Η μεταφορά συστοιχίας αντιαεροπορικών πυραύλων Patriot στην Κάρπαθο πυροδοτεί νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με την Άγκυρα να επαναφέρει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων. Η Αθήνα απαντά ότι οι αιτιάσεις είναι μονομερείς και νομικά αβάσιμες, υπογραμμίζοντας πως η αμυντική της διάταξη καθορίζεται από το διεθνές δίκαιο και τις συνθήκες που διέπουν το καθεστώς των νησιών.
Η τουρκική αντίδραση για την εγκατάσταση Patriot
Αφορμή για την τουρκική παρέμβαση αποτέλεσε, χωρίς ρητή αναφορά, η ανάπτυξη κινητού αντιαεροπορικού συστήματος μεγάλου βεληνεκούς τύπου Patriot της Πολεμικής Αεροπορίας στην Κάρπαθο. Ο εκπρόσωπος του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, δήλωσε ότι «δεν υπάρχει καμία αμφιβολία σχετικά με το αντικειμενικό νομικό καθεστώς των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων», κάνοντας λόγο για καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης που απορρέει από διεθνείς συνθήκες.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι ορισμένοι «κύκλοι» επιχειρούν να δημιουργήσουν νέα τετελεσμένα, αξιοποιώντας τις περιφερειακές εξελίξεις και «δηλητηριάζοντας» –όπως αναφέρεται– τις σχέσεις των δύο χωρών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, επαναφέρει τον ισχυρισμό περί παραβίασης του διεθνούς δικαίου, απορρίπτοντας τις ελληνικές αιτιάσεις περί τουρκικού αναθεωρητισμού.
Επίκληση διεθνών συνθηκών και αναφορές στην Κύπρο
Στην επίσημη ανακοίνωσή του, το τουρκικό ΥΠΕΞ επικαλείται τη Συνθήκη της Λωζάνης και τη Συνθήκη των Παρισίων ως νομική βάση του καθεστώτος αποστρατιωτικοποίησης. Παράλληλα, η τουρκική πλευρά συνδέει το ζήτημα με την Κύπρο, υποστηρίζοντας ότι η ίδια «νοοτροπία» που στο παρελθόν στρεφόταν κατά των Τουρκοκυπρίων εμφανίζεται σήμερα ως προστάτιδά τους.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην υποστήριξη της Άγκυρας προς την αυτοαποκαλούμενη Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου, με την τουρκική κυβέρνηση να διαμηνύει ότι διατηρεί πλήρως τις εξουσίες που απορρέουν από το καθεστώς της εγγυήτριας δύναμης.
Αντίστοιχη δήλωση εξέδωσε και το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας, τονίζοντας ότι η Τουρκία «δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει τις εξουσίες που της παρέχει το καθεστώς εγγυήτριας δύναμης» έναντι ενεργειών που, κατά την εκτίμησή της, απειλούν την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων.
Η απάντηση της Αθήνας: «Ανυπόστατες αιτιάσεις»
Η ελληνική πλευρά απαντά ότι οι μονομερείς ισχυρισμοί περί αποστρατιωτικοποίησης έχουν απορριφθεί κατ’ επανάληψη στο σύνολό τους. Σε δήλωσή της, η εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών, Λάνα Ζωχιού, επισημαίνει ότι το καθεστώς των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου διέπεται από τη Συνθήκη της Λωζάνης, τη Σύμβαση του Μοντρέ και τη Συνθήκη των Παρισίων.
Η Αθήνα υπενθυμίζει ότι η Τουρκία δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη των Παρισίων του 1947, τονίζοντας ότι οι σχετικές προβλέψεις δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης του καθεστώτος των νησιών.
Αμυντική προετοιμασία σε περιβάλλον αστάθειας
Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι η αμυντική διάταξη της χώρας είναι αδιαπραγμάτευτη, ιδίως σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Η μεταφορά των Patriot εντάσσεται, σύμφωνα με την ελληνική επιχειρηματολογία, σε προληπτικό σχεδιασμό θωράκισης της εθνικής άμυνας και δεν συνιστά μεταβολή του νομικού καθεστώτος των νησιών.
Η νέα αντιπαράθεση αναδεικνύει ότι, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες αποκλιμάκωσης, το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης παραμένει σταθερό σημείο τριβής. Σε ένα περιβάλλον περιφερειακών κρίσεων και αλληλεπικαλυπτόμενων μετώπων, η ρητορική ένταση λειτουργεί ως υπενθύμιση των ανοιχτών λογαριασμών στο Αιγαίο.
