Η περίοδος της Σαρακοστής αποτελεί κάθε χρόνο έναν από τους πιο προβλέψιμους αλλά και πιο δυναμικούς εποχικούς κύκλους για το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων και την εστίαση. Παρότι συνδέεται με συγκεκριμένες θρησκευτικές διατροφικές πρακτικές, τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε καθαρά οικονομικό φαινόμενο: αυξημένη ζήτηση, διεύρυνση κωδικολογίου, νέα λανσαρίσματα και επιθετικές εμπορικές καμπάνιες δημιουργούν έναν κύκλο τζίρου που, για πολλές κατηγορίες, ισοδυναμεί με μια «μικρή πασχαλινή περίοδο».
Η Σαρακοστή δεν αφορά πλέον μόνο τη νηστεία. Αποτελεί δοκιμαστικό πεδίο για νέα προϊόντα, βαρόμετρο τιμών και πλατφόρμα εμπορικής στρατηγικής για βιομηχανία, σούπερ μάρκετ και αλυσίδες εστίασης.
Μετατόπιση καλαθιού: Από το κρέας στα όσπρια και τα θαλασσινά
Κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής καταγράφεται σαφής μετατόπιση της καταναλωτικής δαπάνης από το κρέας και τα γαλακτοκομικά προς:
– Όσπρια και ρύζι
– Κατεψυγμένα και νωπά λαχανικά
– Θαλασσινά (νωπά και κατεψυγμένα)
– Αλείμματα φυτικής ή μη βάσης, όπως ταραμοσαλάτα, μελιτζανοσαλάτα και χούμους
– Προϊόντα σόγιας και φυτικής πρωτεΐνης
– Χαλβά και ταχίνι
Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, τα κατεψυγμένα θαλασσινά εμφανίζουν διψήφια ποσοστιαία άνοδο πωλήσεων σε σύγκριση με έναν «κανονικό» μήνα, ενώ τα όσπρια και το ρύζι αυξάνονται σε όγκο κατά 15%–25%, ανάλογα με το δίκτυο. Πρόκειται για μεταβολές που επηρεάζουν άμεσα τον μηνιαίο τζίρο και αναδιατάσσουν τις προτεραιότητες στα ράφια.
Τιμές, private label και το «Καλάθι της Σαρακοστής»
Η συγκυρία των τελευταίων ετών έχει προσδώσει ιδιαίτερη βαρύτητα στην τιμολογιακή διαχείριση των νηστίσιμων. Το κόστος πρώτων υλών όπως το ελαιόλαδο, το σουσάμι –βασικό συστατικό για χαλβά και ταχίνι– και τα κατεψυγμένα θαλασσινά, λόγω μεταφορικών και διεθνών τιμών, έχει επηρεάσει την τελική τιμή στο ράφι.
Σε ορισμένες κατηγορίες οι αυξήσεις ήταν αισθητές, οδηγώντας τις αλυσίδες σε ενίσχυση των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας (private label) με στόχο τη συγκράτηση της τελικής τιμής. Παράλληλα, το «Καλάθι της Σαρακοστής», στο πλαίσιο των εποχικών παρεμβάσεων τιμών, λειτούργησε ως εργαλείο σταθεροποίησης βασικών ειδών όπως όσπρια, κατεψυγμένα λαχανικά, χαλβάς και θαλασσινά.
Η ύπαρξή του αύξησε την επισκεψιμότητα στα μεγάλα σούπερ μάρκετ, καθώς οι καταναλωτές κινούνται πλέον με μεγαλύτερη στόχευση, αναζητώντας αξία και συγκρίσιμες τιμές.
Θεματικές εβδομάδες και διεύρυνση κωδικολογίου
Οι μεγάλες αλυσίδες οργανώνουν θεματικές εβδομάδες με ειδική σήμανση, έντυπα φυλλάδια και ψηφιακές καμπάνιες. Η Lidl Ελλάς προωθεί κάθε χρόνο εκτεταμένη γκάμα νηστίσιμων επιλογών με έντονη παρουσία private label προϊόντων. Αντίστοιχα, οι Σκλαβενίτης, ΑΒ Βασιλόπουλος, Μασούτης και Metro επενδύουν σε διευρυμένες κατηγορίες plant-based προϊόντων, έτοιμων γευμάτων και παραδοσιακών σαλατών.
Κοινός παρονομαστής αποτελεί η ενίσχυση private label, οι προσφορές «2+1» σε όσπρια και κατεψυγμένα, τα ειδικά stands για χαλβά και ταχίνι, αλλά και η ενσωμάτωση vegan επιλογών που παραμένουν στο ράφι και μετά το Πάσχα.
Πολλά προϊόντα που λανσάρονται αυτή την περίοδο καθιερώνονται μόνιμα, καθώς η καταναλωτική βάση για φυτικά προϊόντα έχει διευρυνθεί σημαντικά.
Σαρακοστή ως επιταχυντής της plant based αγοράς
Η περίοδος λειτουργεί πλέον ως επιταχυντής για τα φυτικά και vegan προϊόντα. Η μετατόπιση δεν αφορά μόνο όσους ακολουθούν πιστά τη θρησκευτική παράδοση. Ένα αυξανόμενο τμήμα καταναλωτών υιοθετεί ευέλικτες διατροφικές πρακτικές, μειώνοντας την κατανάλωση ζωικών προϊόντων για λόγους υγείας, ευεξίας ή περιβαλλοντικής συνείδησης.
Η Σαρακοστή μετατρέπεται σε περίοδο δοκιμής: ροφήματα φυτικής προέλευσης, φυτικά επιδόρπια, εναλλακτικά τυροκομικά, μπιφτέκια από όσπρια ή πρωτεΐνη μπιζελιού. Όσα προϊόντα κερδίσουν αποδοχή παραμένουν στο καλάθι και μετά το Πάσχα, μετατρέποντας την εποχική ζήτηση σε μακροπρόθεσμη τάση.
Μεγάλες ελληνικές γαλακτοβιομηχανίες, όπως η Δέλτα, η Μεβγάλ, η Όλυμπος και η Δωδώνη, έχουν λανσάρει φυτικά ροφήματα, φυτικά τυριά, παγωτά και επιδόρπια. Σε διεθνές επίπεδο, όμιλοι όπως η Nestlé και η Unilever επενδύουν δυναμικά σε χαρτοφυλάκια φυτικών προϊόντων μέσω εξαγορών και νέων brands, επηρεάζοντας και την ελληνική αγορά.
Εστίαση: Εποχικά μενού και δοκιμή νέων προϊόντων
Η Σαρακοστή αποτελεί πλέον ενταγμένο κεφάλαιο στον ετήσιο προγραμματισμό των αλυσίδων εστίασης. Η Domino’s Pizza και η Pizza Hut προωθούν νηστίσιμες επιλογές με λαχανικά, θαλασσινά και φυτικά τυριά, ενώ η L’Artigiano ενισχύει τις vegetarian και vegan συνταγές της.
Στον χώρο της γρήγορης εστίασης, η McDonald’s εντάσσει κάθε χρόνο το μενού McSarakosti με επιλογές θαλασσινών και λαχανικών, ενώ η Goody’s Burger House επαναφέρει τα Μεσογειακά Γεύματα με νηστίσιμες και vegan προτάσεις, όπως vegan nuggets και meat free burger.
Παράλληλα, αλυσίδες καφέ και snack όπως η everest, η Γρηγόρης και η Coffee Island αναπτύσσουν ειδικές προτάσεις: νηστίσιμα σάντουιτς, πίτες, γλυκά χωρίς γάλα και αυγό, καθώς και αυξημένη προβολή φυτικών ροφημάτων με γάλα αμυγδάλου, σόγιας ή βρώμης.
Από την εποχικότητα στη στρατηγική
Η ένταξη νηστίσιμων επιλογών δεν περιορίζεται πλέον στις εβδομάδες αιχμής. Οι επιχειρήσεις αξιοποιούν τη συγκυρία για να τεστάρουν νέα plant-based προϊόντα, τα οποία, εφόσον επιτύχουν εμπορικά, ενσωματώνονται μόνιμα στο βασικό μενού ή στο ράφι.
Η Σαρακοστή λειτουργεί ως δοκιμαστική φάση για plant-based burgers, ως ευκαιρία για upselling σε συνοδευτικά και ροφήματα και ως αφορμή για ψηφιακές καμπάνιες μέσω apps και loyalty προγραμμάτων. Οι παραγγελίες μέσω delivery παρουσιάζουν αυξημένη συμμετοχή νηστίσιμων προϊόντων, στοιχείο που αποτυπώνει διεύρυνση του κοινού και σε νεότερες ηλικιακές ομάδες.
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι η Σαρακοστή έχει μετατραπεί σε υβριδική περίοδο: διατηρεί τον θρησκευτικό της πυρήνα, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί μοχλό εμπορικής καινοτομίας. Για το λιανεμπόριο και την εστίαση, συνιστά έναν ετήσιο κύκλο ανανέωσης, δοκιμής και αναδιάταξης, με αποτύπωμα που ξεπερνά κατά πολύ τις σαράντα ημέρες της νηστείας.
