Μια γλώσσα δεν επιβιώνει από μόνη της. Ζει όσο μιλιέται, γράφεται, μεταφράζεται σε σκέψη και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά. Στον 21ο αιώνα, όμως, η πρόκληση είναι διαφορετική και βαθιά πολιτική: η επιβίωση και η δυναμική της ελληνικής γλώσσας μέσα στον ψηφιακό κόσμο και, κυρίως, στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η τεχνολογία εξελίσσεται με ρυθμούς που δεν περιμένουν. Αν η ελληνική απουσιάζει από τα δεδομένα, τις υποδομές και τους αλγορίθμους, τότε η παρουσία της στο διαδίκτυο, στις ψηφιακές υπηρεσίες και στις εφαρμογές της καθημερινότητας θα διαμορφώνεται από μηχανές εκπαιδευμένες κυρίως σε ξένες γλώσσες. Και αυτό δεν είναι ουδέτερο: επηρεάζει τον τρόπο που επικοινωνούμε, εξυπηρετούμαστε, σκεφτόμαστε και συμμετέχουμε ισότιμα στη νέα ψηφιακή πραγματικότητα.
Από τον κίνδυνο στην ευκαιρία: Η στρατηγική επιλογή της Ελλάδας
Το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης αντιμετωπίζει αυτή την πρόκληση ως ευκαιρία. Αντί η ελληνική γλώσσα να προσαρμοστεί παθητικά σε ξένα τεχνολογικά πρότυπα, ο σχεδιασμός εστιάζει στη δημιουργία υποδομών, δεδομένων και συνεργασιών που επιτρέπουν στη χώρα να γίνει δημιουργός τεχνολογίας που «σκέφτεται» στα ελληνικά.
Η προσέγγιση αυτή ξεπερνά τα όρια της τεχνολογίας. Αγγίζει την πολιτιστική συνέχεια, τη δημοκρατική πρόσβαση στις ψηφιακές υπηρεσίες και το δικαίωμα των πολιτών να εξυπηρετούνται στη γλώσσα που κατανοούν ουσιαστικά, χωρίς στρεβλώσεις και απλοποιήσεις.
Παπαστεργίου: Η γλώσσα ως πυλώνας ψηφιακής κυριαρχίας
«Η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας είναι μια ευκαιρία να δούμε τη γλώσσα μας όχι μόνο ως θεμελιώδες στοιχείο της εθνικής μας ταυτότητας, αλλά και ως βασικό πυλώνα της ψηφιακής μας παρουσίας», επισημαίνει ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου.
Όπως τονίζει, στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης η θέση της ελληνικής στον ψηφιακό χώρο δεν είναι αυτονόητη αλλά αποτέλεσμα στρατηγικής επιλογής. Μέσα από το AI Factory «Pharos», η Ελλάδα φιλοδοξεί να περάσει από τον ρόλο του απλού χρήστη στον ρόλο του δημιουργού λύσεων ΤΝ, με κεντρική προτεραιότητα την ανάπτυξη σύγχρονων ελληνικών γλωσσικών μοντέλων που θα στηρίζουν την κοινωνία, την οικονομία και τη Δημόσια Διοίκηση.
Ο «Φάρος» της ελληνικής ΤΝ
Στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής βρίσκεται ο Εθνικός AI Factory «Φάρος». Πρόκειται για μια πλατφόρμα συντονισμού χρηματοδότησης, έρευνας και καινοτομίας που φέρνει στο ίδιο τραπέζι πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, ιδιωτικές εταιρείες και startups.
Ο στόχος δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη τεχνολογιών. Είναι βαθύτερος: να διασφαλιστεί ότι οι λύσεις ΤΝ ενσωματώνουν γλωσσική και πολιτισμική κατανόηση της ελληνικής, αντί να λειτουργούν ως απλές μεταφράσεις από τα αγγλικά, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ακρίβεια, το νόημα και το πολιτισμικό βάθος.
ΔΑΙΔΑΛΟΣ: Υπολογιστική ισχύς για να «σκεφτεί» η μηχανή στα ελληνικά
Καθοριστικό ρόλο παίζει ο υπερυπολογιστής ΔΑΙΔΑΛΟΣ, ο οποίος προσφέρει την αναγκαία υπολογιστική ισχύ για την εκπαίδευση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων με εγγενή κατανόηση της ελληνικής.
Η φιλοδοξία είναι τα μοντέλα αυτά να αναγνωρίζουν ιδιωματισμούς, συντακτικές ιδιαιτερότητες, σημασιολογικές αποχρώσεις και πολιτιστικές αναφορές, αποφεύγοντας τις μηχανικές, συχνά αδόκιμες αποδόσεις που χαρακτηρίζουν τα γενικά μοντέλα ξένης προέλευσης.
Δεδομένα: Το θεμέλιο της ψηφιακής γλώσσας
Χωρίς δεδομένα, καμία Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί να μάθει. Γι’ αυτό η δημιουργία και η διακυβέρνηση δεδομένων αποτελούν κομβικό μέτωπο της στρατηγικής.
Το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης οργανώνει το πλαίσιο αξιοποίησης των δεδομένων του δημόσιου τομέα και προωθεί τη συγκρότηση ενός ενιαίου Εθνικού Dataset στην ελληνική γλώσσα. Το σύνολο αυτό θα αντλεί υλικό από την πολιτιστική κληρονομιά, επίσημα διοικητικά έγγραφα, τα μέσα ενημέρωσης, αλλά και εξειδικευμένο νομικό, ιατρικό και τεχνικό περιεχόμενο, με αυστηρή μέριμνα για την προστασία προσωπικών δεδομένων και πνευματικών δικαιωμάτων.
Η λογική είναι απλή αλλά καθοριστική: χωρίς ποιοτικά, αξιόπιστα και ελεγχόμενα δεδομένα, τα μοντέλα δεν μπορούν να «σκεφτούν» στα ελληνικά.
Η Ελλάδα στη μάχη της ευρωπαϊκής πολυγλωσσίας
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ελλάδα συμμετέχει ως ιδρυτικό μέλος στην ALT-EDIC και στηρίζει ενεργά το European Language Data Space. Οι πρωτοβουλίες αυτές στοχεύουν σε μια Ευρώπη όπου η ψηφιακή ανάπτυξη δεν περιορίζεται σε λίγες κυρίαρχες γλώσσες, αλλά στηρίζεται στην πολυγλωσσία και στην ισότιμη πρόσβαση σε δεδομένα και τεχνολογία.
Η συμμετοχή αυτή δεν είναι μόνο πολιτιστική. Δημιουργεί ευκαιρίες για διεθνείς συνεργασίες, κοινά εργαλεία και νέες αγορές για προϊόντα γλωσσικής τεχνολογίας που σέβονται και κατανοούν την ελληνική.
Από τη θεωρία στην πράξη: Οι εφαρμογές στην καθημερινότητα
Οι πρακτικές εφαρμογές της στρατηγικής είναι άμεσα ορατές. Φωνητικοί και γραπτοί βοηθοί που καταλαβαίνουν φυσική ελληνική ομιλία, ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες πιο φιλικές και ακριβείς, εκπαιδευτικά εργαλεία προσαρμοσμένα στη γλωσσική πραγματικότητα των μαθητών, αλλά και πιο αξιόπιστα ιατρικά και νομικά συστήματα που λαμβάνουν υπόψη την εξειδικευμένη ελληνική ορολογία.
Παράλληλα, η ενίσχυση της ελληνικής στην ΤΝ λειτουργεί ως γέφυρα με τη διασπορά, διατηρώντας ζωντανή τη γλωσσική και πολιτιστική σύνδεση στον ψηφιακό χώρο.
Τα εμπόδια και η πρόκληση της συνέχειας
Σύμφωνα με πηγές του Υπουργείου, τα εμπόδια δεν είναι αμελητέα. Η συγκέντρωση και αξιολόγηση ποιοτικών δεδομένων απαιτεί χρόνο, πόρους και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Οι νομικές και ηθικές προκλήσεις γύρω από την προστασία δεδομένων και τα πνευματικά δικαιώματα απαιτούν προσεκτικούς χειρισμούς, ενώ οι συνεργασίες δημόσιου και ιδιωτικού τομέα κρίνονται απαραίτητες για να μην απομονωθεί η προσπάθεια.
Η ελληνική γλώσσα ως παγκόσμιο πολιτισμικό κεφάλαιο
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, που τιμάται επίσημα για πρώτη φορά φέτος στις 9 Φεβρουαρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης υπενθυμίζει ότι η καθιέρωσή της αποφασίστηκε ομόφωνα από τα 90 κράτη-μέλη της UNESCO, ως ιστορική αναγνώριση μιας γλώσσας που υπήρξε λίκνο του παγκόσμιου πολιτισμού.
Η ελληνική, με περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια αδιάλειπτης χρήσης, διαμόρφωσε τις θεμελιώδεις έννοιες της φιλοσοφίας, της δημοκρατίας, του δικαίου, της επιστήμης και της τεχνολογίας. Από τον Όμηρο και την αρχαία φιλοσοφία, έως την Καινή Διαθήκη και τη σύγχρονη λογοτεχνία των Σεφέρη και Ελύτη, παραμένει φορέας γνώσης, αξιών και συλλογικής μνήμης.
Οι ελληνικές λέξεις, θετικές και αρνητικές, από την αρμονία και τη φιλανθρωπία έως την τραγωδία και την πανδημία, έχουν αποκτήσει παγκόσμια εμβέλεια. Η γλώσσα μας προσέφερε τα εργαλεία της λογικής, της ανάλυσης και της σύνθεσης, αλλά και τις έννοιες με τις οποίες κατανοούμε τον κόσμο, τη φύση και τον άνθρωπο.
Ένα ψηφιακό μέλλον με ελληνική φωνή
Η στρατηγική για την ελληνική γλώσσα στην Τεχνητή Νοημοσύνη δείχνει ότι η χώρα επιλέγει να υπερασπιστεί την πολιτιστική της κληρονομιά όχι με συναισθηματισμό, αλλά με σχέδιο, υποδομές και διεθνή συνεργασία.
Αν οι πρωτοβουλίες αυτές υλοποιηθούν με διαφάνεια, ποιότητα και συμμετοχικότητα, το ψηφιακό μέλλον μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για την ελληνική γλώσσα. Όχι απλώς για να προσαρμοστεί, αλλά για να πρωταγωνιστήσει.
Γιατί η 9η Φεβρουαρίου δεν είναι μόνο η Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας. Είναι, όπως τονίζεται, η παγκόσμια ημέρα της Ελλάδας.
