Τη συζήτηση για την κατάργηση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο άνοιξε ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, μιλώντας στο Athens Aliteia Forum, προκαλώντας πολιτικές και θεσμικές αντιδράσεις. Η πρόταση αφορά την υποχρεωτική ταυτοποίηση των χρηστών στις διαδικτυακές πλατφόρμες, ένα μοντέλο που εφαρμόζεται σε χώρες όπως το Ιράν, η Κίνα, η Βόρεια Κορέα και η Ρωσία.
Την ίδια στιγμή, το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο κινείται σε διαφορετική κατεύθυνση. Ο κανονισμός Digital Services Act της Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπιστεί ακριβώς για να προστατεύει τους περίπου 450 εκατομμύρια πολίτες της Ένωσης από πρακτικές φακελώματος, διατηρώντας το δικαίωμα της ψευδωνυμίας στο διαδίκτυο, ενώ ταυτόχρονα προβλέπει μηχανισμούς συνεργασίας των πλατφορμών με τις διωκτικές αρχές όταν τελούνται αξιόποινες πράξεις.
«Να βγάλουμε τις κουκούλες από το διαδίκτυο»
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος διατύπωσε την πρότασή του σε συζήτηση με δημοσιογράφους στο πλαίσιο πάνελ με θέμα «Θεσμοί, διαφάνεια και αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης». Όπως είπε χαρακτηριστικά, «έχει έρθει η ώρα να ανοίξουμε τη συζήτηση, με έναν αποτελεσματικό τρόπο, για να καταργηθεί η ανωνυμία στο διαδίκτυο».
Ο ίδιος χρησιμοποίησε την έκφραση «να βγάλουμε τις κουκούλες από το διαδίκτυο», διευκρινίζοντας ότι η πρότασή του δεν αφορά την ελεύθερη έκφραση γνώμης, τη δημοσιογραφική έρευνα ή την κριτική προς την εξουσία, αλλά την αντιμετώπιση ποινικών αδικημάτων που, όπως υποστήριξε, τελούνται συχνά μέσω ανώνυμων λογαριασμών.
Ταυτοποίηση χρηστών στις πλατφόρμες
Ο Παύλος Μαρινάκης υποστήριξε ότι θα μπορούσε να εφαρμοστεί ένα σύστημα ανάλογο με αυτό που ισχύει για την έκδοση αριθμών κινητής τηλεφωνίας. Όπως ανέφερε, όταν ένας πολίτης αγοράζει κάρτα SIM δηλώνει τα στοιχεία ταυτότητάς του στην εταιρεία τηλεπικοινωνιών, χωρίς αυτά να είναι δημόσια.
Κατά την ίδια λογική, πρότεινε οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης να γνωρίζουν την πραγματική ταυτότητα του χρήστη, ακόμη κι αν ο ίδιος επιλέγει να εμφανίζεται δημόσια με ψευδώνυμο. Σε περίπτωση τέλεσης ποινικού αδικήματος, τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να είναι διαθέσιμα στις αρχές και στη Δικαιοσύνη.
Επιχείρημα η αντιμετώπιση ψηφιακών εγκλημάτων
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, η πρόταση αποσκοπεί στην αντιμετώπιση φαινομένων όπως οι διαδικτυακές απάτες, το phishing και άλλες μορφές ψηφιακής εγκληματικότητας. Όπως είπε, ανώνυμα προφίλ έχουν χρησιμοποιηθεί για εξαπατήσεις πολιτών, οικονομικές απάτες αλλά και επιθέσεις που στοχεύουν ανηλίκους.
«Πίσω από τις ανωνυμίες και τα ανώνυμα προφίλ κρύβονται εγκλήματα, ιδίως εγκλήματα που αφορούν τα παιδιά μας», σημείωσε, προσθέτοντας ότι πρόκειται για προσωπική του θέση την οποία σκοπεύει να προωθήσει ώστε να αποτελέσει αντικείμενο ευρύτερης πολιτικής συζήτησης.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο και τα δικαιώματα των χρηστών
Η πρόταση ανοίγει πάντως μια σύνθετη συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ο κανονισμός Digital Services Act έχει σχεδιαστεί ώστε να εξισορροπεί την αντιμετώπιση παράνομου περιεχομένου με την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων των χρηστών.
Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο θεωρείται κρίσιμη η δυνατότητα χρήσης ψευδωνύμων στο διαδίκτυο, ιδίως για δημοσιογράφους, whistleblowers, ακτιβιστές ή μέλη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων που ενδέχεται να εκτεθούν σε διώξεις, απειλές ή κοινωνικό στίγμα. Παράλληλα, οι πλατφόρμες υποχρεώνονται να συνεργάζονται με τις αρχές όταν παραβιάζεται ο νόμος.
Η τοποθέτηση του κυβερνητικού εκπροσώπου αναμένεται να τροφοδοτήσει μια ευρύτερη πολιτική και νομική συζήτηση για τα όρια ανάμεσα στην ασφάλεια στο διαδίκτυο και την προστασία της ανωνυμίας ως στοιχείου της ψηφιακής ελευθερίας.
