Η Ευρώπη προετοιμάζεται για νέο γύρο αυξήσεων στις τιμές ενέργειας, καθώς μια παρατεταμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή απειλεί να επιβαρύνει περαιτέρω μια ήδη εύθραυστη οικονομία και να αναδείξει τη δομική εξάρτηση του μπλοκ από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Οι ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο περιορίστηκαν δραστικά το Σαββατοκύριακο, μετά τα πλήγματα ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν και τις προειδοποιήσεις ιρανικών δυνάμεων προς τα πλοία να αποφεύγουν τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ.
Το Ορμούζ και η παγκόσμια αγορά
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί βασική αρτηρία του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Αν και το μεγαλύτερο μέρος των ροών κατευθύνεται προς την Ασία, οι αγορές πετρελαίου και LNG λειτουργούν σε παγκόσμια βάση.
Το αργό Brent κατέγραψε άνοδο άνω του 9% στις πρώτες συναλλαγές της Δευτέρας, προσεγγίζοντας τα 80 δολάρια το βαρέλι, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιούνιο του περασμένου έτους. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και χωρίς άμεση φυσική διακοπή των ευρωπαϊκών εισαγωγών, η οριακή προσφορά ωθεί τις διεθνείς τιμές ανοδικά, με άμεσο αντίκτυπο στο κόστος ενέργειας για την Ευρώπη.
Η Σιμόνε Ταλιαπιέτρα του ινστιτούτου Bruegel επισημαίνει ότι μια σύντομη σύγκρουση λίγων ημερών θα προσθέσει γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου στις τιμές. Αντίθετα, μια παρατεταμένη κρίση εβδομάδων θα διαβρώσει τα αποθέματα, θα περιορίσει την εφοδιαστική αλυσίδα και θα συσφίγξει επικίνδυνα τα παγκόσμια ισοζύγια πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Κίνδυνος αναδιάταξης των εμπορικών ροών
Ένα σοβαρό και μακροχρόνιο πλήγμα στις ροές μέσω Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη αναδιάταξη των ενεργειακών σχέσεων, παρόμοια με εκείνη που ακολούθησε την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η Άνα Μαρία Τζάλερ-Μακαρέβιτς του Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης προειδοποιεί ότι η διάρκεια της σύγκρουσης θα καθορίσει το μέγεθος των επιπτώσεων. Μια κρίση λίγων εβδομάδων θα είναι διαχειρίσιμη· μια πολυετής σύγκρουση θα έχει βαθιές συνέπειες για την Ευρώπη.
Ο Γιαν Ρόζενοφ του Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να εισάγει το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς της. Κατά την εκτίμησή του, η στρατηγική απάντηση βρίσκεται στην ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών, στην ηλεκτροδότηση και στη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας. Όσο μειώνεται η κατανάλωση εισαγόμενων καυσίμων, τόσο περιορίζεται η έκθεση σε γεωπολιτικούς κινδύνους.
Αποθέματα και διαφοροποίηση
Ο ΟΠΕΚ+ ανακοίνωσε αύξηση παραγωγής κατά 206.000 βαρέλια ημερησίως από τον Απρίλιο, κίνηση που ενδέχεται να συγκρατήσει την ανοδική πίεση. Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι η αύξηση παραγωγής δεν λύνει το πρόβλημα εάν οι εξαγωγές από τον Κόλπο παραμείνουν περιορισμένες.
Σύμφωνα με τον Λετονό υπουργό Ενέργειας Κάσπαρς Μέλνις, η κατάσταση διαφέρει από το 2022, καθώς τα κράτη-μέλη διαθέτουν αποθέματα και έχουν προχωρήσει σε διαφοροποίηση προμηθευτών. Οι χώρες της ΕΕ διατηρούν στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου για 90 ημέρες, αν και ορισμένες χώρες στα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη δυσκολεύονται να επιτύχουν αυτόν τον στόχο.
«Στιγμή πανικού» και νέες εξαρτήσεις
Η ΕΕ εισάγει σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου της από τις ΗΠΑ, τη Νορβηγία, το Καζακστάν και τη Λιβύη. Στο LNG, περίπου το 60% προέρχεται από τις ΗΠΑ, ενώ το Κατάρ καλύπτει σχετικά μικρότερο ποσοστό, παρά τη θέση του ως δεύτερου μεγαλύτερου εξαγωγέα παγκοσμίως.
Η αυξανόμενη εξάρτηση από τις ΗΠΑ και άλλους εξωτερικούς προμηθευτές εντείνει τις ανησυχίες. Η Τζάλερ-Μακαρέβιτς μιλά για «στιγμή πανικού» στην Ευρώπη, καθώς η διαφοροποίηση μετά τη ρωσική εισβολή οδήγησε σε νέες εξαρτήσεις και συνεπώς σε νέα τρωτά σημεία.
Η πιθανότητα περιορισμού των φορτίων από το Κατάρ θα μπορούσε να δημιουργήσει ευκαιρίες για τη Ρωσία να ενισχύσει τις ροές της προς τρίτες αγορές. Ήδη χώρες όπως η Πολωνία, που καλύπτει σημαντικό μέρος των αναγκών της σε LNG από το Κατάρ, δηλώνουν ότι σε περίπτωση διακοπής θα στραφούν στην αγορά spot.
Η ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια δοκιμάζεται εκ νέου. Η διάρκεια της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και η σταθερότητα των θαλάσσιων οδών θα καθορίσουν αν η ήπειρος θα βιώσει μια πρόσκαιρη αναταραχή ή ένα νέο, μακροχρόνιο κύμα ανατιμήσεων που θα επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
