1. Ο πρόεδρος Τραμπ, εκτός από το Ιράν, βομβαρδίζει και την παγκόσμια οικονομία, που μεταφραζόμενο σημαίνει με απλά λόγια: καταρρακώνει τα εισοδήματα των λαϊκών στρωμάτων και αυξάνει τα πορτοφόλια των παραγωγών όπλων (πρωταρχικά αμερικανικών εταιρειών) και των εμπόρων όπλων. Αυξάνει στο μέγιστο τη γενική αβεβαιότητα στον πλανήτη, αλλά και τους συγκεκριμένους κινδύνους – ενεργειακή κρίση, κρίση εφοδιαστικών αλυσίδων, πληθωρισμό, πείνα, μετανάστευση, περιβαλλοντική μόλυνση – των οποίων οι αρνητικές επιδράσεις είναι άμεσα ορατές και θα μπορούσα να πω, υπό μία έννοια, και μετρήσιμες μέσω των εργαλείων που χρησιμοποιούν οι οικονομολόγοι.
Του Κώστα Μελά
Κάνω ένα σύντομο σχόλιο επί αυτού: είναι αποκαλυπτικό το γεγονός ότι οι οικονομολόγοι, παρότι θεωρούν ότι η «επιστήμη» τους είναι καθοριστική για τις παγκόσμιες εξελίξεις, τελικά στην πράξη είναι καταδικασμένοι σε όλη τους τη ζωή να μετρούν τα «απόνερα» των πολιτικών αποφάσεων…
Επανέρχομαι.
Ο πόλεμος του κ. Τραμπ, που έχει ξεκινήσει σχεδόν δύο εβδομάδες τώρα, αναδιαμορφώνει ήδη τα πρότυπα ταξιδιών, τις ενεργειακές εξαρτήσεις, το κόστος διαβίωσης, τις εμπορικές οδούς και τις στρατηγικές συνεργασίες. Στο βάθος του ορίζοντα αχνά εμφανίζεται το φάντασμα του στασιμοπληθωρισμού, που μπορεί να προκληθεί από το ενεργειακό σοκ, με τη μεγέθυνση να περιορίζεται σημαντικά και τις τιμές να ανεβαίνουν πάλι, όπως λίγα χρόνια πριν με την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
2. Στη «θωρακισμένη», κατά την κυβέρνηση, ελληνική οικονομία, στο μέτωπο του πληθωρισμού οι εξελίξεις είναι δυσοίωνες πριν καν αρχίσουν να εμφανίζονται οι πρώτες επιδράσεις της αυξημένης αβεβαιότητας που έχει εγκαθιδρυθεί για τα καλά, πρωτίστως στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Η κατάσταση αυτή προφανώς οφείλεται στις πολεμικές συρράξεις στην περιοχή του Ιράν και των υπολοίπων χωρών του Κόλπου.
Στο 2,7% ενισχύθηκε τον Φεβρουάριο ο πληθωρισμός (1,9% στην Ευρωζώνη), από 2,5% που ήταν τον Ιανουάριο, ενώ ο πληθωρισμός τροφίμων άγγιξε το 5,2% και οι αυξήσεις στα ενοίκια το 8,2%. Η ανησυχία είναι μεγάλη ενόψει του νέου κύκλου ανατιμήσεων και ακρίβειας που αναμένεται το επόμενο διάστημα, εξαιτίας της κρίσης στη Μέση Ανατολή και των αυξημένων τιμών ενέργειας.
Το πρώτο μήνυμα έρχεται από την άνοδο της τιμής της βενζίνης, του diesel και του πετρελαίου θέρμανσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της κυβέρνησης (11.03.2026), η αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων ενισχύθηκε κατά 7%. Η τιμή του λίτρου, από 1,754, ανέβηκε στο 1,869 ευρώ. Παράλληλα, η τιμή του diesel κίνησης είχε άνοδο κατά 17% και του πετρελαίου θέρμανσης κατά 20%.
Το δεύτερο μήνυμα έρχεται από τις αποδόσεις του ελληνικού ομολόγου. Στις ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων, η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται στις αποδόσεις και στο spread του ελληνικού 10ετούς ομολόγου, το οποίο κινείται πλέον κοντά στο 3,4%, με το spread έναντι του γερμανικού Bund γύρω στις 60–70 μονάδες βάσης, επίπεδο που παραπέμπει σε ανατιμολόγηση του ρίσκου.
Οι «επενδυτές» στην ελληνική αγορά ομολόγων διεκδικούν υψηλότερη απόδοση για να διακρατήσουν χρέος της Ελλάδας. Άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων παρουσιάζεται σε ολόκληρη την Ευρωζώνη, καθώς οι αγορές επαναξιολογούν τις προοπτικές του πληθωρισμού και των επιτοκίων.
Η άνοδος όμως της απόδοσης αλλά και του spread του ελληνικού 10ετούς ομολόγου σε σχέση με το γερμανικό Bund δείχνει ότι οι «επενδυτές» μετακινούνται προς τα ασφαλέστερα ομόλογα του πυρήνα, αυξάνοντας το risk premium για την περιφέρεια. Το ελληνικό 10ετές κινείται πλέον σχεδόν παράλληλα με το ιταλικό, γεγονός που δείχνει ότι οι αγορές έχουν επανατοποθετήσει τη χώρα στον χάρτη της ευρωπαϊκής περιφέρειας.
Για την Ελλάδα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Το δημόσιο χρέος παραμένει από τα υψηλότερα στην Ευρωζώνη ως ποσοστό του ΑΕΠ, ακόμη κι αν το προφίλ του είναι ευνοϊκό και οι μέσες λήξεις μεγάλες.
Το τρίτο μήνυμα προέρχεται από την εμπειρική παρατήρηση της συνεχούς αύξησης των τιμών των αγαθών και των υπηρεσιών που επιβαρύνουν τα μάλα τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Αυτή η κατάσταση, η οποία είναι «αθέατη» από τις επίσημες στατιστικές έρευνες, ίσως οδήγησε την κυβέρνηση να τρέξει να ανακοινώσει μέτρα για την πάταξη της κερδοσκοπίας (sic), παρότι ο πρώτος κερδοσκόπος είναι η ίδια η κυβέρνηση με τα υψηλότατα ποσοστά ΦΠΑ και τους υψηλότατους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Το ζητούμενο είναι μέτρα κατά της ακρίβειας και όχι μόνο κατά της αισχροκέρδειας.
Το τέταρτο μήνυμα έρχεται από τον οίκο αξιολόγησης Moody’s, ο οποίος υποβάθμισε το outlook των ελληνικών τραπεζών από «θετικό» σε «σταθερό», παρά τη θετική σύσταση που έκανε για τις επιδόσεις των ελληνικών τραπεζών στην έκθεσή του στις 6/3/2026.
Σύμφωνα με τον διεθνή οίκο αξιολόγησης, μια παρατεταμένη διαταραχή στα Στενά του Hormuz θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική άνοδο των τιμών ενέργειας, επιβαρύνοντας τις μακροοικονομικές συνθήκες και επηρεάζοντας τα θεμελιώδη μεγέθη των τραπεζών. Παρόμοια άποψη εξέφρασε για τις ελληνικές τράπεζες και η Fitch Ratings.
3.Μπορούμε να δείξουμε τον μηχανισμό μετάδοσης των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή στο μικροοικονομικό πλαίσιο της ελληνικής οικονομίας.
Κατ’ αρχάς: Η γεωπολιτική αναταραχή προκαλεί συγκρούσεις και διαταραχές στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η πρωτογενής επίπτωση είναι η εκτίναξη του κόστους παραγωγής των οικονομικών δραστηριοτήτων λόγω ανόδου των τιμών ενέργειας και των μεταφορικών κόστους – ναύλων.
Στη συνέχεια ακολουθεί η αύξηση των πληθωριστικών πιέσεων λόγω της διάχυσης των πρωτογενών αντιδράσεων στο σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων.
Ακολουθούν οι ακόλουθες επιπτώσεις: περιορισμός διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, μείωση της αγοραστικής τους δύναμης και πτώση της ζήτησης (κυρίως στην αρχή στα μη βασικά αγαθά και στις μη βασικές υπηρεσίες).
Έπονται πιθανότατα αυξήσεις στο κόστος χρήματος λόγω αύξησης των επιτοκίων (κυρίως των επιτοκίων δανεισμού νοικοκυριών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων), αλλά και με επιτήδειους, μη εμφανείς τρόπους αύξησης των μη επιτοκιακών κόστους (προμήθειες κάθε είδους).
Αυτό σημαίνει για τα νοικοκυριά μεγαλύτερες δαπάνες για αποπληρωμή των υποχρεώσεών τους στις τράπεζες και αύξηση της δαπάνης αναχρηματοδότησής τους.
Παράλληλα, αυξάνονται οι ανάγκες κεφαλαίων κίνησης των επιχειρήσεων, καθώς το ίδιο απόθεμα κοστίζει περισσότερο για να αγοραστεί και να φτάσει στην αγορά.
Εξυπακούεται ότι η περιγραφόμενη κατάσταση στο μικροοικονομικό επίπεδο μεταφέρει τις αρνητικές της επιδράσεις στους μακροοικονομικούς δείκτες και κατ’ αρχάς στον ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ, αλλά και στο δημοσιονομικό ισοζύγιο και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Σύμφωνα με τις υπάρχουσες εκτιμήσεις, όταν η τιμή του πετρελαίου αυξάνεται κατά δέκα δολάρια, η επίπτωση στον πληθωρισμό είναι λίγο κάτω από το 1,0% και στον ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ περίπου 0,2%–0,3%.
Οι πιέσεις αυτές δεν κατανέμονται ισόρροπα, τόσο στο σύνολο των νοικοκυριών όσο και στο αντίστοιχο των επιχειρήσεων. Τα πλούσια νοικοκυριά, καθώς και οι μεγάλες επιχειρήσεις (κυρίως αλυσίδες πολυεθνικών επιχειρήσεων), διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους και πρόσβαση σε ανθεκτικότερα δίκτυα προμηθειών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιο εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών και της ζήτησης. Ως αποτέλεσμα, τέτοιου τύπου κρίσεις τείνουν να επιταχύνουν διαδικασίες συγκεντροποίησης της αγοράς, ενισχύοντας τη θέση των ισχυρότερων παικτών στην οικονομία.
Για την ελληνική οικονομία, στην οποία οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη μεγάλη πλειοψηφία, οι επιπτώσεις μιας παρατεταμένης γεωπολιτικής έντασης δεν περιορίζονται στις διεθνείς τιμές ενέργειας, αλλά μετατρέπονται άμεσα σε αγώνα επιβίωσης.
4.Κλείνουμε με μια άκρως σημαντική επισήμανση:
Ο Περσικός Κόλπος αποτελεί σημαντική πηγή λιπασμάτων, γεγονός που καθιστά τη σύγκρουση ανατρεπτική για την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων. Όσο περισσότερο συνεχίζεται η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο να πληρώνουν περισσότερα για τρόφιμα. Όσοι βρίσκονται στις πιο ευάλωτες χώρες θα μπορούσαν ακόμη και να αντιμετωπίσουν την πείνα.
Πέντε κύριοι εξαγωγείς λιπασμάτων — το Ιράν, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν — βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο Στενό του Ορμούζ για την εξαγωγή των εμπορευμάτων τους. Συλλογικά, αυτές οι χώρες προμηθεύουν περισσότερο από το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου ουρίας, της κυρίαρχης μορφής αζωτούχου λιπάσματος, καθώς και σχεδόν το ένα τέταρτο ενός άλλου τύπου, της αμμωνίας, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε η Διεθνής Ένωση Λιπασμάτων, μια εμπορική ομάδα με έδρα το Λονδίνο.
Οι ίδιες πέντε χώρες παράγουν σχεδόν το ένα πέμπτο των φωσφορικών λιπασμάτων. Τα λιπάσματα θρέφουν καλλιέργειες που αποδίδουν περίπου το ήμισυ της παγκόσμιας προσφοράς τροφίμων.
Ο χρόνος της κρίσης είναι ιδιαίτερα ανησυχητικός για τους αγρότες όλου του πλανήτη και κυρίως για τους Αμερικανούς, οι οποίοι τώρα αντιμετωπίζουν την ανάγκη να εφαρμόσουν λιπάσματα για καλλιέργειες που θα φυτέψουν την άνοιξη.
Η κατάσταση είναι οξεία για την αμερικανική γεωργία. Οι δασμοί του Προέδρου Τραμπ είχαν ήδη αυξήσει το κόστος των εισαγόμενων λιπασμάτων, αναγκάζοντας πολλούς αγρότες να μην αποθηκεύουν. Ο Λευκός Οίκος εξαίρεσε τα λιπάσματα από τους τελευταίους δασμούς του τον περασμένο μήνα. Ωστόσο, εκατομμύρια τόνοι ουρίας δεν μπορούν να ανακληθούν γρήγορα από τα σημεία πώλησης σε όλο τον κόσμο.
Εν τω μεταξύ, οι ενδιάμεσες εκλογές πλησιάζουν.