Η πρόταση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να συνδεθεί μια πιθανή συμφωνία τερματισμού του πολέμου με το Ιράν με την επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό, αμηχανία και έντονες επιφυλάξεις στη Μέση Ανατολή.
Αναλυτές, διπλωμάτες και πολιτικοί παράγοντες θεωρούν ότι η πρόταση αγνοεί τις πραγματικές ισορροπίες της περιοχής και υποτιμά το βάρος του Παλαιστινιακού στις σχέσεις αραβικών κρατών με το Ισραήλ.
Η ανάρτηση Τραμπ και το ασαφές τελεσίγραφο
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ παρουσίασε ένα σχέδιο σύμφωνα με το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μεσολαβούσαν για συμφωνία με το Ιράν και, σε αντάλλαγμα, χώρες της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας θα προχωρούσαν στην επίσημη αναγνώριση του Ισραήλ μέσω ένταξης στις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Ο ίδιος έφτασε στο σημείο να δηλώσει ότι αυτή η εξέλιξη «θα έπρεπε να είναι υποχρεωτική», αφήνοντας να εννοηθεί ότι μια αμερικανική συμφωνία με την Τεχεράνη θα μπορούσε να εξαρτηθεί από την αποδοχή του Ισραήλ από κράτη όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.
Ωστόσο, η παρέμβασή του προκάλεσε αμέσως απορίες. Ορισμένες από τις χώρες που ανέφερε — όπως η Αίγυπτος, η Ιορδανία και η Τουρκία — έχουν ήδη διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ εδώ και δεκαετίες. Άλλες, όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και το Πακιστάν, δεν δείχνουν καμία διάθεση να αλλάξουν στάση στο σημερινό περιβάλλον.
«Ποια είναι η σύνδεση;»
Η πρόταση αντιμετωπίστηκε στη Μέση Ανατολή περισσότερο ως πολιτική δήλωση παρά ως ρεαλιστική διπλωματική πρωτοβουλία.
Ο Γιοέλ Γκουζάνσκι, ερευνητής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, χαρακτήρισε το σχέδιο «παράξενο», διερωτώμενος ποια ακριβώς είναι η σύνδεση ανάμεσα σε μια συμφωνία με το Ιράν και στην αναγνώριση του Ισραήλ από αραβικά κράτη.
Ανάλογη ήταν και η αντίδραση δυτικών διπλωματών στην περιοχή, οι οποίοι, σύμφωνα με πληροφορίες, εκτιμούν ότι η ιδέα δεν αντιμετωπίζεται σοβαρά στις αραβικές πρωτεύουσες.
Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι γιατί χώρες όπως το Κατάρ, που είχαν προσπαθήσει να αποτρέψουν τη σύγκρουση με το Ιράν πριν από τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς της 28ης Φεβρουαρίου, θα έπρεπε τώρα να «ανταμείψουν» την Ουάσινγκτον και το Ισραήλ με διπλωματική αναγνώριση.
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ και τα όριά τους
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ υπογράφηκαν το 2020 με πρωτοβουλία της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ και οδήγησαν στην εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Μαρόκο.
Στις ΗΠΑ παρουσιάστηκαν ως μεγάλη διπλωματική επιτυχία, ωστόσο αναλυτές της Μέσης Ανατολής επισημαίνουν ότι οι συμφωνίες αφορούσαν χώρες που δεν βρίσκονταν σε εμπόλεμη κατάσταση με το Ισραήλ και ότι ουσιαστικά παρέκαμψαν το Παλαιστινιακό, το οποίο παραμένει το κεντρικό γεωπολιτικό ζήτημα της περιοχής.
Παρότι οι συμφωνίες άνοιξαν δρόμους για συνεργασία σε εμπόριο, ασφάλεια και τουρισμό, δεν άλλαξαν το συνολικό πολιτικό κλίμα στον αραβικό κόσμο. Αντίθετα, μετά τους πολέμους στη Γάζα, στον Λίβανο και στο Ιράν, η δημόσια σύνδεση με το Ισραήλ έχει γίνει πολιτικά πιο δύσκολη για πολλές κυβερνήσεις της περιοχής.
Η Σαουδική Αραβία και το παλαιστινιακό ζήτημα
Η μεγαλύτερη στρατηγική επιδίωξη του Ισραήλ παραμένει η εξομάλυνση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία. Ωστόσο, το Ριάντ επαναλαμβάνει σταθερά ότι οποιαδήποτε αναγνώριση του Ισραήλ προϋποθέτει σαφή πορεία προς τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.
Η σημερινή ισραηλινή κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου απορρίπτει κατηγορηματικά αυτό το ενδεχόμενο, γεγονός που καθιστά το σενάριο συμφωνίας ακόμη πιο απομακρυσμένο.
Ο Σαουδάραβας αναλυτής Σαλμάν αλ-Ανσάρι ξεκαθάρισε ότι η θέση του Ριάντ για λύση δύο κρατών δεν αποτελεί διαπραγματευτικό χαρτί αλλά στρατηγική επιλογή.
Αντιδράσεις και στο Πακιστάν
Αντίστοιχα αρνητική ήταν η αντίδραση και στο Πακιστάν, το οποίο ο Τραμπ συμπεριέλαβε μεταξύ των χωρών που θα μπορούσαν να ενταχθούν στις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Το Ισλαμαμπάντ δεν αναγνωρίζει το Ισραήλ και διατηρεί διαχρονικά αυστηρή στάση στο ζήτημα. Ο υπουργός Άμυνας Χαουάτζα Μοχάμαντ Ασίφ δήλωσε ότι μια τέτοια κίνηση θα ερχόταν σε αντίθεση με τις «θεμελιώδεις ιδεολογικές αρχές» της χώρας.
Πακιστανοί αναλυτές εκτιμούν ότι η ρητορική Τραμπ απευθύνεται κυρίως στο εσωτερικό πολιτικό του ακροατήριο και ιδιαίτερα σε κύκλους που αντιμετωπίζουν με δυσπιστία μια πιθανή συμφωνία με το Ιράν.
Η «ομίχλη του πολέμου» και η επόμενη μέρα
Με τις ισραηλινές εκλογές να πλησιάζουν και το πολιτικό μέλλον του Νετανιάχου να παραμένει αβέβαιο, αρκετοί ειδικοί θεωρούν απίθανο αραβικά κράτη να προσφέρουν αυτή τη στιγμή μια μεγάλη διπλωματική νίκη στο Ισραήλ.
Η αίσθηση που κυριαρχεί στη Μέση Ανατολή είναι ότι η περιοχή βρίσκεται ακόμη μέσα στην «ομίχλη του πολέμου» και ότι καμία κυβέρνηση δεν πρόκειται να αναλάβει τόσο υψηλό πολιτικό κόστος χωρίς σαφείς εγγυήσεις για το Παλαιστινιακό και για τη συνολική σταθερότητα στην περιοχή.
Παράλληλα, ο ίδιος ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο υπαναχώρησης, αναγνωρίζοντας ότι ορισμένες χώρες ίσως έχουν «αποδεκτούς λόγους» για να μην προχωρήσουν σε αναγνώριση του Ισραήλ.
