Η Ελλάδα καταγράφει νέα πτώση στον Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας για το 2025, υποχωρώντας στην 52η θέση μεταξύ 179 χωρών παγκοσμίως και χάνοντας τρεις θέσεις σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Η αξιολόγηση αναδεικνύει διαχρονικές αδυναμίες στη λειτουργία των θεσμικών αντιβάρων, ιδίως στον κοινοβουλευτικό και δικαστικό έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας.
Πού κατατάσσεται η Ελλάδα
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας που δημοσιεύει το Πανεπιστήμιο του Gothenburg στο πλαίσιο του προγράμματος Varieties of Democracy (V-Dem), η Ελλάδα βρίσκεται στην 52η θέση παγκοσμίως, ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες (51η θέση) και την Κολομβία (53η θέση). Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταλαμβάνει την 24η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών.
Η έκθεση επισημαίνει ότι η χώρα εξακολουθεί να μην κατατάσσεται, με βάση τα τυπικά χαρακτηριστικά της αξιολόγησης, στις πλήρεις φιλελεύθερες δημοκρατίες, κυρίως λόγω αδυναμιών στη λειτουργία του ελεγκτικού πυλώνα του πολιτικού συστήματος.
Δημοκρατικός και φιλελεύθερος πυλώνας
Η αξιολόγηση του δείκτη βασίζεται σε δύο βασικούς άξονες: τον δημοκρατικό πυλώνα και τον φιλελεύθερο πυλώνα της δημοκρατίας.
Στον δημοκρατικό πυλώνα, που αφορά τη διεξαγωγή ελεύθερων και αξιόπιστων εκλογών, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 43η θέση παγκοσμίως.
Αντίθετα, στον φιλελεύθερο πυλώνα —ο οποίος εξετάζει τη συνταγματική προστασία των δικαιωμάτων, το κράτος δικαίου και τους μηχανισμούς ελέγχου της εξουσίας— η χώρα πέφτει σημαντικά χαμηλότερα, στην 75η θέση.
Οι βασικές αδυναμίες των θεσμών
Τα πιο αδύναμα σημεία της ελληνικής επίδοσης εντοπίζονται στους μηχανισμούς ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας.
Ο κοινοβουλευτικός έλεγχος της κυβέρνησης εμφανίζεται αποδυναμωμένος από το 2019, με βαθμολογία 59,4 στα 100 για το 2025. Παράλληλα, η ικανότητα της Δικαιοσύνης να ελέγχει την κυβερνητική εξουσία παρουσιάζει επίσης εξασθένηση, ιδιαίτερα την περίοδο 2024-2025, με βαθμολογία 74,6 στα 100.
Στην κατηγορία της ισονομίας και της προστασίας των ατομικών ελευθεριών καταγράφεται μικρή βελτίωση από το 2024 στο 2025, με τη βαθμολογία να διαμορφώνεται στις 90,5 μονάδες, αυξημένη κατά 1,3 μονάδες.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα κατατάσσεται πάνω μόνο από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία.
Γιατί ο δείκτης αφορά την καθημερινότητα
Οι συντάκτες της μελέτης υπογραμμίζουν ότι ο δείκτης δεν αφορά μόνο θεσμικές αξιολογήσεις, αλλά συνδέεται άμεσα με την καθημερινή λειτουργία του κράτους και την εμπειρία των πολιτών.
Η ποιότητα της δικαιοσύνης, η ισονομία, η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και η αποτελεσματικότητα των θεσμικών ελέγχων αποτελούν βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν το επίπεδο δημοκρατίας σε μια χώρα.
Η υποχώρηση της Ελλάδας αποτυπώνει επίμονες αδυναμίες στη λειτουργία των θεσμών και εντάσσεται σε μια ευρύτερη διεθνή τάση συρρίκνωσης της φιλελεύθερης δημοκρατίας.
Η παγκόσμια εικόνα της δημοκρατίας
Σε παγκόσμιο επίπεδο, την πρώτη πεντάδα του δείκτη καταλαμβάνουν η Δανία, η Σουηδία, η Νορβηγία, η Ελβετία και η Εσθονία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέλιξη στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες για πρώτη φορά μετά από πενήντα χρόνια δεν κατατάσσονται, σύμφωνα με τη μεθοδολογία του δείκτη, στις πλήρεις φιλελεύθερες δημοκρατίες. Η χώρα καταγράφει πτώση 18 μονάδων και 28 θέσεων, από την 23η θέση το 2024 στην 51η το 2025.
Η επιδείνωση συνδέεται κυρίως με την αποδυνάμωση του φιλελεύθερου πυλώνα της δημοκρατίας, ιδιαίτερα στους τομείς της ισονομίας και της προστασίας των ατομικών ελευθεριών.
Συνολικά, η έρευνα καταγράφει μια ιστορική υποχώρηση του επιπέδου δημοκρατίας στη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, το οποίο βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων πενήντα ετών.
Ένας κόσμος με περισσότερα αυταρχικά καθεστώτα
Τα στοιχεία δείχνουν ότι στο τέλος του 2025 λειτουργούν παγκοσμίως 92 αυταρχικά καθεστώτα και 87 δημοκρατίες. Περίπου το 74% του παγκόσμιου πληθυσμού —σχεδόν έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι— ζει πλέον υπό αυταρχικά καθεστώτα, ενώ μόλις το 7% ζει σε χώρες που κατατάσσονται ως φιλελεύθερες δημοκρατίες.
Η ερμηνεία των ειδικών
Ο επικεφαλής ερευνών του ΚΕΦΙΜ και υποψήφιος διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Κωνσταντίνος Σαραβάκος, αποδίδει τις χαμηλές επιδόσεις της Ελλάδας κυρίως στην αδυναμία ουσιαστικού ελέγχου της κυβέρνησης από τη Βουλή και τη Δικαιοσύνη.
Όπως σημειώνει, μια σειρά γεγονότων τα τελευταία χρόνια υποδεικνύει ότι οι θεσμικές αδυναμίες παραμένουν. Μεταξύ αυτών αναφέρονται η μη συμμόρφωση της κυβέρνησης σε αποφάσεις εθνικών και διεθνών δικαστηρίων —όπως η απόφαση 465/2024 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας για την ενημέρωση των θιγόμενων στην υπόθεση των υποκλοπών— καθώς και η απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής για τον διορισμό νέων μελών στο ΕΣΡ και την ΑΔΑΕ με πλειοψηφία μικρότερη των τριών πέμπτων.
Στην ίδια κατεύθυνση επισημαίνονται η παρεμπόδιση του έργου της ΑΔΑΕ, η γνωμοδότηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου (1/2023), οι συνθήκες διερεύνησης του ναυαγίου της Πύλου, η περιορισμένη άσκηση ουσιαστικού κοινοβουλευτικού ελέγχου και ζητήματα που αφορούν την ποιότητα της νομοθέτησης.
Τι μετρά ο Δείκτης Φιλελεύθερης Δημοκρατίας
Ο Δείκτης Φιλελεύθερης Δημοκρατίας δημοσιεύεται από το Πανεπιστήμιο του Gothenburg στο πλαίσιο του προγράμματος Varieties of Democracy και αποτυπώνει το επίπεδο προστασίας των ατομικών και μειονοτικών δικαιωμάτων απέναντι στην εξουσία του κράτους και της πλειοψηφίας.
Η αξιολόγηση βασίζεται σε κριτήρια όπως η ατομική ελευθερία, το κράτος δικαίου, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, οι μηχανισμοί ελέγχου της εξουσίας και η διεξαγωγή ελεύθερων καθολικών εκλογών.
Πρόκειται για έναν από τους πλέον χρησιμοποιούμενους δείκτες στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία, με δεδομένα που καλύπτουν περισσότερες από 180 χώρες και στηρίζονται σε αξιολογήσεις άνω των 4.000 ειδικών.