Ζώνες ανοχής και στρατολόγηση στη Λατινική Αμερική
Στη συνοικία Santa Fe της Μποκοτά, η πορνεία, τα ναρκωτικά και η βία συνυπάρχουν σε ένα περιβάλλον που λειτουργεί σχεδόν αδιάκοπα. Πρόκειται για μία από τις πιο γνωστές «ζώνες ανοχής» της Κολομβία, όπου κορίτσια ξεκινούν να εκδίδονται ακόμη και από τα 16 τους χρόνια — ηλικία κατά την οποία η σεξουαλική συναίνεση επιτρέπεται, όχι όμως η νόμιμη εργασία επί πληρωμή.
Σύμφωνα με μαρτυρίες και στοιχεία οργανώσεων, πολλές από τις γυναίκες προέρχονται από τη Βενεζουέλα, χώρα που τα τελευταία χρόνια βιώνει βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση. Η ακραία φτώχεια, η ανεργία και η έλλειψη βασικών αγαθών δημιουργούν συνθήκες αυξημένης ευαλωτότητας, τις οποίες εκμεταλλεύονται δίκτυα στρατολόγησης.
Το Medellín και η Cartagena αποτελούν επίσης κομβικά σημεία. Με έντονη τουριστική δραστηριότητα και ανεπτυγμένη νυχτερινή ζωή, έχουν συνδεθεί με φαινόμενα σεξοτουρισμού. Εκεί δραστηριοποιούνται κυκλώματα που, σύμφωνα με πηγές της τοπικής κοινωνίας των πολιτών, διατηρούν διασυνδέσεις με ευρωπαϊκά δίκτυα εκμετάλλευσης. Η «εξαγωγή» γυναικών για εργασία σε οίκους ανοχής του εξωτερικού συνιστά πλέον επαναλαμβανόμενο μοτίβο.
Την τηλεοπτική έρευνα για τη δράση αυτών των κυκλωμάτων παρουσιάζει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, με υπογραφή του δημοσιογράφου Γιώργου Κουβαρά. Στο ρεπορτάζ μιλούν γυναίκες μέσα από οίκους ανοχής, περιγράφοντας ένα καθεστώς εξάρτησης από το οποίο δηλώνουν ότι θέλουν να αποχωρήσουν, χωρίς να μπορούν.
Η ελληνική διάσταση: Μεταξουργείο και οδός Φυλής
Στην Αθήνα, το Μεταξουργείο συγκεντρώνει περίπου 70 οίκους ανοχής. Επιτόπια έρευνα και μαρτυρίες επιβεβαιώνουν ότι σημαντικό ποσοστό των γυναικών που εργάζονται στην περιοχή προέρχεται από χώρες της Λατινικής Αμερικής, κυρίως από Κολομβία, Βενεζουέλα και Βραζιλία. Στην «πιάτσα» αναφέρονται απλώς ως «Λατίνες».
Οι τιμές αποτυπώνουν την πίεση της αγοράς: δέκα ευρώ για δέκα λεπτά. Από αυτά, σύμφωνα με μαρτυρίες, τα μισά αποδίδονται στον οίκο ανοχής. Οι βάρδιες συχνά φτάνουν τις δέκα ώρες ημερησίως, με πολλαπλούς πελάτες. Γυναίκα που μίλησε στην κάμερα περιέγραψε ότι αναγκάζεται να συνευρίσκεται ακόμη και με 30 άτομα την ίδια ημέρα.
Στην οδό Φυλής, όπου λειτουργούν περίπου 130 οίκοι ανοχής, η τιμή ανέρχεται στα 20 ευρώ. Το ποσοστό που λαμβάνουν οι γυναίκες εμφανίζεται υψηλότερο, οι συνθήκες εξάρτησης όμως παραμένουν παρόμοιες.
Το σύστημα του «χρέους» και η οικονομική ομηρία
Κεντρικό στοιχείο της διακίνησης αποτελεί το λεγόμενο «χρέος μεταφοράς». Γυναίκες που φτάνουν στην Ελλάδα — συχνά μέσω Κωνσταντινούπολη — αναφέρουν ότι το αεροπορικό εισιτήριο καλύπτεται από διακινητές ή διαχειριστές οίκων ανοχής. Το ποσό μετατρέπεται σε οφειλή, η οποία αποπληρώνεται μέσω της εργασίας τους.
Καταγεγραμμένες μαρτυρίες αναφέρουν ότι η αποπληρωμή μπορεί να απαιτεί τουλάχιστον τρεις μήνες παραμονής, διάστημα κατά το οποίο η δυνατότητα αποχώρησης είναι περιορισμένη. Η φυσική βία δεν καταγράφεται σε κάθε περίπτωση, η οικονομική εξάρτηση και η ομηρία όμως συνιστούν ενδείξεις εξαναγκασμού, όπως ορίζονται από διεθνείς συμβάσεις για την εμπορία ανθρώπων.
«Μια πανευρωπαϊκή αγορά» με στερεότυπα και ζήτηση
Ο Νικήτας Κανάκης, από τους Γιατροί του Κόσμου, μιλά για «μια καινούργια αγορά που χτίζεται πανευρωπαϊκά». Η Ελλάδα αποτελεί τμήμα ενός ευρύτερου δικτύου, στο οποίο η «προσφορά» γυναικών ανανεώνεται διαρκώς από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, ανάλογα με τη ζήτηση.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στα στερεότυπα που στηρίζουν αυτή τη ζήτηση. Η εικόνα της «Λατίνας» ως εξωτικής και παθιασμένης λειτουργεί ως εμπορικό αφήγημα που ενισχύει την κατανάλωση σεξουαλικών υπηρεσιών.
Από την πλευρά της, η Άννα Κουρουπού από τη δομή Red Umbrella Athens επισημαίνει ότι ακόμη και σε νόμιμα αδειοδοτημένους οίκους ανοχής μπορεί να υποκρύπτεται trafficking. Η τρίμηνη τουριστική βίζα, η απουσία σταθερού καθεστώτος παραμονής και ο φόβος προσέγγισης δομών στήριξης περιορίζουν δραστικά την αυτονομία των γυναικών. «Έρχονται με τουριστική βίζα, επιστρέφουν και ξαναφέρνονται. Είναι ξεκάθαρο ότι πρόκειται για θύματα σωματεμπορίας», σημειώνει.
Τα επίσημα στοιχεία και η αναντιστοιχία
Σύμφωνα με στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας της Περιφέρειας Αττικής, οι βεβαιώσεις άσκησης επαγγέλματος που χορηγήθηκαν σε αλλοδαπές ήταν εννέα το 2022 και δώδεκα το 2023. Από τη διασταύρωση των δεδομένων δεν προκύπτει καμία άδεια σε γυναίκα με εθνικότητα από χώρα της Λατινικής Αμερικής.
Την ίδια στιγμή, η παρουσία άνω των εκατό λατινοαμερικανικής καταγωγής γυναικών σε δύο μόνο περιοχές της Αθήνας δημιουργεί σαφή αναντιστοιχία. Το ερώτημα αφορά τόσο τη νομιμότητα της εργασίας όσο και την τήρηση των υγειονομικών προϋποθέσεων, δεδομένου ότι η άδεια και το βιβλιάριο υγείας παραλαμβάνονται αυτοπροσώπως.
Μια διαδρομή που ανανεώνεται όσο υπάρχει ζήτηση
Η εμπορία ανθρώπων συγκαταλέγεται διεθνώς στις πιο επικερδείς μορφές οργανωμένου εγκλήματος. Στην περίπτωση της διακίνησης γυναικών από τη Λατινική Αμερική προς την Ευρώπη, η αλυσίδα περιλαμβάνει στρατολόγηση σε συνθήκες φτώχειας, μεταφορά μέσω ενδιάμεσων κόμβων, επιβολή χρέους και ένταξη σε καθεστώς περιορισμένης ελευθερίας.
Η ελληνική πραγματικότητα αποτυπώνει ένα τμήμα αυτής της αλυσίδας. Οι χαμηλές τιμές, η μεγάλη προσφορά και η απουσία επαρκών αδειοδοτήσεων διαμορφώνουν ένα τοπίο που γεννά σοβαρά ερωτήματα για την έκταση του φαινομένου. Η διαδρομή από τη Santa Fe μέχρι το Μεταξουργείο αποτελεί τη διαδρομή μιας αγοράς που προσαρμόζεται, μετακινείται και ανανεώνεται, όσο η ζήτηση παραμένει ενεργή και οι συνθήκες ευαλωτότητας στις χώρες προέλευσης διευρύνονται.
