Η πρωτόδικη καταδίκη τεσσάρων επιχειρηματιών για την παγίδευση δεκάδων προσώπων, ανάμεσά τους κορυφαίων κυβερνητικών και κρατικών αξιωματούχων, αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το εύρος και τις διασυνδέσεις του δικτύου των παρακολουθήσεων αλλά και τους πραγματικούς στόχους του. Δύσκολα μπορεί να πιστέψει κανείς πως όλα αυτά γινόντουσαν από… χόμπι. Ενώ παραμένει το ερώτημα για το πως χρησιμοποιήθηκαν όλες αυτές οι πληροφορίες κι αν βρέθηκαν στα χέρια παραγόντων ξένων χωρών. Εάν δηλαδή υπάρχουν ενδείξεις κατασκοπείας σε βάρος της Ελλάδας ή αν ήταν εργαλεία εκβιασμών.
Η δικαστική απόφαση αφορά ιδιώτες, όμως τα στοιχεία που αναδείχθηκαν στη μακρά ακροαματική διαδικασία σκιαγραφούν ένα πλέγμα σχέσεων με κρατικούς και παρακρατικούς μηχανισμούς που προκαλεί πολιτικά και θεσμικά ερωτήματα.
Οι καταδίκες και το εύρος των παρακολουθήσεων
Οι επιχειρηματίες Γιάννης Λαβράνος, Φέλιξ Μπίτζιος, Ταλ Ντίλιαν και Σάρα Χάμου κρίθηκαν ένοχοι σε πρώτο βαθμό για την εγκατάσταση και χρήση παράνομου λογισμικού παρακολούθησης σε 87 πρόσωπα. Στους στόχους περιλαμβάνονταν υπουργοί, στελέχη της κρατικής ασφάλειας και άλλοι θεσμικοί παράγοντες.
Η υπόθεση παρουσιάστηκε από ορισμένες πλευρές ως μια δράση ιδιωτών χωρίς πολιτική διάσταση. Ωστόσο, τα πραγματικά περιστατικά που ήρθαν στο φως της δίκης συνθέτουν μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα.
Παράλληλες διαδρομές με τον κρατικό μηχανισμό
Κατά τη διάρκεια της περιόδου όπου φέρεται να εξελισσόταν η επιχείρηση παγιδεύσεων, ο Γιάννης Λαβράνος τελούσε υπό συνεχή αστυνομική προστασία, ενώ την ίδια στιγμή στους στόχους των παρακολουθήσεων περιλαμβάνονταν ο αρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας και ο τότε υπουργός Προστασίας του Πολίτη.
Την ίδια χρονική φάση, ο ίδιος επιχειρηματίας συμμετείχε σε επίσημη αποστολή στο εξωτερικό, μετακινούμενος με στρατιωτικό αεροσκάφος C-130, στο πλαίσιο ταξιδιού στο οποίο μετείχε ο τότε υπουργός Εθνικής Άμυνας.
Παράλληλα, εκκρεμούσε σε βάρος του έρευνα της Οικονομικής Εισαγγελίας για υπόθεση εκατοντάδων εικονικών τιμολογίων μεγάλης αξίας, ενώ μεταξύ των προσώπων που φέρονται να παρακολουθήθηκαν ήταν και ο αρμόδιος οικονομικός εισαγγελέας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το γεγονός ότι όχημα εταιρείας συμφερόντων του εισήλθε, με επίσημη άδεια, σε απόρρητη εγκατάσταση της ΕΥΠ, σε χρονικό σημείο που είχε προηγηθεί παγίδευση εισαγγελικού λειτουργού της υπηρεσίας.
Συμβάσεις, άδειες και θεσμικές διασυνδέσεις
Την περίοδο των επίδικων ενεργειών, εταιρείες που συνδέονται με τους καταδικασθέντες υπέγραφαν συμβάσεις προμήθειας εξοπλισμού επικοινωνιών με το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, συμβάσεις οι οποίες στη συνέχεια εκχωρήθηκαν σε τραπεζικό ίδρυμα.
Ταυτόχρονα, εξασφαλίζονταν άδειες εξαγωγής του επίμαχου λογισμικού με την υπογραφή του γενικού γραμματέα του υπουργείου Εξωτερικών, ενώ στελέχη των ίδιων επιχειρηματικών σχημάτων φέρονται να συμμετείχαν σε επεξεργασία μνημονίου συνεργασίας μεταξύ της ΕΥΠ και των υπηρεσιών ασφαλείας της Βόρειας Μακεδονίας, σε περίοδο κατά την οποία η εποπτεία της ΕΥΠ ασκούνταν από το Μέγαρο Μαξίμου.
Επιπλέον, την ίδια χρονική συγκυρία, πρόσωπα που βρίσκονταν στους στόχους του παράνομου λογισμικού παρακολουθούνταν ταυτόχρονα και με νόμιμες επισυνδέσεις από την ΕΥΠ, στοιχείο που ενισχύει τα ερωτήματα για πιθανές επικαλύψεις ή παράλληλες επιχειρήσεις.
Η κοινοβουλευτική διερεύνηση και τα ανοιχτά ζητήματα
Στη φάση της κοινοβουλευτικής διερεύνησης, οι τέσσερις επιχειρηματίες δεν κλήθηκαν να καταθέσουν στην εξεταστική επιτροπή της Βουλής, ενώ στη μυστική συνεδρίαση του Σεπτεμβρίου 2022 είχαν προηγηθεί διαδικασίες που προκάλεσαν πολιτικές αντιδράσεις ως προς την προετοιμασία μαρτυρικών καταθέσεων.
Παράλληλα, καταγράφηκαν περιπτώσεις όπου πολιτικά πρόσωπα φέρονται να παγιδεύθηκαν μέσω προπληρωμένων καρτών που συνδέονται με πρόσωπα τα οποία λάμβαναν αμοιβές από την ΕΥΠ, καθώς και περιπτώσεις υπαλλήλων της υπηρεσίας που βρέθηκαν στο στόχαστρο ενώ είχαν κινηθεί νομικά κατά της ίδιας της ΕΥΠ.
Το πολιτικό βάρος της υπόθεσης
Η πρωτόδικη απόφαση αφορά συγκεκριμένα φυσικά πρόσωπα. Το συνολικό όμως αποτύπωμα της υπόθεσης, όπως αναδείχθηκε στο ακροατήριο, εκτείνεται πέρα από την ατομική ποινική ευθύνη. Οι ταυτόχρονες επαφές με κρατικές δομές, οι συμβάσεις με υπουργεία και οι διοικητικές εγκρίσεις που εκδόθηκαν την επίδικη περίοδο συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου η διάκριση μεταξύ ιδιωτικής πρωτοβουλίας και κρατικής λειτουργίας δεν εμφανίζεται αυτονόητη.
Η υπόθεση των παρακολουθήσεων παραμένει, έτσι, ένα ζήτημα με σαφές θεσμική και πολιτική διάσταση, το οποίο θα συνεχίσει να απασχολεί τόσο τη Δικαιοσύνη όσο και το δημόσιο διάλογο.