαχικών, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ τα παράγουν «σαν τρελοί» και αποδίδοντας τη μείωση των αποθεμάτων στις αποστολές όπλων που έκανε η προηγούμενη κυβέρνηση Μπάιντεν στην Ουκρανία.
Ωστόσο, η εικόνα που έχει μεταδοθεί από αμερικανικές στρατιωτικές πηγές είναι πιο σύνθετη. Το Reuters είχε αναφέρει ότι ο αμερικανικός στρατός έχει καταναλώσει σημαντικό μέρος των αποθεμάτων του σε πυραύλους υψηλής ακρίβειας μεγάλου βεληνεκούς, γεγονός που προκαλεί προβληματισμό για την ετοιμότητα των ΗΠΑ σε μια νέα παρατεταμένη σύγκρουση.
Ο Κόλπος φοβάται περισσότερο τον πόλεμο από μια δύσκολη συμφωνία
Οι αραβικές χώρες του Κόλπου βρίσκονται μπροστά σε ένα εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα.
Από τη μία πλευρά, δεν επιθυμούν μια συμφωνία που θα αναγνωρίζει στην Τεχεράνη ουσιαστικό έλεγχο των πλοίων που εισέρχονται στο Ορμούζ. Από την άλλη, φοβούνται ακόμη περισσότερο την επιστροφή σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να πλήξει όχι μόνο τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και τις εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας, τις μονάδες αφαλάτωσης και τις υποδομές των αραβικών κρατών.
Έτσι, παρά τις επιφυλάξεις τους, αξιωματούχοι του Κόλπου εμφανίζονται να θεωρούν μια δύσκολη συμφωνία για το Ορμούζ προτιμότερη από την παράταση των εχθροπραξιών.
Οι εναλλακτικές διαδρομές δεν αρκούν
Η προσπάθεια να παρακαμφθεί το Ορμούζ έχει ήδη ξεκινήσει, αλλά τα περιθώρια είναι περιορισμένα.
Η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιεί αγωγούς που μεταφέρουν πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αξιοποιούν χερσαίες υποδομές για να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το Στενό.
Παράλληλα, οι χώρες της περιοχής επενδύουν σε μεγαλύτερες δυνατότητες αποθήκευσης και εξετάζουν νέες διαδρομές προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Ομάν.
Όμως και αυτές οι εναλλακτικές αποδεικνύονται ευάλωτες. Οι επιθέσεις των Χούθι σε σαουδαραδικές ενεργειακές υποδομές δείχνουν ότι η γεωγραφική παράκαμψη του Ορμούζ δεν σημαίνει απαραίτητα και παράκαμψη της σύγκρουσης.
Το ίδιο αποκαλύπτει και η επίθεση με drone σε δεξαμενόπλοιο φυσικού αερίου στο αιγυπτιακό λιμάνι της Νταμιέτα.
Οι ροές πετρελαίου έχουν καταρρεύσει
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται στους αριθμούς.
Σύμφωνα με την Kpler, οι εξαγωγές πετρελαίου μέσω του Ορμούζ μειώθηκαν την περασμένη εβδομάδα σε περίπου 2,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, από περίπου 8,5 εκατομμύρια έναν μήνα νωρίτερα.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων την ημέρα περνούσαν από τη συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία.
Οι ιρανικές εξαγωγές, μάλιστα, μειώθηκαν περίπου στο μισό μέσα σε μία εβδομάδα, στα 47.000 βαρέλια ημερησίως.
Η αγορά προς το παρόν δεν έχει οδηγηθεί σε ακόμη μεγαλύτερη έκρηξη των τιμών, κυρίως λόγω της υποτονικής ζήτησης σε Κίνα, Ιαπωνία, Ινδία και Ευρώπη. Όμως το περιθώριο ασφαλείας έχει μειωθεί σημαντικά: τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου έχουν υποχωρήσει κατά περισσότερα από 400 εκατομμύρια βαρέλια μέσα σε έξι μήνες.
Αυτό σημαίνει ότι μια νέα διαταραχή θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ ισχυρότερη αντίδραση στις αγορές.
Το Ορμούζ γίνεται μόνιμος μοχλός πίεσης
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο για τις χώρες του Κόλπου δεν είναι μόνο το σημερινό κλείσιμο του Στενού. Είναι η προοπτική να μετατραπεί ο έλεγχός του από προσωρινό πολεμικό μέτρο σε μόνιμο γεωπολιτικό εργαλείο του Ιράν.
Από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τις 30 Ιουλίου καταγράφηκαν τουλάχιστον 172 επιθέσεις του Ιράν και συμμαχικών του πολιτοφυλακών σε μη στρατιωτικές υποδομές των έξι αραβικών κρατών του Κόλπου, σύμφωνα με την Armed Conflict Location and Event Data.
Περίπου οι μισές αφορούσαν ενεργειακές υποδομές, μεταξύ άλλων πετρελαϊκές και εγκαταστάσεις φυσικού αερίου, ηλεκτροπαραγωγής και αφαλάτωσης.
Την ίδια στιγμή, η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία των ΗΑΕ, Adnoc, ανέφερε ότι τέσσερα από τα πλοία της δέχθηκαν επιθέσεις την περασμένη εβδομάδα. Συνολικά, 16 πλοία της έχουν δεχθεί επιθέσεις από την έναρξη του πολέμου.
Ένα Ορμούζ που δεν θα είναι ποτέ ξανά το ίδιο
Η κρίση έχει αλλάξει τα δεδομένα στον Περσικό Κόλπο. Οι χώρες της περιοχής διαπιστώνουν ότι ακόμη και αν καταφέρουν να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το Ορμούζ, δεν μπορούν να εξαλείψουν την απειλή που προέρχεται από μια σύγκρουση με πολλαπλά μέτωπα.
Το Ιράν έχει πλέον τη δυνατότητα να πιέζει όχι μόνο μέσω του ίδιου του Στενού, αλλά και μέσω επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές και εναλλακτικές διαδρομές.
Γι’ αυτό και μια ενδεχόμενη συμφωνία για το άνοιγμα του Ορμούζ θα αποτελούσε περισσότερο ανάσα παρά λύση.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται μια ευρύτερη συμφωνία που θα απομακρύνει την απειλή μιας νέας κλιμάκωσης. Διαφορετικά, το Ορμούζ θα παραμείνει ένας διακόπτης τον οποίο η Τεχεράνη μπορεί να ανοίγει και να κλείνει, επηρεάζοντας κάθε φορά την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στρατηγικό αποτέλεσμα του πολέμου: το Στενό του Ορμούζ δεν είναι πλέον απλώς ένας θαλάσσιος διάδρομος. Έχει μετατραπεί σε μοχλό ισχύος του Ιράν απέναντι στις ΗΠΑ και ολόκληρο τον ενεργειακό κόσμο.
