Το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ και η σύγκρουση ΗΠΑ – Κίνας πριν από τη συνάντηση στο Πεκίνο
Η επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, την προσεχή Πέμπτη, αποκτά χαρακτήρα κρίσιμης γεωπολιτικής δοκιμασίας σε μια περίοδο κατά την οποία η σύγκρουση γύρω από το Ιράν όχι μόνο δεν αποκλιμακώνεται, αλλά μετατρέπεται σε πεδίο συνολικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα. Η Ουάσιγκτον προσδοκούσε ότι έως τώρα η Τεχεράνη θα είχε υποχωρήσει είτε υπό στρατιωτική πίεση είτε μέσω διπλωματικής απομόνωσης. Τίποτε από αυτά δεν συνέβη.
Η παράταση της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ, οι συγκρούσεις ανάμεσα στις αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις και την ιρανική παράκτια άμυνα, αλλά και οι επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, μετατρέπουν τη συνάντηση Τραμπ – Σι σε μια συνάντηση με πολλαπλά μέτωπα: εμπόριο, ενέργεια, στρατιωτική ισχύ και επιρροή στη Μέση Ανατολή.
Η Κίνα ανάμεσα στη μεσολάβηση και τα ενεργειακά συμφέροντα
Η πρόσφατη επίσκεψη του ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στο Πεκίνο αναζωπύρωσε τα σενάρια περί κινεζικής διαμεσολάβησης. Η κινεζική ηγεσία επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας, προωθώντας την εικόνα μιας χώρας που μπορεί να λειτουργήσει ως ισορροπιστής σε μια περιοχή που απειλείται από γενικευμένη αποσταθεροποίηση.
Πίσω από τη διπλωματική ρητορική βρίσκονται, ωστόσο, σαφή οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα. Πριν από την κλιμάκωση του πολέμου, η Κίνα απορροφούσε έως και το 90% των ιρανικών εξαγωγών αργού πετρελαίου, καλύπτοντας σημαντικό μέρος των ενεργειακών της αναγκών. Παράλληλα, στηριζόταν και στις εισαγωγές από τη Βενεζουέλα, πριν οι αμερικανικές παρεμβάσεις μεταβάλουν τις ισορροπίες στη χώρα της Λατινικής Αμερικής.
Παρά τη στροφή προς τη ρωσική ενέργεια, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών και τα μεγάλα στρατηγικά αποθέματα, το Πεκίνο βλέπει ότι η παρατεταμένη αστάθεια στον Περσικό Κόλπο περιορίζει τα περιθώρια ευελιξίας της κινεζικής οικονομίας.
Τα Στενά του Ορμούζ και η πίεση στην παγκόσμια οικονομία
Το πρόβλημα για την Κίνα δεν αφορά μόνο την ποσότητα πετρελαίου που χάνεται από την αγορά. Το φθηνό ιρανικό και βενεζουελάνικο αργό αποτέλεσε βασικό πυλώνα της βιομηχανικής ανάπτυξης που επέτρεψε στο Πεκίνο να αμφισβητήσει ευθέως την αμερικανική οικονομική πρωτοκαθεδρία.
Η συνεχιζόμενη ένταση στα Στενά του Ορμούζ επηρεάζει και τις ροές πετρελαίου από το Ιράκ και τη Σαουδική Αραβία προς την ασιατική αγορά. Για την κινεζική ηγεσία, η ενεργειακή ασφάλεια συνδέεται πλέον άμεσα με την ευρύτερη γεωπολιτική αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, το Πεκίνο επιχείρησε τον Απρίλιο μια περιορισμένη κίνηση αποκλιμάκωσης απέναντι στην Ουάσιγκτον, αυξάνοντας ελαφρά τις εισαγωγές αμερικανικού πετρελαίου. Η κίνηση είχε περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα, καθώς το αμερικανικό αργό καλύπτει μόλις μικρό ποσοστό των κινεζικών αναγκών.
Η αμφισβήτηση της αμερικανικής ισχύος
Η αντοχή του Ιράν απέναντι στην αμερικανοϊσραηλινή πίεση έχει προκαλέσει συζητήσεις ακόμη και εντός των παραδοσιακών συμμάχων των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Αραβικές κυβερνήσεις που στηρίζονταν επί δεκαετίες στην αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα παρακολουθούν πλέον με μεγαλύτερη επιφύλαξη την ικανότητα της Ουάσιγκτον να εγγυηθεί την ασφάλεια της περιοχής.
Στην Κίνα, αναλυτές και πρώην στρατιωτικοί περιγράφουν τις ΗΠΑ ως έναν «κουτσό γίγαντα» που δυσκολεύεται να επιβληθεί ακόμη και σε μια περιφερειακή δύναμη όπως το Ιράν. Στη λογική του Πεκίνου, αυτό λειτουργεί ως έμμεσο μήνυμα για τις ισορροπίες ισχύος στον Ειρηνικό και για το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής σύγκρουσης γύρω από την Ταϊβάν.
Την ίδια στιγμή, η κινεζική ηγεσία αποφεύγει τις προσωπικές επιθέσεις κατά του Τραμπ, επιλέγοντας πιο προσεκτική ρητορική. Επιδιώκει να εμφανιστεί ως ψύχραιμος παίκτης απέναντι σε μια αμερικανική πολιτική που χαρακτηρίζεται από αιφνιδιασμούς και διαρκή κλιμάκωση.
Η μάχη για τη Μέση Ανατολή και οι νέοι άξονες
Για το Πεκίνο, η επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα. Το Ιράν δεν είναι μόνο ενεργειακός εταίρος αλλά και βασικός κρίκος της κινεζικής επιρροής στην Κεντρική Ασία και στη Μέση Ανατολή.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, οι ΗΠΑ επιχειρούν να οικοδομήσουν έναν νέο οικονομικό και γεωπολιτικό διάδρομο που θα συνδέει την Ινδία με την Ανατολική Μεσόγειο μέσω αραβικών χωρών και του Ισραήλ, παρακάμπτοντας πλήρως το Ιράν και περιορίζοντας τη διείσδυση της Κίνας.
Η σύγκρουση, πλέον, ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός περιφερειακού πολέμου. Πρόκειται για μια αναμέτρηση που διαμορφώνει νέες γραμμές ισχύος στον 21ο αιώνα.
Πόκερ ή σκάκι;
Δυτικοί αναλυτές περιγράφουν εύγλωττα τη διαφορά στρατηγικής ανάμεσα στις εμπλεκόμενες πλευρές: ο Τραμπ αντιμετωπίζει τη σύγκρουση σαν παρτίδα πόκερ, ενώ το Ιράν και η Κίνα κινούνται με τη λογική του σκακιού.
Ο αμερικανός πρόεδρος επιμένει ότι «κρατά όλα τα χαρτιά». Το Πεκίνο, αντίθετα, επενδύει στον χρόνο, στην υπομονή και στη φθορά του αντιπάλου. Όταν Τραμπ και Σι Τζινπίνγκ καθίσουν στο ίδιο τραπέζι στο Πεκίνο, το βασικό ερώτημα δεν θα είναι μόνο ποιος έχει ισχυρότερα όπλα ή μεγαλύτερη οικονομική δύναμη. Θα είναι ποιος κατανοεί καλύτερα το παιχνίδι που παίζεται.
