Η ακρίβεια σε καύσιμα, ενέργεια και τρόφιμα διαμορφώνει ένα ασφυκτικό οικονομικό περιβάλλον για τα ελληνικά νοικοκυριά, οδηγώντας σε σαρωτικές αλλαγές στη συμπεριφορά των καταναλωτών. Σύμφωνα με έρευνα του ΙΕΛΚΑ, έξι στους δέκα πολίτες δηλώνουν ότι αναβάλλουν αγορές, ενώ τέσσερις στους δέκα προχωρούν σε μείωση δαπανών, σε μια προσπάθεια να ανταποκριθούν στις αυξημένες οικονομικές πιέσεις.
Το φαινόμενο της αναβολής αφορά κυρίως αγορές ένδυσης και προσωπικών ειδών, αλλά και δραστηριότητες που σχετίζονται με τη διασκέδαση, όπως η εστίαση και οι διακοπές. Την ίδια στιγμή, η μείωση δαπανών επεκτείνεται ακόμη και σε βασικά αγαθά, με τους καταναλωτές να περιορίζουν την κατανάλωση τροφίμων, καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας.
Υψηλή συναισθηματική πίεση και αβεβαιότητα για το μέλλον
Τα ευρήματα της έρευνας αποτυπώνουν ένα περιβάλλον έντονης συναισθηματικής φόρτισης, με την ανησυχία και το άγχος να κυριαρχούν. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις, και ειδικότερα ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο, καταγράφονται ως η κρίση με τη μεγαλύτερη αρνητική συναισθηματική επίδραση στους καταναλωτές, ξεπερνώντας ακόμη και άλλες πρόσφατες διεθνείς αναταράξεις.
Παράλληλα, η περιβαλλοντική κρίση εμφανίζει ισχυρό ψυχολογικό αποτύπωμα, εντονότερο ακόμη και από τον πόλεμο στην Ουκρανία, γεγονός που αναδεικνύει τη συσσωρευμένη πίεση που βιώνουν τα νοικοκυριά μετά από διαδοχικές κρίσεις.
Καύσιμα και τρόφιμα στην κορυφή των πιέσεων
Οι καταναλωτές εντοπίζουν ως βασικές πηγές οικονομικής επιβάρυνσης τα καύσιμα, την ενέργεια και τα τρόφιμα. Συγκεκριμένα, το 55% δηλώνει ότι πιέζεται περισσότερο από τις ανατιμήσεις σε καύσιμα και ενέργεια, ενώ το 40% από τις τιμές τροφίμων.
Σήμερα, η μεγαλύτερη επιβάρυνση καταγράφεται στα τρόφιμα (40%), ακολουθούμενα από την ενέργεια (34%) και τα καύσιμα (21%). Ωστόσο, για το επόμενο εξάμηνο οι εκτιμήσεις μεταβάλλονται: τα τρόφιμα παραμένουν πρώτη ανησυχία (39%), αλλά τα καύσιμα ανεβαίνουν σημαντικά (35%), ενώ η ενέργεια εμφανίζει σχετική αποκλιμάκωση (21%).
Παρά τη σχετική σταθεροποίηση των τιμών τροφίμων σε σύγκριση με την έντονη άνοδο των καυσίμων μετά την έναρξη της κρίσης στον Περσικό Κόλπο, οι καταναλωτές συνεχίζουν να αισθάνονται μεγαλύτερη πίεση από το κόστος διατροφής, λόγω της υψηλής συμμετοχής του στον οικογενειακό προϋπολογισμό και της συσσωρευμένης κόπωσης των τελευταίων ετών.
Στροφή σε φθηνότερες επιλογές και περιορισμό βασικών αναγκών
Η προσαρμογή των καταναλωτών είναι άμεση και πολυεπίπεδη. Πέρα από την αναβολή δαπανών, καταγράφεται σαφής στροφή προς οικονομικότερες λύσεις: το 42% αναζητά συστηματικά προσφορές και εκπτώσεις, το 40% επιλέγει φθηνότερα προϊόντα, ενώ το 36% περιορίζει ακόμη και τις αγορές βασικών αγαθών.
Ταυτόχρονα, το 30% μειώνει την κατανάλωση καυσίμων και το 29% περιορίζει τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, σε μια προσπάθεια συγκράτησης των εξόδων.
Αυξημένες προσδοκίες για κρατική στήριξη
Η ένταση των πιέσεων αποτυπώνεται και στις αυξημένες απαιτήσεις για οικονομική ενίσχυση. Το 81% των καταναλωτών θεωρεί ότι θα χρειαστεί σημαντική βοήθεια για το ηλεκτρικό ρεύμα το επόμενο εξάμηνο, το 77% για τα καύσιμα και το 67% για τρόφιμα και βασικά είδη.
Παράλληλα, περισσότεροι από τους μισούς δηλώνουν ανάγκη στήριξης για φορολογικές υποχρεώσεις, ενώ σημαντικό ποσοστό εκφράζει ανησυχία για το κόστος στέγασης.
Μετατόπιση της πίεσης προς τις μεταφορές
Η εξέλιξη των αναγκών δείχνει ότι, ενόψει καλοκαιριού, η οικονομική πίεση μετατοπίζεται προς τις μετακινήσεις, καθώς μειώνεται η ανάγκη για θέρμανση και αυξάνεται η ζήτηση για καύσιμα. Παρά τη μεταβολή αυτή, τα τρόφιμα παραμένουν σταθερά το βασικό σημείο επιβάρυνσης για τα νοικοκυριά.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας κοινωνίας που προσαρμόζεται διαρκώς σε ένα περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων, με την καθημερινή κατανάλωση να επαναπροσδιορίζεται υπό το βάρος της ακρίβειας και της αβεβαιότητας.