Η Ελλάδα αποχαιρετά την Άννα Ψαρούδα-Μπενάκη, η οποία έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 92 ετών, αφήνοντας πίσω της ένα πολυσχιδές αποτύπωμα στην επιστήμη, την πολιτική και τους θεσμούς. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων και η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε την Προεδρία της Ακαδημίας Αθηνών, διαμορφώνοντας μια διαδρομή που συνδύασε ακαδημαϊκή αυστηρότητα, θεσμική ευθύνη και πολιτική παρουσία.
Από τα Εξάρχεια στη Βόννη: Η ακαδημαϊκή διαδρομή
Γεννημένη στα Εξάρχεια, στις 12 Δεκεμβρίου 1934, με καταγωγή από ιστορική οικογένεια της Ύδρας, σπούδασε Νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1952-1957) και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στο Ποινικό Δίκαιο στη Βόννη και στο Φράιμπουργκ. Αναγορεύθηκε διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βόννης την περίοδο 1957-1961.
Από το 1961 έως το 1970 διετέλεσε βοηθός έδρας Ποινικού Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών. Το 1978 εξελέγη Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου, ενώ από το 1962 ασκούσε ενεργά τη δικηγορία. Το 1975 ίδρυσε και διηύθυνε το νομικό περιοδικό «Ποινικά Χρονικά», συμβάλλοντας ουσιαστικά στη θεωρητική και νομολογιακή επεξεργασία του ποινικού δικαίου στην Ελλάδα.
Το 2010 εξελέγη μέλος της Ακαδημία Αθηνών στην έδρα του Ποινικού Δικαίου. Το 2020 ανέλαβε την Προεδρία της, γράφοντας ιστορία ως η πρώτη γυναίκα στο ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της χώρας.
Η πρώτη γυναίκα Πρόεδρος της Βουλής
Η πολιτική της πορεία συνδέθηκε στενά με τη Νέα Δημοκρατία και τη μεταπολιτευτική διαδρομή του κόμματος. Το 2004 εξελέγη Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων, κατακτώντας μια ακόμη θεσμική πρωτιά. Η θητεία της χαρακτηρίστηκε από έμφαση στην κοινοβουλευτική τάξη, την προσήλωση στους κανονισμούς και τη διατήρηση κλίματος συνεννόησης σε μια περίοδο αυξημένης πολιτικής έντασης.
Διετέλεσε επίσης υπουργός σε κρίσιμα χαρτοφυλάκια, ενώ η παρουσία της στον δημόσιο βίο συνοδεύτηκε από σταθερή αναφορά στην ανάγκη θεσμικής σοβαρότητας και πολιτικού πολιτισμού.
Η παρακαταθήκη και οι πολιτικές αντιδράσεις
Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έκανε λόγο για «αληθινή Κυρία της πολιτικής, της επιστήμης και της κοινωνικής δράσης», υπογραμμίζοντας την εθνική της προσήλωση, την παραταξιακή συνέπεια και την αθόρυβη προσφορά της. Τόνισε ότι άφησε ισχυρό αποτύπωμα τόσο στην επιστήμη όσο και στη δημόσια ζωή.
Ο πρώην Πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής στάθηκε στο γεγονός ότι «γκρέμισε στερεότυπα και έγινε σύμβολο ισότητας», επισημαίνοντας την ευγένεια, τη μετριοπάθεια και τη θεσμική υπευθυνότητα που χαρακτήρισαν τη διαδρομή της.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας αναφέρθηκε στην ικανότητά της να ενισχύει το κύρος του Κοινοβουλίου και να υπηρετεί τη Δημοκρατία «κατακτώντας τον σεβασμό όλων». Αντίστοιχα, ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης έκανε λόγο για «σπάνια γυναίκα» με ισχυρή πνευματική συγκρότηση και αταλάντευτη προσήλωση στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Συλλυπητήρια μηνύματα απέστειλαν επίσης ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, ο πρώην Επίτροπος Δημήτρης Αβραμόπουλος, η Ντόρα Μπακογιάννη, καθώς και ο ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, ο οποίος αναγνώρισε τη θεσμική της συμβολή ως πρώτης γυναίκας Προέδρου της Βουλής και της Ακαδημίας.
Ένα αποτύπωμα θεσμικής συνέπειας
Η Άννα Ψαρούδα-Μπενάκη συνδύασε την επιστημονική συγκρότηση με ενεργό πολιτική παρουσία, σε μια περίοδο κατά την οποία η συμμετοχή των γυναικών στην κορυφή των θεσμών παρέμενε περιορισμένη. Η διαδρομή της αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη γυναικεία εκπροσώπηση στην πολιτική και την ακαδημαϊκή κοινότητα, ενώ η παρουσία της στα ανώτατα αξιώματα της Βουλής και της Ακαδημίας κατέγραψε μια ουσιαστική μετατόπιση στο θεσμικό τοπίο της χώρας.
Με την απώλειά της κλείνει ένα κεφάλαιο της μεταπολιτευτικής ιστορίας που συνδέθηκε με τη νηφαλιότητα, την προσήλωση στους κανόνες και τη βαθιά γνώση των θεσμών. Η παρακαταθήκη της παραμένει συνδεδεμένη με την ποιότητα του κοινοβουλευτικού λόγου και την αξίωση για σοβαρότητα στη δημόσια ζωή.