Η παρατεταμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και η συνεχιζόμενη αναστάτωση στις διεθνείς αγορές ενέργειας οδηγούν την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μπροστά σε μία δύσκολη εξίσωση. Με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν ουσιαστικά κλειστά για τέταρτο συνεχόμενο μήνα και τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου να διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα, οι πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρωζώνη ενισχύονται, αυξάνοντας την πιθανότητα επιστροφής σε πιο αυστηρή νομισματική πολιτική.
Η πρώτη αύξηση επιτοκίων μετά από δυόμισι χρόνια
Οι αγορές προεξοφλούν ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα προχωρήσει την ερχόμενη Πέμπτη σε αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης του επιτοκίου αποδοχής καταθέσεων, το οποίο αναμένεται να διαμορφωθεί στο 2,25%.
Εάν επιβεβαιωθεί το σενάριο αυτό, θα πρόκειται για την πρώτη αύξηση επιτοκίων μετά τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν το επιτόκιο είχε φτάσει στο υψηλό του 4%. Από τον Ιούνιο του 2024 έως και τον Ιούνιο του 2025, η ΕΚΤ είχε μειώσει σταδιακά τα επιτόκια κατά συνολικά δύο ποσοστιαίες μονάδες, επιχειρώντας να στηρίξει την οικονομική δραστηριότητα.
Οι συνθήκες, ωστόσο, έχουν μεταβληθεί σημαντικά.
Το μήνυμα της Ίζαμπελ Σνάμπελ
Τον τόνο για αλλαγή πορείας έδωσε η Ίζαμπελ Σνάμπελ, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, επισημαίνοντας ότι η διάρκεια του πολέμου έχει ξεπεράσει κατά πολύ τις αρχικές εκτιμήσεις και ότι οι αυξημένες τιμές ενέργειας έχουν αρχίσει να μεταφέρονται σε ευρύτερα τμήματα της οικονομίας.
Σύμφωνα με την ίδια, ακόμη και ένα ενδεχόμενο ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν θα αρκούσε για να εξαλείψει άμεσα τις πληθωριστικές πιέσεις, καθώς οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές της περιοχής αναμένεται να διατηρήσουν τις τιμές των ορυκτών καυσίμων σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Παρά τις επανειλημμένες προβλέψεις περί επικείμενης αποκλιμάκωσης, ο πόλεμος συνεχίζεται χωρίς ορατό τέλος.
Ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αύξησης μέσα στο 2026
Η ΕΚΤ δεν αναμένεται να δώσει σαφείς κατευθύνσεις για τις επόμενες κινήσεις της, επιμένοντας στη στρατηγική των αποφάσεων «συνεδρίαση προς συνεδρίαση» με βάση τα διαθέσιμα οικονομικά δεδομένα.
Ωστόσο, όσο παρατείνεται η ενεργειακή κρίση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος περαιτέρω αναζωπύρωσης του πληθωρισμού.
Σε πρόσφατη έρευνα του Reuters, το 60% των οικονομολόγων εκτίμησε ότι η ΕΚΤ θα προχωρήσει και σε δεύτερη αύξηση επιτοκίων εντός του 2026, πιθανότατα τον Σεπτέμβριο, πρόβλεψη που αντανακλάται ήδη και στις αγορές χρήματος.
Η επιβράδυνση της οικονομίας προβληματίζει τη Φρανκφούρτη
Η άλλη όψη του προβλήματος αφορά την οικονομική ανάπτυξη.
Η αύξηση του κόστους δανεισμού μπορεί να περιορίσει την κατανάλωση και τις επενδύσεις, ενισχύοντας τον κίνδυνο ύφεσης στην Ευρωζώνη.
Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το ΑΕΠ της Ευρωζώνης υποχώρησε κατά 0,2% το πρώτο τρίμηνο του 2026 σε σύγκριση με το προηγούμενο τρίμηνο. Παρότι σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε η απότομη πτώση του ιρλανδικού ΑΕΠ, οι επιπτώσεις της γεωπολιτικής κρίσης στην ευρωπαϊκή οικονομία είναι ήδη εμφανείς.
Οι ενδείξεις για το δεύτερο τρίμηνο παραμένουν επίσης αρνητικές.
Προειδοποίηση από την S&P Global
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της S&P Global, Κρις Γουίλιαμσον, ανέφερε ότι τα στοιχεία από τις επιχειρηματικές έρευνες του Μαΐου υποδηλώνουν πιθανή νέα συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 0,2%, εφόσον δεν υπάρξει ουσιαστική βελτίωση τον Ιούνιο.
Όπως σημείωσε, το επιχείρημα υπέρ πρόσθετων αυξήσεων επιτοκίων αποδυναμώνεται όσο η οικονομία χάνει δυναμική, καθώς η εξασθένηση της ζήτησης περιορίζει τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να μετακυλίουν το αυξημένο κόστος στους καταναλωτές και περιορίζει τις πιέσεις στους μισθούς.
Ο πληθωρισμός ανεβαίνει ξανά στην Ευρωζώνη
Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός συνεχίζει την ανοδική του πορεία.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ευρωζώνη διαμορφώθηκε στο 3,2% τον Μάιο, από 3% τον Απρίλιο και 1,9% τον Φεβρουάριο.
Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η εκτίναξη των τιμών ενέργειας κατά 10,9% σε ετήσια βάση. Ωστόσο, για πρώτη φορά μετά την έναρξη της κρίσης, παρατηρούνται δευτερογενείς ανατιμήσεις και σε άλλους τομείς της οικονομίας.
Ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες αυξήθηκε στο 2,5% από 2% τον Απρίλιο, ενώ οι τιμές των βιομηχανικών προϊόντων εκτός ενέργειας κατέγραψαν άνοδο 0,9%, έναντι 0,8% τον προηγούμενο μήνα.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στους κεντρικούς τραπεζίτες, καθώς υποδηλώνει ότι το ενεργειακό σοκ αρχίζει να διαχέεται σε ολόκληρη την οικονομία.
Η δύσκολη ισορροπία της ΕΚΤ
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα σύνθετο δίλημμα: από τη μία πλευρά οφείλει να αποτρέψει την παγίωση ενός νέου κύματος πληθωρισμού και από την άλλη να προστατεύσει την εύθραυστη ανάπτυξη της Ευρωζώνης.
Η διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή και η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ θα αποτελέσουν κρίσιμους παράγοντες για τις επόμενες αποφάσεις της.
Ο Κρις Γουίλιαμσον προειδοποίησε ότι οι πιέσεις στις τιμές έχουν φτάσει στο πιο ανησυχητικό επίπεδο των τελευταίων τριών και πλέον ετών, εκτιμώντας ότι ο πληθωρισμός θα μπορούσε να προσεγγίσει το 4% τους επόμενους μήνες.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, η συνεδρίαση της ΕΚΤ αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι αποφάσεις της θα επηρεάσουν το κόστος δανεισμού, την πορεία των επενδύσεων και τις προοπτικές ανάπτυξης σε ολόκληρη την Ευρώπη.
