Η Ομάδα Εργασίας του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας έδωσε απόψε στη δημοσιότητα το «Μανιφέστο για τη συμπαράταξη της σοσιαλδημοκρατίας, της ριζοσπαστικής αριστεράς και της πολιτικής οικολογίας», ένα κείμενο περίπου 8.000 λέξεων που λειτουργεί ως ιδεολογική πυξίδα, όχι ως διακήρυξη του υπό σύσταση κόμματος. Η επιλογή της Πρωτομαγιάς για τη δημοσιοποίηση αποτυπώνει συμβολικά τη φιλοδοξία του πρώην πρωθυπουργού να σηματοδοτήσει μια νέα φάση πολιτικής επανεκκίνησης.
Η αφετηρία: Ένας κόσμος που αλλάζει
Το κείμενο της ομάδας υπό τον Γιώργο Σιακαντάρη ξεκινά με τη διαπίστωση ότι «ο κόσμος όπως τον γνωρίζαμε αλλάζει μπροστά στα μάτια μας» και ότι «οι βεβαιότητες των μεταπολεμικών κοινωνιών καταρρέουν». Η αφετηρία τοποθετείται σε μια εποχή γενικευμένης μετάβασης, όπου διευρύνονται οι ανισότητες, επεκτείνεται η κλιματική κρίση, καταρρέει το Διεθνές Δίκαιο και η Τεχνητή Νοημοσύνη έρχεται συχνά σε αντίθεση με τις δημοκρατικές κατακτήσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, το μανιφέστο επαναφέρει τη διάκριση Αριστεράς-Δεξιάς ως «πιο επίκαιρη από ποτέ». Πρόκειται για συνειδητή διαφοροποίηση από τις τεχνοκρατικές αναγνώσεις και θα αποτελέσει βασικό άξονα της αντιπαράθεσης Τσίπρα-Μητσοτάκη την επόμενη περίοδο.
Σύγκλιση τριών ρευμάτων
Η καρδιά της πρότασης είναι η σύγκλιση σοσιαλδημοκρατίας, ριζοσπαστικής και ανανεωτικής Αριστεράς και πολιτικής οικολογίας. Δεν περιγράφεται ως ιδεολογική πολυτέλεια, αλλά ως «κρίσιμη πολιτική αναγκαιότητα», με την έμμεση παραδοχή ότι κανένα από αυτά τα ρεύματα δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει αυτόνομα με όρους ηγεμονίας.
Το κείμενο ζητά από κάθε ρεύμα να κάνει ένα βήμα προσαρμογής. Η σοσιαλδημοκρατία καλείται να απομακρυνθεί από τις λογικές διαχείρισης. Η ριζοσπαστική Αριστερά να επεξεργαστεί ρεαλιστικές πολιτικές για την παραγωγική ανασυγκρότηση. Η πολιτική οικολογία να ενσωματωθεί στον πυρήνα ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου που συνδυάζει βιωσιμότητα, ενεργειακή ασφάλεια και κοινωνική δικαιοσύνη.
Πέρα από το δίλημμα μεταρρύθμιση ή επανάσταση
Το ιστορικό δίλημμα του 20ού αιώνα μπαίνει στο αρχείο. Το μανιφέστο διατυπώνει ότι «η πρόκληση δεν είναι η επιλογή… αλλά η σύνθεσή τους». Η πολιτική περιγράφεται όχι ως «τέχνη του εφικτού», αλλά ως «διεύρυνση των ορίων του εφικτού».
Η διατύπωση αυτή αντανακλά τη διαδρομή του Αλέξη Τσίπρα από τον αντισυστημικό λόγο της πρώτης περιόδου σε μια σύνθετη αντίληψη άσκησης πολιτικής μετά την εμπειρία διακυβέρνησης. Χωρίς ρεαλισμό δεν υπάρχει προοπτική εξουσίας, χωρίς ριζοσπαστισμό δεν υπάρχει λόγος ύπαρξης.
Η Κυβερνώσα Αριστερά και το πρόγραμμα
Η έννοια της «Κυβερνώσας Αριστεράς» αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο. Απαριθμούνται προτεραιότητες όπως η ενίσχυση του κόσμου της εργασίας, η αναδιανομή των εισοδημάτων, η υπεράσπιση των δημόσιων αγαθών, η προοδευτική φορολογία και η φορολόγηση των υπερκερδών, η αξιοπρεπής αμοιβή της εργασίας, η ισχυρή αυτοδιοίκηση και η ενίσχυση της αλληλέγγυας οικονομίας.
Πρόκειται για προσπάθεια μετάφρασης της ιδεολογίας σε πρόγραμμα και για απάντηση στην κριτική ότι η Αριστερά είναι ισχυρή στην ανάλυση αλλά αδύναμη στην εφαρμογή.
Η κοινωνία της αγωνίας
Το πιο δραματικό σημείο του κειμένου είναι η κοινωνική του ανάγνωση. Τα κυρίαρχα συναισθήματα της εποχής περιγράφονται ως «το άγχος, η ανασφάλεια και ο φόβος». Αγωνία για το εισόδημα, τη στέγη, την εργασία, τα παιδιά, τη λειτουργία του κράτους.
Η φράση «τέσσερα πέμπτα της κοινωνίας ακολουθούν καθοδική κοινωνική κινητικότητα» αποτυπώνει το διακύβευμα. Στόχος δεν είναι μόνο τα παραδοσιακά αδύναμα στρώματα, αλλά και τα μεσαία, οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι αυτοαπασχολούμενοι του λιανεμπορίου, οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα, οι νέοι που αισθάνονται «αόρατοι και δέσμιοι μιας αδρανούς σταθερότητας».
Ο νέος πατριωτισμός
Επανέρχεται η έννοια του «νέου πατριωτισμού» που είχε εισαγάγει ο Αλέξης Τσίπρας πριν από έναν χρόνο. Ορίζεται ως «δημοκρατικός, συμπεριληπτικός και συνταγματικός», με στόχο τη μετατροπή των πολιτών από «θεατές» σε «πρωταγωνιστές».
Πρόκειται για συνειδητή απόπειρα να αποσπαστεί το πατριωτικό αφήγημα από τη δεξιά και την ακροδεξιά. Συνδέεται με την κοινωνική αλληλεγγύη, την ευρωπαϊκή ενοποίηση και τη ριζοσπαστική ευαισθησία απέναντι στους αδύναμους και τους νέους.
Από το επιτελικό στο συνεργατικό κράτος
Το μανιφέστο ασκεί ευθεία κριτική στο «επιτελικό κράτος» ως μηχανισμό συγκέντρωσης εξουσίας και προτείνει τη μετάβαση σε ένα «συνεργατικό κράτος». Ένα κράτος που ενισχύει την ανεξάρτητη Τοπική Αυτοδιοίκηση, θωρακίζει τα κοινά αγαθά (νερό, γη, θάλασσα, αέρας) με προληπτικά έργα υποδομής και κατοχυρώνει την εργασιακή, περιβαλλοντική, επισιτιστική και ενεργειακή ασφάλεια ως θεμελιώδη δικαιώματα.
Το πρωτείο της δημοκρατίας
Η έμφαση στο «πρωτείο της δημοκρατίας» λειτουργεί ως απάντηση στις ανησυχίες για την ποιότητα του δημοκρατικού συστήματος και του Κράτους Δικαίου, με φόντο και την υπόθεση των υποκλοπών. Μια δημοκρατία χωρίς κοινωνικό κράτος, χωρίς λογοδοσία και χωρίς ενεργή συμμετοχή των πολιτών περιγράφεται ως «ένδυμα χωρίς σώμα και ψυχή».
Ένα μπλοκ στα αριστερά του κέντρου
Η κατάληξη του μανιφέστου είναι σαφής. Στόχος είναι η συγκρότηση ενός νέου πολιτικού μπλοκ «στα αριστερά του κέντρου», που θα ενώνει τη συγκρουσιακή κληρονομιά της ριζοσπαστικής Αριστεράς, την εμπειρία διακυβέρνησης της σοσιαλδημοκρατίας και την οικολογική σκέψη ως οριζόντιο άξονα πολιτικής.
«Ορισμένοι το αποκαλούν αυτό διαχείριση, εμείς το ονομάζουμε επαναστατική αλλαγή», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Το αν θα ευοδωθεί το εγχείρημα θα κριθεί όχι από τις διακηρύξεις, αλλά από τη συνοχή των δυνάμεων που καλούνται να συγκλίνουν και την αξιοπιστία των προσώπων που θα το εκφράσουν. Είναι το προσωπικό πολιτικό στοίχημα του πρώην πρωθυπουργού.
Tags: Αλέξης Τσίπρας, Ινστιτούτο Τσίπρα, μανιφέστο Τσίπρα, νέο κόμμα Τσίπρα, σοσιαλδημοκρατία, ριζοσπαστική Αριστερά, πολιτική οικολογία, Γιώργος Σιακαντάρης, Κυβερνώσα Αριστερά, νέος πατριωτισμός, συνεργατικό κράτος, επιτελικό κράτος, προοδευτική συμπαράταξη, Πρωτομαγιά 2026, Κυριάκος Μητσοτάκης, αριστερά του κέντρου
