Έφυγε από τη ζωή σήμερα, 25 Φεβρουαρίου, σε ηλικία 91 ετών, η σπουδαία σκηνογράφος Ιωάννα Παπαντωνίου, σκορπίζοντας βαθιά θλίψη στον θεατρικό κόσμο του Ναυπλίου και ολόκληρης της χώρας. Η Νανά Παπαντωνίου, όπως ήταν ευρύτερα γνωστή, υπήρξε η πρώτη γυναίκα σκηνογράφος που εργάστηκε στην Επίδαυρο, ανοίγοντας δρόμο σε έναν κατεξοχήν ανδροκρατούμενο χώρο.
Το έργο της ξεπέρασε τα στενά όρια της σκηνής. Υπήρξε ιδρύτρια και επί σειρά ετών πρόεδρος του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος, το οποίο ανέδειξε τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό και κατέστησε το Ναύπλιο διεθνές σημείο αναφοράς για τη λαογραφία και την πολιτιστική κληρονομιά.
Η δήλωση της Λίνας Μενδώνης
Με αφορμή την απώλεια της Ιωάννας Παπαντωνίου, η υπουργός Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη έκανε λόγο για μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού, που υπηρέτησε την τέχνη σε πολλαπλές εκφάνσεις επί δεκαετίες.
Η κ. Μενδώνη τόνισε τη μετεωρική πορεία της Ιωάννας Παπαντωνίου ως σκηνογράφου και ενδυματολόγου, τις συνεργασίες της με κορυφαίους σκηνοθέτες και ηθοποιούς σε παραστάσεις-σταθμούς, αλλά και τη συμβολή της στη διδασκαλία σε πανεπιστημιακά τμήματα της Αθήνας, της Πάτρας και του Ναυπλίου. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο έργο ζωής της, το Ίδρυμα «Βασίλειος Παπαντωνίου», στο οποίο η ίδια αφιέρωσε τις συλλογές της και σχεδόν το σύνολο της περιουσίας της.
Από το Λονδίνο στο ελληνικό θέατρο
Η Ιωάννα Παπαντωνίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1936. Σπούδασε σκηνογραφία και ενδυματολογία στο Wimbledon School of Art στο Λονδίνο (1966–1970). Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, έκανε την πρώτη της επαγγελματική εμφάνιση το 1971 με σκηνικά και κοστούμια στον «Κοριό» του Μαγιακόφσκι για το «Προσκήνιο», σε συνεργασία με τον Αλέξη Σολομό.
Την ίδια χρονιά εισήλθε στο αρχαίο ελληνικό δραματολόγιο με τις «Θεσμοφοριάζουσες», ενώ σχεδίασε σκηνικά και κοστούμια για τον «Ορέστη» στο Εθνικού Θεάτρου. Συνεργάστηκε επί πέντε χρόνια με το Θεάτρου Τέχνης και τον Κάρολο Κουν, καθώς και με τον θίασο των Αλέξη Μινωτή και Κατίνας Παξινού.
Ακολούθησαν συνεργασίες με το Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα, θιάσους του ελεύθερου θεάτρου και το Royal Exchange Theatre, επιβεβαιώνοντας τη διεθνή της εμβέλεια.
Η μεγάλη προσφορά στη λαογραφία
Παράλληλα με τη θεατρική της πορεία, η Ιωάννα Παπαντωνίου αφιερώθηκε στη διάσωση και ανάδειξη της ελληνικής λαϊκής παράδοσης. Ως μέλος του Λυκείου των Ελληνίδων, ταξίδεψε σε ολόκληρη τη χώρα, συλλέγοντας παραδοσιακές ενδυμασίες και πολύτιμο λαογραφικό υλικό, που αποτέλεσαν τον πυρήνα της συλλογής του Ιδρύματος που ίδρυσε το 1974 στο Ναύπλιο, στη μνήμη του πατέρα της.
Το συγγραφικό έργο της Ιωάννας Παπαντωνίου συμπληρώνει τη συνολική της προσφορά, με βιβλία όπως «Ελληνικές φορεσιές», «Φορεσιές της Μακεδονίας», «Οι τοπικές φορεσιές της Θράκης», «Σαρακατσάνοι: φορεσιές και στολίδια» και «Από την Άλωση μέχρι την Απελευθέρωση».
Διακρίσεις και αναγνώριση
Η Ιωάννα Παπαντωνίου τιμήθηκε από την Ακαδημίας Αθηνών το 1981, ενώ βραβεύτηκε για τα κοστούμια της στην ταινία «Δοξόμπους» (1987) του Φώτου Λαμπρινού. Έλαβε επίσης τον Χρυσό Σταυρό του Φοίνικος, ως αναγνώριση της συνολικής προσφοράς της.
Για χρόνια δίδαξε στα Θεατρολογικά Τμήματα του Πανεπιστημίου Πατρών, μεταδίδοντας τη γνώση και την εμπειρία της σε νεότερες γενιές δημιουργών.
Με το ήθος, τη βαθιά καλλιέργεια και την αθόρυβη αφοσίωσή της, η Ιωάννα Παπαντωνίου άφησε ένα αποτύπωμα που ξεπερνά τη θεατρική σκηνή. Το έργο της παραμένει ζωντανό, θεμέλιο για την κατανόηση και την ανάδειξη του νεοελληνικού πολιτισμού.
